Σε μία από τις μεγαλύτερες γενετικές μελέτες καρκίνου που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ σε κατοικίδιες γάτες, διεθνής ομάδα επιστημόνων ανέλυσε όγκους από σχεδόν 500 γάτες σε πέντε χώρες και διαπίστωσε ότι πολλοί από τους γενετικούς μηχανισμούς που οδηγούν στην ανάπτυξη του καρκίνου είναι εντυπωσιακά παρόμοιοι με εκείνους που παρατηρούνται στους ανθρώπους.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους τόσο για τη θεραπεία του καρκίνου στις γάτες όσο και για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ορισμένοι ανθρώπινοι καρκίνοι αναπτύσσονται και ανταποκρίνονται στα φάρμακα.
Οι ερευνητές δημιούργησαν επίσης μια ελεύθερα προσβάσιμη γενετική βάση δεδομένων, ώστε επιστήμονες σε όλο τον κόσμο να μπορούν να μελετήσουν περαιτέρω τη γενετική του καρκίνου στις γάτες.
Οι γάτες και οι άνθρωποι μοιράζονται βασικές γενετικές αλλαγές στον καρκίνο
Ο καρκίνος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες ασθένειας και θανάτου στις γάτες. Ωστόσο, μέχρι σήμερα οι επιστήμονες γνώριζαν πολύ λιγότερα για τις γενετικές αλλαγές που προκαλούν τους όγκους στις γάτες σε σύγκριση με τους ανθρώπους ή τους σκύλους.
Η νέα έρευνα έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό μέρος αυτού του κενού.
Οι επιστήμονες εξέτασαν δείγματα όγκων από σχεδόν 500 κατοικίδιες γάτες, αναζητώντας μεταλλάξεις και άλλες γενετικές αλλαγές που βοηθούν τα καρκινικά κύτταρα να αναπτυχθούν και να εξαπλωθούν.
Πολλά από τα λεγόμενα «γονίδια-οδηγοί του καρκίνου» που εντοπίστηκαν στις γάτες είναι γνωστά και από τον καρκίνο στους ανθρώπους και στους σκύλους.
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα εμφανίστηκε στους επιθετικούς καρκίνους του μαστού.
Το συχνότερο γονίδιο-οδηγός που εντοπίστηκε στους όγκους του μαστού των γατών ήταν το FBXW7. Μεταλλάξεις σε αυτό το γονίδιο βρέθηκαν σε περισσότερο από το 50% των όγκων που εξετάστηκαν.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, το FBXW7 βοηθά στον έλεγχο πρωτεϊνών που σχετίζονται με την ανάπτυξη και τη διαίρεση των κυττάρων. Όταν το γονίδιο υποστεί βλάβη, ορισμένες από αυτές τις πρωτεΐνες μπορεί να συσσωρεύονται, επιτρέποντας στα καρκινικά κύτταρα να επιβιώνουν και να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα.
Στον ανθρώπινο καρκίνο του μαστού, μεταλλάξεις στο FBXW7 έχουν επίσης συσχετιστεί με χειρότερη πρόγνωση — μια ομοιότητα που παρατηρήθηκε και στις γάτες.
Οι ερευνητές εντόπισαν αντίστοιχες γενετικές ομοιότητες και σε καρκίνους που προσβάλλουν το αίμα, τα οστά, τους πνεύμονες, το δέρμα, το γαστρεντερικό σύστημα και το κεντρικό νευρικό σύστημα.
Οι γάτες ζουν στο ίδιο περιβάλλον με εμάς — και αυτό μπορεί να είναι πολύτιμο στοιχείο
Ένα ακόμη ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης είναι ότι οι κατοικίδιες γάτες μοιράζονται σε μεγάλο βαθμό το ίδιο περιβάλλον με τους ανθρώπους τους.
Μπορούν να εκτίθενται στις ίδιες ουσίες και περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως χημικές ουσίες του σπιτιού, ατμοσφαιρικούς ρύπους, καπνό και άλλες πιθανώς επιβαρυντικές εκθέσεις.
Αυτό σημαίνει ότι η μελέτη των καρκίνων που εμφανίζονται φυσικά στις γάτες μπορεί να προσφέρει ένα πολύτιμο μοντέλο για την κατανόηση της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στη γενετική προδιάθεση και το περιβάλλον.
«Η μελέτη αυτή μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί αναπτύσσεται ο καρκίνος στις γάτες και στους ανθρώπους, πώς το περιβάλλον γύρω μας επηρεάζει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου και, ενδεχομένως, να εντοπίσουμε νέους τρόπους πρόληψης και θεραπείας», δήλωσε ο καθηγητής Geoffrey Wood του University of Guelph.
Μπορεί το DNA ενός όγκου να δείξει ποιο φάρμακο θα λειτουργήσει;
Εδώ βρίσκεται ίσως μία από τις πιο σημαντικές προεκτάσεις της έρευνας.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα ήταν πιο αποτελεσματικά απέναντι σε όγκους του μαστού των γατών που έφεραν τη μετάλλαξη στο FBXW7.
Το εύρημα, ωστόσο, προέρχεται από πειράματα σε δείγματα ιστών. Δεν αποδεικνύει ακόμη ότι η ίδια θεραπευτική προσέγγιση θα είναι αποτελεσματική σε ζωντανές γάτες ή ανθρώπους.
Παρόλα αυτά, αποτελεί μια σημαντική ένδειξη ότι στο μέλλον οι γενετικές πληροφορίες ενός όγκου μπορεί να βοηθούν τους γιατρούς και τους κτηνιάτρους να επιλέγουν τη θεραπεία που είναι πιθανότερο να λειτουργήσει για έναν συγκεκριμένο ασθενή.
Αυτή είναι η λογική της ογκολογίας ακριβείας (precision oncology).
Αντί όλοι οι ασθενείς με τον ίδιο γενικό τύπο καρκίνου να λαμβάνουν ακριβώς την ίδια θεραπεία, η προσέγγιση αυτή εξετάζει τα μοριακά και γενετικά χαρακτηριστικά κάθε όγκου, με στόχο την πιο εξατομικευμένη θεραπευτική επιλογή.
«Η πρόσβαση σε ένα τόσο μεγάλο σύνολο δωρηθέντων ιστών μάς επέτρεψε να αξιολογήσουμε τις αντιδράσεις στα φάρμακα σε διαφορετικούς τύπους όγκων, σε κλίμακα που δεν ήταν εφικτή μέχρι σήμερα», δήλωσε ο Dr. Sven Rottenberg, συν-επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης από το University of Bern.
Από τις γάτες στους ανθρώπους — και αντίστροφα
Η έρευνα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσέγγισης που είναι γνωστή ως One Medicine.
Η φιλοσοφία αυτή βασίζεται στην ιδέα ότι η ανθρώπινη και η κτηνιατρική ιατρική μπορούν να αλληλοτροφοδοτούνται.
Θεραπείες που αναπτύσσονται για ανθρώπους θα μπορούσαν να αξιολογούνται σε γάτες που εμφανίζουν φυσικά καρκίνο, ενώ ανακαλύψεις από τη μελέτη του καρκίνου στις γάτες και από κτηνιατρικές κλινικές δοκιμές θα μπορούσαν να προσφέρουν νέα στοιχεία για την ανθρώπινη έρευνα.
Η προσέγγιση αυτή είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επειδή τα κατοικίδια ζώα εμφανίζουν πολλές από τις ίδιες ασθένειες με τους ανθρώπους και ζουν συχνά στο ίδιο περιβάλλον.
Ένα νέο κεφάλαιο για την εξατομικευμένη θεραπεία του καρκίνου
Η διεθνής ερευνητική ομάδα περιλάμβανε επιστήμονες από το Wellcome Sanger Institute, το Ontario Veterinary College του University of Guelph, το University of Bern και άλλα ιδρύματα.
Αντί να συλλέξουν αποκλειστικά νέα δείγματα, οι ερευνητές αξιοποίησαν ιστούς που είχαν ήδη ληφθεί από κτηνιάτρους για διαγνωστικούς σκοπούς.
Με αυτόν τον τρόπο μπόρεσαν να μελετήσουν φυσικά εμφανιζόμενους καρκίνους σε μεγάλο αριθμό γατών και να συγκρίνουν τα γενετικά χαρακτηριστικά διαφορετικών τύπων όγκων.
Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι η νέα γενετική βάση δεδομένων θα αποτελέσει θεμέλιο για την ανάπτυξη πιο εξατομικευμένης αντικαρκινικής φροντίδας στις γάτες.
Η Dr. Louise Van Der Weyden του Wellcome Sanger Institute δήλωσε ότι η μελέτη δημιουργεί τη βάση για το επόμενο στάδιο της έρευνας στον καρκίνο των αιλουροειδών.
«Μπορούμε πλέον να κάνουμε τα επόμενα βήματα προς την ογκολογία ακριβείας στις γάτες — και, τελικά, κάποια μέρα, στους ανθρώπους.»
Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε, μεταξύ άλλων, από το EveryCat Health Foundation, το CVS Group, το Wellcome, το Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada και το Swiss National Science Foundation.
