Η Kim Kardashian λανσάρει ενεργειακό ποτό που δεν περιέχει καφεΐνη αλλά μια ουσία που παράγεται φυσικά από τον οργανισμό όταν μεταβολίζει την καφεΐνη. Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες για την ασφάλεια και τις επιδράσεις της;
Η παγκόσμια αγορά των ενεργειακών ποτών συνεχίζει να αναπτύσσεται με τα περισσότερα προϊόντα να βασίζονται στην καφεΐνη για τη διεγερτική τους δράση. Ένα νέο προϊόν όμως επιχειρεί να διαφοροποιηθεί. Το ενεργειακό ποτό Update, που παρουσιάστηκε πρόσφατα από την Kim Kardashian, δεν περιέχει καφεΐνη αλλά παραξανθίνη – μια ένωση που προκύπτει φυσικά όταν το σώμα διασπά την καφεΐνη.
Σύμφωνα με το προωθητικό υλικό της εταιρείας, η χρήση της παραξανθίνης αντί της καφεΐνης μπορεί να «εξαλείφει την απότομη πτώση ενέργειας, το τρέμουλο και την υπερδιέγερση» που συχνά συνδέονται με τα παραδοσιακά ενεργειακά ποτά.
Ωστόσο, το προϊόν δεν βασίζεται μόνο σε αυτή την ουσία. Η σύνθεσή του περιλαμβάνει και άλλα συστατικά που χρησιμοποιούνται συχνά σε ενεργειακά ποτά και συμπληρώματα, όπως alpha-GPC, L-theanine και το τεχνητό γλυκαντικό σουκραλόζη.
Τι είναι η παραξανθίνη
Η παραξανθίνη είναι ο κύριος μεταβολίτης της καφεΐνης. Όταν καταναλώνουμε καφεΐνη, το ήπαρ τη μετατρέπει σε τρεις βασικές ουσίες: παραξανθίνη, θεοβρωμίνη και θεοφυλλίνη. Από αυτές, η παραξανθίνη είναι η πιο άφθονη, αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από το 70% του μεταβολισμού της καφεΐνης.
Η καφεΐνη δρα κυρίως μπλοκάροντας τους υποδοχείς αδενοσίνης στον εγκέφαλο. Η αδενοσίνη είναι μια ουσία που συσσωρεύεται κατά τη διάρκεια της ημέρας και προκαλεί αίσθημα κόπωσης. Όταν οι υποδοχείς αυτοί μπλοκάρονται, το άτομο αισθάνεται μεγαλύτερη εγρήγορση. Η παραξανθίνη φαίνεται να δρα σε παρόμοιους βιολογικούς μηχανισμούς, κάτι που εξηγεί γιατί μπορεί να έχει αντίστοιχα διεγερτικά αποτελέσματα.
Ορισμένες μελέτες υποδηλώνουν ότι η συγκεκριμένη ουσία μπορεί να είναι λιγότερο τοξική από την καφεΐνη. Οι επιστήμονες συχνά αξιολογούν την τοξικότητα μιας ουσίας με τον δείκτη LD50, δηλαδή τη δόση που προκαλεί θάνατο στο 50% των ζώων σε πειραματικές μελέτες.
Σε πειράματα με αρουραίους, η παραξανθίνη εμφάνισε LD50 περίπου 830 mg ανά κιλό σωματικού βάρους, ενώ για την καφεΐνη η τιμή είναι περίπου 300 mg ανά κιλό. Αυτό σημαίνει ότι απαιτούνται σημαντικά μεγαλύτερες ποσότητες για να φτάσει η παραξανθίνη σε τοξικά επίπεδα στα ζώα.
Τι έδειξαν τα πειράματα σε ζώα
Σε μια μακροχρόνια μελέτη διάρκειας 90 ημερών, αρουραίοι έλαβαν είτε καφεΐνη είτε παραξανθίνη. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις των επιστημόνων, τα ζώα που κατανάλωσαν καφεΐνη παρουσίασαν σημάδια υπερδιέγερσης, όπως αυξημένη δραστηριότητα, υπερβολικό καθαρισμό του σώματος και συχνότερη αφόδευση. Αντίθετα, εκείνα που έλαβαν παραξανθίνη εμφάνισαν πιο φυσιολογική συμπεριφορά.
Παράλληλα, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι η καφεΐνη συνδέθηκε με αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης και μειωμένα επίπεδα θυρεοειδικών ορμονών. Σε μεταθανάτιες εξετάσεις βρέθηκε επίσης ότι ορισμένα όργανα, όπως η καρδιά, ο σπλήνας και το ήπαρ, ήταν μικρότερα στα ζώα που είχαν λάβει καφεΐνη. Αυτές οι αλλαγές δεν παρατηρήθηκαν στους αρουραίους που έλαβαν παραξανθίνη.
Τι δείχνουν οι μελέτες σε ανθρώπους
Σε μία συγκριτική μελέτη, η καφεΐνη προκάλεσε μεγαλύτερη αύξηση της αρτηριακής πίεσης σε σχέση με την παραξανθίνη σε αντίστοιχες δόσεις. Αντίστοιχα, μια άλλη μελέτη διαπίστωσε ότι τα άτομα που έλαβαν παραξανθίνη είχαν καλύτερες επιδόσεις σε τεστ που αξιολογούν την προσοχή και τη μνήμη, χωρίς σημαντικές παρενέργειες.
Σε μικρή διαφορετική μελέτη με περίπου 12 υγιείς ενήλικες που έλαβαν την ουσία για μία εβδομάδα, οι ερευνητές δεν κατέγραψαν σημαντικές αλλαγές σε βασικούς δείκτες αίματος ούτε σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες. Ωστόσο, το μικρό μέγεθος και η σύντομη διάρκεια της μελέτης δεν επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για τη μακροχρόνια χρήση.
Είναι τελικά καλύτερη επιλογή από την καφεΐνη;
Με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, η παραξανθίνη φαίνεται να μπορεί να προσφέρει διεγερτικές επιδράσεις παρόμοιες με την καφεΐνη, όπως αυξημένη εγρήγορση και καλύτερη συγκέντρωση. Ορισμένα στοιχεία υποδηλώνουν ότι ενδέχεται να προκαλεί λιγότερες παρενέργειες, όπως νευρικότητα ή αυξημένο καρδιακό ρυθμό. Ωστόσο, η επιστημονική τεκμηρίωση είναι ακόμη περιορισμένη.
Σε αντίθεση με την καφεΐνη, για την οποία υπάρχουν δεκαετίες ερευνών, οι μελέτες για την άμεση κατανάλωση παραξανθίνης παραμένουν σχετικά λίγες και μικρής διάρκειας. Οι ειδικοί τονίζουν ότι απαιτείται περισσότερη έρευνα προκειμένου να διαπιστωθεί αν τα ενεργειακά ποτά που βασίζονται στην παραξανθίνη προσφέρουν πραγματικά σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με τα παραδοσιακά καφεϊνούχα προϊόντα.
Διαβάστε επίσης
Τα δημοφιλή ποτά που εκτοξεύουν τον κίνδυνο για την καρδιά – Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Τα δημοφιλή ροφήματα που «κλέβουν» και «χαλούν» τον ύπνο μας
