Ένα απρόσμενο κομπλιμέντο. Ένα λάθος μπροστά σε πολλούς. Μια αμήχανη σιωπή που μοιάζει να κρατά περισσότερο απ’ όσο πραγματικά διαρκεί. Και ξαφνικά, πριν προλάβουμε να σκεφτούμε τι συμβαίνει, το πρόσωπο θερμαίνεται και το χρώμα του αλλάζει.
Το κοκκίνισμα είναι από εκείνες τις αντιδράσεις του σώματος που μοιάζουν να φωνάζουν όσα εμείς θα προτιμούσαμε να κρύψουμε. Δεν εμφανίζεται κατά παραγγελία και δύσκολα αναστέλλεται με τη θέληση. Αυτή ακριβώς η αδυναμία ελέγχου, όμως, μπορεί να είναι και η μεγαλύτερη αξία του: Aποτελεί ένα από τα πιο ειλικρινή κοινωνικά σήματα που διαθέτει ο άνθρωπος.
Τι συμβαίνει στο σώμα όταν κοκκινίζουμε
Πίσω από την ξαφνική έξαψη βρίσκεται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, ο ίδιος μηχανισμός που ενεργοποιείται όταν αισθανόμαστε φόβο, πίεση ή απειλή.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Το σώμα απελευθερώνει αδρεναλίνη, τα αιμοφόρα αγγεία του προσώπου διαστέλλονται και περισσότερο αίμα φτάνει στην επιφάνεια του δέρματος. Το αποτέλεσμα είναι η χαρακτηριστική αλλαγή χρώματος, μαζί με την αίσθηση ότι το πρόσωπο «καίει».
Σε ανοιχτόχρωμες επιδερμίδες η αντίδραση γίνεται συνήθως αντιληπτή ως έντονη ερυθρότητα. Σε πιο σκούρες επιδερμίδες μπορεί να εμφανίζεται ως σκουρόχρωμη αλλαγή ή κυρίως ως αύξηση της θερμοκρασίας του δέρματος. Το κοκκίνισμα, επομένως, αφορά όλους, ακόμη και όταν δεν είναι εξίσου ορατό.
Το πρόβλημα είναι ότι συχνά δημιουργείται ένας μικρός φαύλος κύκλος: αντιλαμβανόμαστε ότι κοκκινίζουμε, φοβόμαστε ότι το παρατηρούν και οι άλλοι και αυτή η σκέψη κάνει το πρόσωπο να κοκκινίζει ακόμη περισσότερο.
Μία βαθιά ανθρώπινη αντίδραση
Ο Κάρολος Δαρβίνος είχε περιγράψει το κοκκίνισμα ως μία από τις πιο ιδιόμορφες και ανθρώπινες εκφράσεις. Και πράγματι, παρότι ορισμένα ζώα παρουσιάζουν αλλαγές στο χρώμα του δέρματος ή του προσώπου τους, ο άνθρωπος φαίνεται να είναι το μοναδικό είδος που κοκκινίζει από αμηχανία ή ντροπή.
Οι επιστήμονες συνδέουν την αντίδραση με την ικανότητά μας να φανταζόμαστε τι σκέφτονται οι άλλοι για εμάς. Δεν ντρεπόμαστε μόνο για αυτό που κάναμε. Ντρεπόμαστε επειδή αντιλαμβανόμαστε ότι κάποιος άλλος το είδε, το αξιολόγησε και ίσως σχημάτισε άποψη.
Σε παλαιότερες ανθρώπινες κοινωνίες, όπου η αποδοχή από την ομάδα μπορούσε να είναι ζήτημα επιβίωσης, ένα εμφανές σημάδι αμηχανίας ή μεταμέλειας ίσως λειτουργούσε σαν άγραφη συγγνώμη. Έδειχνε ότι το άτομο αναγνώριζε το λάθος του και δεν αποτελούσε απειλή, βοηθώντας έτσι να αποκλιμακωθεί μια σύγκρουση.
Γιατί το κοκκίνισμα εμπνέει εμπιστοσύνη
Όσο άβολο κι αν μοιάζει για εκείνον που το βιώνει, το κοκκίνισμα συχνά γίνεται αντιληπτό θετικά από τους γύρω του.
Η καθηγήτρια Γνωστικής Νευροεπιστήμης Sophie Scott επισημαίνει ότι πρόκειται για ένα σήμα που δύσκολα παραποιείται. Επειδή δεν μπορούμε να κοκκινίσουμε σκόπιμα, η αντίδραση μπορεί να εκληφθεί ως ένδειξη γνήσιας αμηχανίας, ειλικρίνειας ή μεταμέλειας. Οι άνθρωποι που κοκκινίζουν εύκολα ενδέχεται, επομένως, να φαίνονται περισσότερο αξιόπιστοι.
Όταν, για παράδειγμα, κάποιος κάνει μια ατυχή παρατήρηση σε μια επαγγελματική συνάντηση, το κόκκινο πρόσωπο μπορεί να πει χωρίς λέξεις: «Κατάλαβα ότι έκανα λάθος και λυπάμαι».
Μήπως το παρατηρούμε περισσότερο απ’ όσο οι άλλοι;
Όσοι κοκκινίζουν συχνά τείνουν να βιώνουν την αντίδραση πολύ πιο αρνητικά από εκείνους που δεν την προσέχουν ιδιαίτερα. Μπορεί να πιστεύουν ότι το πρόσωπό τους έχει γίνει κατακόκκινο και ότι όλοι στο δωμάτιο έχουν στρέψει τα μάτια πάνω τους.
Οι έρευνες, ωστόσο, υποδεικνύουν ότι οι άνθρωποι που φοβούνται το κοκκίνισμα δεν κοκκινίζουν απαραίτητα περισσότερο από τους υπόλοιπους. Απλώς το παρακολουθούν πιο έντονα και του αποδίδουν μεγαλύτερη σημασία.
Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι συνομιλητές είναι απασχολημένοι με το τι θα πουν, πώς ακούγονται ή πώς φαίνονται οι ίδιοι. Έτσι, συχνά δεν παρατηρούν καν την αλλαγή στο πρόσωπο του άλλου.
Μπορούμε να το σταματήσουμε;
Δεν υπάρχει κάποιο απλό «κουμπί» που να σταματά άμεσα το κοκκίνισμα. Μπορούμε, όμως, να περιορίσουμε το άγχος που το συνοδεύει και το ενισχύει.
Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει το άτομο να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύει την αντίδραση. Αντί να σκέφτεται «όλοι με κοιτούν», μπορεί σταδιακά να αναγνωρίζει ότι το κοκκίνισμα είναι φυσιολογικό, προσωρινό και συνήθως πολύ λιγότερο σημαντικό για τους άλλους απ’ όσο φαίνεται εκείνη τη στιγμή.
Μια άλλη προσέγγιση είναι η εκπαίδευση συγκέντρωσης στην εκάστοτε δραστηριότητα. Η λογική της είναι απλή: H προσοχή μας δεν είναι απεριόριστη. Όταν τη στρέφουμε συνειδητά προς τα έξω – στον τόνο της φωνής του συνομιλητή, στο περιεχόμενο της συζήτησης ή σε όσα συμβαίνουν γύρω μας – απομένει λιγότερος χώρος για να παρακολουθούμε εμμονικά τη θερμότητα στο πρόσωπό μας.
Μια μικρή βαλβίδα αποφόρτισης
Το κοκκίνισμα ίσως δεν είναι μόνο ένα κοινωνικό μήνυμα. Ο καθηγητής Peter Drummond το παρομοιάζει με μια μορφή αποφόρτισης, καθώς μοιράζεται ορισμένους φυσιολογικούς μηχανισμούς με την έξαψη που προκαλεί η σωματική άσκηση.
Όπως η αυξημένη ροή αίματος στο δέρμα βοηθά το σώμα να αποβάλει θερμότητα μετά την άσκηση, έτσι και το κοκκίνισμα ενδέχεται να συμβάλλει στην εκτόνωση δυσάρεστων συναισθημάτων, όπως η ντροπή, ο θυμός ή η αμηχανία.
Ίσως, λοιπόν, το πρόσωπο που κοκκινίζει να μην μας προδίδει τελικά. Ίσως απλώς να λέει στους άλλους ότι είμαστε ειλικρινείς, ότι μας ενδιαφέρει η γνώμη τους και ότι αναγνωρίζουμε όσα συνέβησαν. Και την ίδια στιγμή, να βοηθά το ίδιο το σώμα να αφήσει λίγη από τη συναισθηματική ένταση να φύγει.
Διαβάστε επίσης
Γονείς: Βοηθήστε το παιδί να μην ντρέπεται – 5 πρακτικές συμβουλές μιας ψυχιάτρου
Γιατί οι έφηβοι δεν μοιάζουν με τον Τραβόλτα στο Grease: Όσα μας έμαθε λάθος το Χόλιγουντ
Το φυσικό «αντίδοτο» στο στρες που δρα σε 10 λεπτά – Δοκιμάστε το
