Η Αφρική «σπάει» στα δύο: Νέα μελέτη αποκαλύπτει ραγδαία λέπτυνση του φλοιού στο Ρήγμα Τουρκάνα και ενδείξεις γέννησης νέου ωκεανού

Μία από τις σημαντικότερες περιοχές απολιθωμάτων της Αφρικής φαίνεται να διασπάται ταχύτερα απ’ ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications.

Η έρευνα εστιάζει στο Ρήγμα Τουρκάνα, τμήμα μήκους περίπου 500 χιλιομέτρων του εκτεταμένου συστήματος του Ανατολικοαφρικανικού Ρήγματος. Ο φλοιός κάτω από την περιοχή φαίνεται να έχει λεπτύνει δραματικά και με ρυθμό μεγαλύτερο από τον αναμενόμενο. Το τεράστιο αυτό σύστημα εκτείνεται από την Αιθιοπία έως τη Μοζαμβίκη και αποτελεί το τεκτονικό όριο όπου η Αφρικανική Πλάκα απομακρύνεται σταδιακά από τη Σομαλική Πλάκα — μια διαδικασία που εξελίσσεται εδώ και δεκάδες εκατομμύρια χρόνια.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι δύο πλάκες απομακρύνονται μεταξύ τους με ρυθμό περίπου 4,7 χιλιοστών τον χρόνο. Καθώς ο φλοιός τεντώνεται, σχηματίζονται ρωγμές και τμήματά του βυθίζονται, ανοίγοντας διόδους για το μάγμα που αναδύεται από τα έγκατα της Γης και τροφοδοτεί την έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα της περιοχής, σύμφωνα με το BBC Wildlife.

Από τα 35 στα μόλις 13 χιλιόμετρα πάχος

Αναλύοντας σεισμικά δεδομένα υψηλής ανάλυσης, οι επιστήμονες δημιούργησαν μία από τις πιο λεπτομερείς απεικονίσεις του φλοιού κάτω από το ρήγμα. Η μελέτη αποκάλυψε ότι στο κεντρικό τμήμα του, ο φλοιός έχει περιοριστεί σε πάχος μόλις 13 χιλιομέτρων, ενώ εκτός της ζώνης του ρήγματος υπερβαίνει τα 35 χιλιόμετρα.

«Διαπιστώσαμε ότι η διάνοιξη του ρήγματος σε αυτή τη ζώνη βρίσκεται σε πιο προχωρημένο στάδιο και ότι ο φλοιός είναι λεπτότερος απ’ όσο είχε αναγνωρίσει οποιοσδήποτε μέχρι σήμερα», δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης, Κρίστιαν Ρόουαν.

Η ερευνητική ομάδα αποδίδει το φαινόμενο σε μια διαδικασία κατά την οποία ο φλοιός τεντώνεται και λεπταίνει όπως ένα μαλακό υλικό που τραβιέται από τις δύο άκρες. Όσο μειώνεται το πάχος του, τόσο αποδυναμώνεται, διευκολύνοντας τη συνεχιζόμενη διάταση και αυξάνοντας την πιθανότητα ο τεκτονικός διαχωρισμός της ηπείρου να ολοκληρωθεί στο μέλλον.

Η γένεση ενός νέου ωκεάνιου φλοιού

Παρά τη ραγδαία εξέλιξη, η διαδικασία παραμένει εξαιρετικά αργή. Το Ρήγμα Τουρκάνα άρχισε να σχηματίζεται πριν από περίπου 45 εκατομμύρια χρόνια και, σύμφωνα με τους επιστήμονες, θα χρειαστούν ακόμη εκατομμύρια χρόνια μέχρι να περάσει στο επόμενο στάδιο, όταν θα αρχίσει να δημιουργείται νέος ωκεάνιος φλοιός και το θαλασσινό νερό ενδέχεται να κατακλύσει την περιοχή.

Τα νέα ευρήματα προσφέρουν επίσης εξήγηση για το γεγονός ότι η λεκάνη Τουρκάνα φιλοξενεί μία από τις πλουσιότερες συλλογές απολιθωμάτων πρώιμων ανθρώπων στον κόσμο. Έχουν εντοπιστεί περισσότερα από 1.200 απολιθώματα ανθρωπινών ηλικίας έως και τεσσάρων εκατομμυρίων ετών — ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τρίτο όλων των σχετικών ευρημάτων στην Αφρική.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα και η λέπτυνση του φλοιού προκάλεσαν καθίζηση του εδάφους πριν από τέσσερα εκατομμύρια χρόνια, δημιουργώντας λεκάνες όπου συσσωρεύτηκαν λεπτόκοκκα ιζήματα. Οι συνθήκες αυτές αποδείχθηκαν ιδανικές για τη διατήρηση οστών και άλλων οργανικών καταλοίπων, συμβάλλοντας στην κατανόηση της εξέλιξης των πρώιμων ανθρώπων στην Αφρική.