Η ανακοίνωση για νέα θητεία Ερντογάν, το άρθρο 116 και οι μηχανισμοί της επόμενης ημέρας
Η συζήτηση για το πολιτικό μέλλον του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πέρασε πλέον από το επίπεδο των εκτιμήσεων στο πεδίο των επίσημων πολιτικών δηλώσεων αποτυπώνοντας ξεκάθαρα τις προθέσεις του.
Ο εκπρόσωπος του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), Ομέρ Τσελίκ, ανακοίνωσε ότι υποψήφιος της κυβερνητικής παράταξης στις επόμενες προεδρικές εκλογές θα είναι και πάλι ο Τούρκος πρόεδρος.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση, σε συνδυασμό με τη δημόσια στήριξη του κυβερνητικού εταίρου Ντεβλέτ Μπαχτσελί, επιβεβαιώνει ότι η τουρκική ηγεσία προχωρά τις διαδικασίες για τη διατήρηση του Ερντογάν στην προεδρία και μετά το 2028, με ορίζοντα που θα μπορούσε να φθάσει ακόμη και έως το 2033.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που επαναφέρει στο προσκήνιο μια κρίσιμη συνταγματική διάταξη που δεν είναι άλλη από το «παραθυράκι» που αναμένεται να λύσει τα χέρια στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και το άρθρο 116 του τουρκικού Συντάγματος.
Το άρθρο 116 και η συνταγματική εξαίρεση
Η συζήτηση περί πρόωρων εκλογών στην Τουρκία δεν αποτελεί απλή πολιτική φημολογία. Βασίζεται σε συγκεκριμένη συνταγματική πρόβλεψη, η οποία ενσωματώθηκε μετά τη μετάβαση της χώρας στο προεδρικό σύστημα το 2017.
Το άρθρο 116 προβλέπει ότι εάν η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση αποφασίσει με πλειοψηφία τριών πέμπτων, δηλαδή με 360 ψήφους, τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών κατά τη διάρκεια της δεύτερης προεδρικής θητείας, τότε ο εν ενεργεία πρόεδρος αποκτά δικαίωμα να είναι εκ νέου υποψήφιος.
Τυπικά πρόκειται για ταυτόχρονη προσφυγή στις κάλπες για Πρόεδρο και Κοινοβούλιο. Ουσιαστικά όμως το σύστημα αποκτά τη δυνατότητα μιας θεσμικής «επανεκκίνησης» χωρίς να απαιτείται συνταγματική αναθεώρηση.
«Ο εν ενεργεία Πρόεδρος δύναται να είναι εκ νέου υποψήφιος για 3η φορά που όμως Συνταγματικά λογίζεται 2η, ως συνέχεια της προώρως διακοπείσας», σημειώνει ο οθωμανολόγος–τουρκολόγος και νομικός, Δρ Δημήτρης Σταθακόπουλος.
Η πρόβλεψη αυτή δεν συνιστά παραβίαση του ορίου των θητειών. Αντίθετα, αποτελεί εξαίρεση που προβλέπεται από το ίδιο το Σύνταγμα και μπορεί να αξιοποιηθεί εφόσον διαμορφωθούν οι κατάλληλοι πολιτικοί συσχετισμοί.
Η πόλωση ως εργαλείο πολιτικής κινητοποίησης
Για να ενεργοποιηθεί ένα τέτοιο σενάριο απαιτείται συγκεκριμένο πολιτικό περιβάλλον. Στο πλαίσιο αυτό, η σύγκρουση γύρω από τον δήμαρχο Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Οι δικαστικές έρευνες, οι διώξεις κατά στελεχών της αντιπολίτευσης και η αυξανόμενη πολιτική ένταση διαμορφώνουν ένα σκηνικό έντονης πόλωσης. Σύμφωνα με δημοσιεύματα τουρκικών μέσων, δεκάδες δήμαρχοι της αντιπολίτευσης βρίσκονται αντιμέτωποι με εισαγγελικές έρευνες, συλλήψεις και κυρώσεις.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το πολιτικό δίλημμα μετασχηματίζεται σταδιακά από οικονομικό σε θεσμικό όπως «σταθερότητα ή αβεβαιότητα», «συνέχεια ή αλλαγή». Έτσι, η εκλογική αναμέτρηση μπορεί να παρουσιαστεί όχι ως μια συνηθισμένη κομματική σύγκρουση αλλά ως επιλογή στρατηγικής κατεύθυνσης για το τουρκικό κράτος.
Οι διεθνείς εξελίξεις και η ατζέντα της «ασφάλειας»
Παράλληλα, η τουρκική διπλωματία επιχειρεί να ενισχύσει τον περιφερειακό της ρόλο.
Η πρόσφατη συμμετοχή του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν σε συνάντηση στο Κάιρο με τους ομολόγους του από την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία και τον ανώτερο σύμβουλο των ΗΠΑ για αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις, Μασάντ Μπούλος, έφερε στο προσκήνιο τις αιτιάσεις της Άγκυρας για Λιβύη και Ανατολική Μεσόγειο.
Η ενσωμάτωση θεμάτων εξωτερικής πολιτικής στην εσωτερική πολιτική ατζέντα έχει αποδειχθεί διαχρονικά αποτελεσματικό εργαλείο συσπείρωσης στην Τουρκία. Ζητήματα όπως οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, η ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο ή οι περιφερειακές ισορροπίες μπορούν να προσδώσουν στις εκλογές χαρακτήρα εθνικής επιλογής.
Σε περίπτωση ενεργοποίησης του άρθρου 116 και επανεκλογής του Ερντογάν, η πολιτική διαδικασία θα εισέλθει σε μια νέα φάση. Η ανανέωση της προεδρικής και κοινοβουλευτικής νομιμοποίησης θα μπορούσε να συνοδευτεί από κινήσεις αναδιάταξης του εσωτερικού σκηνικού.
Παράλληλα, οι δομές του τουρκικού κράτους και τα δίκτυα επιρροής που διαμορφώθηκαν κατά την τελευταία εικοσαετία αναμένεται να συνεχίσουν να επηρεάζουν τις εξελίξεις ανεξαρτήτως προσώπων. Η έννοια του «derin devlet», του λεγόμενου βαθιού κράτους, ερμηνεύεται από πολλούς αναλυτές όχι μόνο ως μηχανισμός ισχύος αλλά και ως φορέας συνέχειας της κρατικής στρατηγικής.
