Η σπανιότητα των πράσινων ματιών δεν είναι τυχαία, αλλά αποτέλεσμα μιας πολύ συγκεκριμένης γενετικής και οπτικής ισορροπίας – Οι ειδικοί εξηγούν
Ρίξτε μια ματιά σε οποιοδήποτε πολυσύχναστο χώρο και ίσως δυσκολευτείτε να εντοπίσετε έστω κι ένα ζευγάρι πράσινα μάτια. Η σπανιότητά τους δεν είναι τυχαία. Τα πράσινα μάτια συγκαταλέγονται στα πιο σπάνια χρώματα ματιών στον κόσμο, καθώς εμφανίζονται σ’ ένα ελάχιστο ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού. Τα καστανά μάτια παραμένουν μακράν τα πιο συνηθισμένα, ενώ τα μπλε μάτια είναι πιο συχνά από τα πράσινα.
Όμως, το πιο ενδιαφέρον ερώτημα δεν είναι γιατί τα πράσινα μάτια είναι τόσο σπάνια, αλλά γιατί υπάρχουν γενικώς ανοιχτόχρωμα μάτια. Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, τα σκούρα μάτια ήταν ο κανόνας. Μελέτες αρχαίου DNA υποδηλώνουν ότι πολλοί πρώιμοι ευρωπαϊκοί πληθυσμοί, που σήμερα έχουν ανοιχτόχρωμα χαρακτηριστικά, κάποτε είχαν πιο σκούρο δέρμα, μαλλιά και μάτια. Από εξελικτική άποψη, τα ανοιχτόχρωμα μάτια είναι μια σχετικά πρόσφατη εξέλιξη.
Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μελετούν γιατί συντελέστηκε αυτή η αλλαγή, με δύο παράγοντες να αποτελούν τα πιθανότερα αίτια:
➤ Μια πιθανότητα είναι ότι τα ανοιχτόχρωμα μάτια προσέφεραν ένα πλεονέκτημα σε περιοχές με χαμηλά επίπεδα ηλιακού φωτός. Μια πιο ανοιχτόχρωμη ίριδα επιτρέπει σε περισσότερο φως να εισέλθει και να διασκορπιστεί μέσα στο μάτι. Ορισμένοι ερευνητές έχουν υποδείξει ότι αυτό μπορεί να έχει επηρεάσει τους βιολογικούς ρυθμούς, τη ρύθμιση της μελατονίνης και την αντίδραση του σώματος στους μεγάλους, σκοτεινούς χειμώνες. Αυτή η ιδέα επιβεβαιώνεται στη Βόρεια Ευρώπη, όπου τα ανοιχτόχρωμα μάτια είναι πλέον πιο συνηθισμένα. Σε περιβάλλοντα με περιορισμένο ηλιακό φως κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ακόμη κι ένα μικρό πλεονέκτημα στην προσαρμογή στο εποχιακό σκοτάδι θα μπορούσε να έχει σημασία. Ωστόσο, αυτό παραμένει μια υπόθεση και όχι μια πλήρως αποδεδειγμένη εξήγηση.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
➤ Ένας άλλος πιθανός παράγοντας είναι η σεξουαλική επιλογή. Σε πληθυσμούς όπου τα σκούρα μάτια ήταν κάποτε σχεδόν καθολικά, τα ανοιχτόχρωμα μάτια θα ξεχώριζαν. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά μπορεί να πολλαπλασιαστούν εάν θεωρούνται ελκυστικά και επηρεάζουν την επιλογή συντρόφου για πολλές γενιές.
Γενετικές μελέτες έχουν δείξει ότι το χρώμα των ματιών επηρεάζεται έντονα από γονίδια όπως τα OCA2 και HERC2, τα οποία ρυθμίζουν την παραγωγή μελανίνης στην ίριδα. Οι παραλλαγές σε αυτά τα γονίδια συνέβαλαν στη δημιουργία ανοιχτότερων αποχρώσεων ματιών και φαίνεται να προτιμήθηκαν σε ορισμένους αρχαίους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς. Το αν αυτό οφειλόταν κυρίως στην προσαρμογή στο περιβάλλον, την έλξη ή σ’ έναν συνδυασμό και των δύο παραμένει υπό διερεύνηση.
Τα πράσινα μάτια είναι ιδιαίτερα σπάνια, καθώς απαιτούν μια πολύ ακριβή βιολογική ισορροπία. Δεν είναι απλώς ένα μείγμα καφέ και μπλε. Αντίθετα, προκύπτουν από έναν συνδυασμό μέτριων επιπέδων μελανίνης, κιτρινωπής χρωστικής στην ίριδα και της διάχυσης του φωτός μέσω της δομής του ματιού. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει πράσινη χρωστική ουσία – το χρώμα δημιουργείται από την αλληλεπίδραση της βιολογίας και του φωτός. Εάν η ποσότητα της μελανίνης ή της χρωστικής ουσίας διαφέρει ελαφρώς, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι καστανό, μπλε ή καφέ αντί για πράσινο.
Αυτό το στενό βιολογικό παράθυρο βοηθά να εξηγηθεί γιατί τα πράσινα μάτια είναι τόσο σπάνια. Οι γενετικοί συνδυασμοί που τα δημιουργούν αναπτύχθηκαν σχετικά πρόσφατα και συγκεντρώθηκαν κυρίως στους πληθυσμούς της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης. Ποτέ δεν εξαπλώθηκαν παγκοσμίως, όπως έκαναν οι παραλλαγές των καστανών ματιών.
Τελικά, τα πράσινα μάτια είναι σπάνια γιατί εξαρτώνται από έναν συγκεκριμένο συνδυασμό γενετικών παραγόντων, χρωστικής και οπτικών φαινομένων. Η σπανιότητά τους δεν είναι τυχαία. Είναι το αποτέλεσμα ενός χαρακτηριστικού που εμφανίστηκε αργότερα, το οποίο διαμορφώθηκε από το περιβάλλον, την κληρονομικότητα και, ενδεχομένως, τις ανθρώπινες προτιμήσεις, και παρέμεινε περιορισμένο σε αρκετές περιοχές του κόσμου.
Με πληροφορίες από το Forbes
Διαβάστε επίσης
Όραση: Τι αποκαλύπτουν τα μάτια για τον κίνδυνο οστεοπόρωσης
Ποια η σχέση των ενέσεων παχυσαρκίας με την απώλεια όρασης – Μία καθηγήτρια εξηγεί
Γλαύκωμα: Η «σιωπηλή» επιδημία που απειλεί εκατομμύρια ανθρώπους με απώλεια όρασης
