Μια πορτοκαλί κηλίδα εξαπλώνεται στην Αλάσκα και είναι ορατή από το διάστημα

Κάτι αλλάζει το χρώμα ορισμένων από τους πιο απομακρυσμένους ποταμούς της Αλάσκας. Ρεύματα που για χρόνια παρέμεναν καθαρά και γαλάζια εμφανίζουν πλέον έντονη πορτοκαλί απόχρωση, ένα φαινόμενο που οι επιστήμονες άρχισαν να καταγράφουν συστηματικά από το 2018.

Η μεταβολή είναι ιδιαίτερα εμφανής στην οροσειρά Μπρουκς, σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν κοντινές μεταλλευτικές δραστηριότητες, οι οποίες θα μπορούσαν να εξηγήσουν τη ρύπανση. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό AGU Advances συνδέει το φαινόμενο με την απόψυξη του αρκτικού πέρμαφροστ, δηλαδή του μόνιμα παγωμένου εδάφους.

Καθώς το έδαφος θερμαίνεται και ξεπαγώνει, το νερό μπορεί να διεισδύσει σε στρώματα που για χιλιάδες χρόνια παρέμεναν παγωμένα και να έρθει σε επαφή με μεταλλικά στοιχεία εγκλωβισμένα στο υπέδαφος.

Οι πρώτες παρατηρήσεις οδήγησαν τους ερευνητές σε εξαιρετικά απομονωμένες περιοχές, ορισμένες από τις οποίες ήταν προσβάσιμες μόνο με ελικόπτερο. Όσο διευρυνόταν η έρευνα, εντοπίζονταν όλο και περισσότερα ποτάμια και ρυάκια με πορτοκαλί χρώμα. Ο οικολόγος Τζον Ο’Ντόνελ, από την Υπηρεσία Εθνικών Πάρκων των ΗΠΑ, περιγράφει ορισμένα από αυτά τα νερά ως «σχεδόν γαλακτώδη χυμό πορτοκαλιού».

Η εικόνα θυμίζει όξινη απορροή μεταλλείων, όμως στις συγκεκριμένες κοιλάδες δεν υπάρχουν ορυχεία. Η ομάδα της περιβαλλοντικής χημικού Τέιλορ Έβινγκερ, από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις, ανέλυσε δείγματα που συλλέχθηκαν από το 2022 έως το 2024 σε έξι λεκάνες απορροής της οροσειράς Μπρουκς, αναφέρει το Science Alert.

Τα μέταλλα που απελευθερώνονται

Σύμφωνα με τους ερευνητές, όταν το νερό φτάνει σε παλαιότερα παγωμένα στρώματα, μπορεί να οξειδώσει ορυκτά και να απελευθερώσει μέταλλα όπως σίδηρο, αλουμίνιο, μαγγάνιο, ψευδάργυρο, νικέλιο, κάδμιο και σπάνιες γαίες.

Οι αναλύσεις έδειξαν ότι ορισμένα δείγματα ήταν πιο όξινα και περιείχαν υψηλότερες συγκεντρώσεις μετάλλων ακόμη και από ορισμένα νερά που σχετίζονται με μεταλλευτική απορροή. Η πιο εντυπωσιακή περίπτωση καταγράφηκε στον ποταμό Σάλμον, όπου μια τέτοια εισροή αύξησε τα επίπεδα μετάλλων έως και 70 φορές πάνω από τις φυσιολογικές τιμές. Η επίδραση παρέμενε ανιχνεύσιμη περίπου 97 χιλιόμετρα κατάντη.

Οι επιστήμονες συνδέουν ένα από τα σημαντικότερα επεισόδια απελευθέρωσης μετάλλων με το 2019, το θερμότερο καλοκαίρι που είχε καταγραφεί στην Αλάσκα, το οποίο ακολούθησε ένας εξαιρετικά χιονισμένος χειμώνας. Το παχύ στρώμα χιονιού μπορεί να λειτουργήσει ως μονωτικό υλικό, εμποδίζοντας το έδαφος να ξαναπαγώσει πλήρως και επιτρέποντας στο νερό να διεισδύσει βαθύτερα.

Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην οροσειρά Μπρουκς. Από το 2018 έχουν καταγραφεί χιλιάδες παρόμοιες διαρροές στη ζώνη του πέρμαφροστ της Βόρειας Αμερικής και περισσότερα από 200 ποτάμια και ρυάκια έχουν επηρεαστεί από όξινη απορροή πετρωμάτων. Αντίστοιχα φαινόμενα έχουν παρατηρηθεί και σε αρκτικές και βόρειες περιοχές του Καναδά.

Οι επιπτώσεις

Το μεγάλο ερώτημα αφορά πλέον τις οικολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Οι ερευνητές έχουν εντοπίσει απώλεια βλάστησης κοντά σε ορισμένα όξινα ρεύματα και μειώσεις σε ψάρια και άλλους υδρόβιους οργανισμούς. Πολλές αγροτικές κοινότητες της Αρκτικής εξαρτώνται από αυτά τα ποτάμια για τροφή και νερό. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχουν καταγραφεί στην οροσειρά Μπρουκς μαζικοί θάνατοι ψαριών ή σοβαρά προβλήματα πόσιμου νερού, αν και η ανησυχία αυξάνεται.