Η ψυχολόγος Λίζα Βάρβογλη εξηγεί γιατί ο τρόπος που μιλάμε δημόσια για την αυτοχειρία στους εφήβους μπορεί να επηρεάσει τα πιο ευάλωτα παιδιά
Στην ανάγκη να μιλάμε με γνώση, ψυχραιμία και μεγάλη υπευθυνότητα για την αυτοχειρία, ιδιαίτερα όταν αφορά εφήβους, στέκεται η ψυχολόγος Λίζα Βάρβογλη, επισημαίνοντας μια δύσκολη αλλά επιστημονικά τεκμηριωμένη πραγματικότητα: η αυτοκτονία μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να λειτουργήσει «μεταδοτικά» σε ψυχολογικό και κοινωνικό επίπεδο.
Όπως εξηγεί σε ανάρτησή της στο Facebook, η «μετάδοση» δεν έχει φυσικά την έννοια μιας λοίμωξης, αλλά αφορά τον τρόπο με τον οποίο ευάλωτοι έφηβοι μπορεί να επηρεαστούν από την έκθεση σε μια αυτοκτονία συνομηλίκου, φίλου, συμμαθητή, προσώπου που θαυμάζουν ή ακόμη και κάποιου που βλέπουν συχνά στα κοινωνικά δίκτυα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο κίνδυνος εμφάνισης αυτοκτονικού ιδεασμού ή απόπειρας μπορεί να αυξηθεί σημαντικά.
Η ψυχολόγος αναφέρεται στο φαινόμενο του «suicide contagion», δηλαδή της μετάδοσης της αυτοχειρίας, τονίζοντας ότι οι ειδικοί ψυχικής υγείας ζητούν πάντα προσοχή στον δημόσιο λόγο γύρω από τέτοιες τραγωδίες. Όσο πιο δραματική, επαναλαμβανόμενη και συναισθηματικά φορτισμένη είναι η παρουσίαση μιας αυτοκτονίας, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος μίμησης, ιδιαίτερα σε παιδιά και εφήβους που ήδη βρίσκονται σε ψυχική ευαλωτότητα.
Η ίδια υπογραμμίζει ότι η υπεύθυνη συζήτηση δεν σημαίνει σιωπή. Αντίθετα, σημαίνει να μιλάμε για την κατάθλιψη, την πρόληψη, τα προειδοποιητικά σημάδια, τη θεραπεία και την ύπαρξη βοήθειας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει και στο «Papageno effect», το αντίθετο φαινόμενο, σύμφωνα με το οποίο όταν προβάλλονται ιστορίες ανθρώπων που αναζήτησαν βοήθεια, άντεξαν την κρίση και επέζησαν, οι αυτοκτονίες μειώνονται.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
«Αυτό πρέπει να γίνει viral. Όχι ο τρόπος θανάτου ενός παιδιού», σημειώνει χαρακτηριστικά, υπενθυμίζοντας ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που περνούν αυτοκτονική κρίση δεν θέλουν πραγματικά να πεθάνουν, αλλά θέλουν να σταματήσει ο ψυχικός πόνος.
Αναλυτικά, όλη η ανάρτησή της:
«ΕΙΝΑΙ Η ΑΥΤΟΧΕΙΡΙΑ ΜΕΤΑΔΟΤΙΚΗ;
Η σκληρή αλήθεια για τις αυτοκτονίες των εφήβων που πολλοί αγνοούν.
Υπάρχει κάτι που η κοινωνία δυσκολεύεται να ακούσει.
Αλλά οι επιστήμονες το γνωρίζουν εδώ και δεκαετίες:
Η αυτοχειρία μπορεί να είναι “μεταδοτική”.
Όχι με τον τρόπο μιας λοίμωξης.
Αλλά ψυχολογικά και κοινωνικά.
Και αυτό αφορά ιδιαίτερα τους εφήβους.
Οι έρευνες δείχνουν ότι όταν ένας έφηβος εκτίθεται στην αυτοκτονία ενός συνομηλίκου του φίλου, συμμαθητή, ατόμου που θαυμάζει ή ακόμη και κάποιου που βλέπει συνεχώς στα σόσιαλ μίντια- ο κίνδυνος να εμφανίσει αυτοκτονικό ιδεασμό ή να κάνει απόπειρα αυξάνεται δραματικά.
Σε ορισμένες μελέτες, οι έφηβοι που εκτέθηκαν σε αυτοκτονία συνομηλίκου ήταν από 2 έως 11 φορές πιο πιθανό να επιχειρήσουν και οι ίδιοι αυτοκτονία.
Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται:
“suicide contagion” — φαινόμενο μετάδοσης της αυτοχειρίας.
Και είναι απολύτως υπαρκτό.
Ο κοινωνιολόγος και γιατρός Nicholas Christakis, καθηγητής στο πανεπιστήμιο Yale, έδειξε μέσα από τις έρευνές του ότι ανθρώπινες συμπεριφορές, συναισθήματα και τρόποι σκέψης μεταδίδονται μέσα στα κοινωνικά δίκτυα σαν “κύματα”.
Η θλίψη μεταδίδεται.
Το άγχος μεταδίδεται.
Η απελπισία μεταδίδεται.
Και σε ευάλωτους εφήβους μπορεί να μεταδοθεί και η ιδέα ότι:
«Ίσως αυτή είναι λύση.»
Αυτός είναι ο λόγος που οι ειδικοί ψυχικής υγείας ζητούν ΠΑΝΤΑ προσοχή στον τρόπο που μιλάμε δημόσια για μια αυτοκτονία.
Γιατί ο τρόπος παρουσίασης μπορεί να σώσει ζωές — ή να βάλει σε κίνδυνο άλλες.
Οι έρευνες είναι ξεκάθαρες:
Όσο πιο δραματικός, επαναλαμβανόμενος και συναισθηματικά φορτισμένος είναι ο τρόπος που παρουσιάζεται μια αυτοκτονία:
♦️ τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος “μίμησης”
♦️ τόσο αυξάνεται ο αυτοκτονικός ιδεασμός σε ευάλωτα άτομα
♦️ τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες δημιουργίας “clusters” — συστάδων αυτοκτονιών σε σχολεία ή κοινότητες
Το CDC (Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων) και το NIH (Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας) των ΗΠΑ αναφέρουν ότι μετά από αυτοκτονία μαθητή, ο κίνδυνος μπορεί να παραμένει αυξημένος σε ένα σχολείο ή μια κοινότητα μέχρι και δύο χρόνια.
Δύο χρόνια.
Και αυτό δεν συμβαίνει επειδή «τα παιδιά επηρεάζονται εύκολα».
Συμβαίνει επειδή η εφηβεία είναι περίοδος:
🔸 έντονου συναισθήματος
🔸 ταυτότητας
🔸 μίμησης
🔸 ανάγκης σύνδεσης
🔸 νευροβιολογικής ευαλωτότητας
Ένας έφηβος με κατάθλιψη ή βαθιά μοναξιά μπορεί να ακούσει ξανά και ξανά μια τέτοια είδηση και να αρχίσει να σκέφτεται:
«Με καταλαβαίνει κάποιος;»
«Ίσως δεν είμαι ο μόνος.»
«Ίσως υπάρχει διέξοδος από τον πόνο.»
Και εδώ χρειάζεται τεράστια προσοχή.
Δεν βοηθούν:
✖ δραματικοί τίτλοι
✖ συνεχείς επαναλήψεις
✖ λεπτομέρειες της πράξης
✖ ρομαντικοποίηση
✖ ηρωοποίηση
✖ viral βίντεο και μουσικές πάνω σε τραγωδίες
Γιατί αυτά μπορεί άθελά μας να λειτουργήσουν σαν “ψυχολογικός πυροκροτητής” για κάποιον ήδη ευάλωτο άνθρωπο.
Αυτό ΔΕΝ σημαίνει ότι πρέπει να σωπαίνουμε.
Σημαίνει ότι πρέπει να μιλάμε υπεύθυνα.
Να μιλάμε:
✅ για την κατάθλιψη
✅ για την πρόληψη
✅ για τη θεραπεία
✅ για τα προειδοποιητικά σημάδια
✅ για το ότι η αυτοκτονική κρίση είναι διαχειρίσημε με σωστή θεραπεία
✅ για το ότι υπάρχει βοήθεια
✅ για ανθρώπους που σώθηκαν και θεραπεύτηκαν
Γιατί υπάρχει και το αντίθετο φαινόμενο.
Οι ερευνητές το ονομάζουν:
“Papageno effect”.
ΌΤΑΝ ΤΑ ΣΟΣΙΑΛ ΜΙΝΤΙΑ ΔΕΊΧΝΟΥΝ ΑΝΘΡΏΠΟΥΣ ΠΟΥ ΒΡΉΚΑΝ ΒΟΉΘΕΙΑ, ΆΝΤΕΞΑΝ ΤΗΝ ΚΡΊΣΗ ΚΑΙ ΕΠΈΖΗΣΑΝ, ΟΙ ΑΥΤΟΚΤΟΝΊΕΣ ΜΕΙΏΝΟΝΤΑΙ.
Αυτό πρέπει να γίνει viral.
Όχι ο τρόπος θανάτου ενός παιδιού.
Και κάτι ακόμη που οφείλουμε να θυμόμαστε:
Οι περισσότεροι άνθρωποι που περνούν αυτοκτονική κρίση ΔΕΝ θέλουν πραγματικά να πεθάνουν.
Θέλουν να σταματήσει ο ψυχικός πόνος.
Και ο ψυχικός πόνος θεραπεύεται.
Με βοήθεια.
Με σύνδεση.
Με θεραπεία.
Με χρόνο.
Με ανθρώπους που θα μείνουν δίπλα τους μέχρι να περάσει η καταιγίδα.
Γι’ αυτό ας είμαστε πολύ προσεκτικοί με το τι αναπαράγουμε, πώς το αναπαράγουμε και πόσο.
Γιατί πίσω από κάθε οθόνη μπορεί να υπάρχει ένα παιδί που παλεύει σιωπηλά».
Διαβάστε επίσης
Αυτοκτονία στην εφηβεία: 10 σημάδια που πρέπει να προσέξουν οι γονείς
Με ψυχικά προβλήματα 1 στους 7 εφήβους στην Ευρώπη – Εκρηκτική αύξηση 33% σε 15 χρόνια
