Σε διάφορες γωνιές του διαδικτύου, εκεί όπου ανταλλάσσονται κάθε είδους συμβουλές αυτοβελτίωσης, ένα νέο trend κάνει την εμφάνισή του: το «φυσικό άρωμα» του σώματος ως «όπλο έλξης».
Το αποσμητικό μπαίνει στο στόχαστρο, το περιστασιακό πλύσιμο παρουσιάζεται ως στρατηγική και οι θεωρίες περί φερομονών υπόσχονται ότι η σωστή μυρωδιά μπορεί να κάνει… θαύματα στην προσέλκυση συντρόφου.
Μόνο που η επιστήμη είναι πολύ λιγότερο εντυπωσιακή – και, κατά μια έννοια, πολύ πιο καθαρή.
Όπως γράφουν στο The Conversation ο Samuel Cornell από το Πανεπιστήμιο Queensland, και ο Rob Brooks από το Πανεπιστήμιο New South Wales, οι άνθρωποι βρίσκουμε ορισμένες μυρωδιές ευχάριστες, δυσάρεστες ή ελκυστικές. Αυτό δεν σημαίνει ότι λειτουργούμε με οδηγό τις φερομόνες, όπως κάνουν άλλα ζώα.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Άλλο η μυρωδιά που μας αρέσει σε κάποιον και άλλο ένα βιολογικό «σήμα» που μας κατευθύνει σχεδόν αυτόματα προς εκείνον.
Τι είναι οι φερομόνες
Πρόκειται για χημικούς αγγελιαφόρους. Παράγονται από ένα μέλος ενός είδους, απελευθερώνονται στο περιβάλλον και προκαλούν μια συγκεκριμένη, προβλέψιμη αντίδραση σε άλλο μέλος του ίδιου είδους.
Το κλασικό παράδειγμα, σύμφωνα με τους συγγραφείς, είναι οι μεταξοσκώληκες. Το 1959 εντοπίστηκε η βομβυκόλη (bombykol), μια ουσία που απελευθερώνεται από τα θηλυκά και «τραβά» τα αρσενικά. Η συμπεριφορά των τελευταίων δεν βασίζεται στο γούστο, τη διάθεση ή την εμπειρία: κινούνται προς την πηγή του σήματος με έναν τρόπο έμφυτο, σχεδόν προγραμματισμένο.
Αντίστοιχα, φερομόνες χρησιμοποιούν και άλλα ζώα, όπως ποντίκια, χοίροι και γάτες, συνήθως για την προσέλκυση συντρόφου ή τη σήμανση περιοχής.
Εδώ αρχίζει και η παρεξήγηση. Μια φερομόνη δεν ορίζεται από το αν «μυρίζει ωραία». Ορίζεται από το αν οδηγεί σε μια σταθερή βιολογική ανταπόκριση. Και όσον αφορά εμάς, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, τέτοια απόδειξη δεν υπάρχει.
Το πρόβλημα είναι ανατομικό
Για να αποδώσει μια φερομόνη, πρέπει να υπάρχει και ο μηχανισμός που θα τη «διαβάσει».
Σε πολλά ζώα αυτόν τον ρόλο διαδραματίζει μια μικρή δομή στη ρινική κοιλότητα, συνδεδεμένη με ειδικό σύστημα επεξεργασίας στον εγκέφαλο. Στους ανθρώπους, ακόμη κι αν υπάρχει ένα υποτυπώδες αντίστοιχο σημείο, δεν φαίνεται να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο. Δεν υπάρχουν νευρικά κύτταρα που να μεταφέρουν τέτοιο μήνυμα στον εγκέφαλο ούτε βοηθητικός οσφρητικός βολβός για να το επεξεργαστεί.
Ταυτόχρονα, μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπιστεί κάποια ανθρώπινη χημική ουσία που να πληροί καθαρά τα κριτήρια της φερομόνης.
Άρα, η ιδέα ότι μπορούμε απλώς να «ενεργοποιήσουμε» τις φερομόνες μας και να γίνουμε ακαταμάχητοι μπορεί να ακούγεται ωραία αλλά δεν στηρίζεται σε πειστικά επιστημονικά δεδομένα.
Και ο ιδρώτας;
Αν δεν υπάρχουν αποδεδειγμένες ανθρώπινες φερομόνες, μήπως το μυστικό βρίσκεται στη φυσική μυρωδιά του σώματος; Μάλλον όχι, εξηγούν οι συγγραφείς.
Αρχικά, ο ιδρώτας είναι πρακτικά άοσμος. Αποτελείται κυρίως από νερό, ηλεκτρολύτες και μικρές ποσότητες άλλων ουσιών. Η έντονη οσμή εμφανίζεται αργότερα, όταν τα βακτήρια στο δέρμα αρχίζουν να διασπούν συστατικά του ιδρώτα.
Οπότε, το να ιδρώνει κανείς και να αποφεύγει το πλύσιμο δεν παράγει κάποιο μυστικό σήμα έλξης. Πολύ πιο πιθανό είναι να «εκπέμπει» μια μυρωδιά που οι περισσότεροι δεν θα βρουν ιδιαίτερα γοητευτική.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα αρώματα δεν παίζουν κανέναν ρόλο στην έλξη. Η διαφορά έγκειται στο ότι, συνήθως, αναφερόμαστε σε κάτι πιο εσωτερικό και λιγότερο χημικό: οικειότητα, μνήμη, προσωπικούς συνειρμούς, ρομαντικό ενδιαφέρον, την αίσθηση που μας αφήνει ένα πρόσωπο.
Η δημοφιλής μελέτη με τα μπλουζάκια
Ένα από τα επιχειρήματα που επανέρχονται συχνά είναι μια έρευνα του 1995 με μπλουζάκια. Σε εκείνο το πείραμα, φοιτητές φόρεσαν το ίδιο T-shirt για δύο συνεχόμενες νύχτες, χωρίς σαπούνι, αποσμητικό ή αρωματικά προϊόντα. Στη συνέχεια, φοιτήτριες τα μύρισαν και τα βαθμολόγησαν, περιγράφουν οι συγγραφείς.
Οι συμμετέχοντες είχαν δώσει και δείγματα για γενετικό έλεγχο. Οι επιστήμονες εξέτασαν το MHC (Major Histocompatibility Complex), δηλαδή το μείζον σύμπλεγμα ιστοσυμβατότητας, ένα σύνολο γονιδίων που σχετίζεται με το ανοσοποιητικό σύστημα.
Τι βρήκαν; Οι γυναίκες φάνηκε να προτιμούν τη μυρωδιά ανδρών με διαφορετικά MHC γονίδια από τα δικά τους. Η ερμηνεία ήταν ότι ίσως η όσφρηση μάς βοηθά να επιλέγουμε συντρόφους με ξεχωριστό ανοσολογικό προφίλ, κάτι που θεωρητικά θα μπορούσε να ωφελεί τους απογόνους.
Ωστόσο, όπως σημειώνουν οι Cornell και Brooks, ανάλυση του 2020, που εξέτασε συνολικά τις σχετικές μελέτες για την οσμή και το MHC στους ανθρώπους, δεν βρήκε συνολική επίδραση. Εντόπισε, μάλιστα, και ενδείξεις μεροληψίας δημοσίευσης – την τάση, δηλαδή, να βλέπουν πιο εύκολα το φως της δημόσιας σφαίρας τα πιο «εντυπωσιακά» ή «θετικά» ευρήματα.
Η πιο αξιόπιστη στρατηγική
Οι φερομόνες υπάρχουν και λειτουργούν ισχυρά σε πολλά ζώα. Στο δικό μας είδος, όμως, η υπόθεση παραμένει ανεπιβεβαίωτη. Μια μυρωδιά μπορεί να μας αρέσει. Μπορεί να τη συνδέουμε με ένα άτομο, μια ανάμνηση, ένα συναίσθημα. Αυτό απέχει πολύ από το να πούμε ότι διαθέτουμε ένα κρυφό χημικό κουμπί που «μαγνητίζει» τους άλλους.
Η έλξη είναι πολύ πιο σύνθετη. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την εμφάνιση, τη συμπεριφορά, τη φωνή, την οικειότητα, το χιούμορ, το κοινωνικό πλαίσιο. Και… τη βασική υγιεινή.
Διαβάστε επίσης
Πρέπει να κάνουμε ντους κάθε μέρα όσο μεγαλώνουμε; Τι υποστηρίζουν οι δερματολόγοι
Αυτός είναι ο σωστός τρόπος να κάνετε ντους – Δεν είναι αυτός που νομίζετε
Ποια είναι η καλύτερη ώρα να κάνουμε ντους για ενυδατωμένο δέρμα και καλύτερο ύπνο
