Η ανθεκτικότητα συχνά παρερμηνεύεται ως σκληρότητα. Ως μια αδιαπέραστη ικανότητα να παραμένει κανείς ψύχραιμος, ατάραχος και λειτουργικός, ακόμη κι όταν όλα γύρω καταρρέουν.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι λίγο πιο σύνθετη – και πολύ πιο ανθρώπινη. Όπως εξηγεί ο ψυχολόγος Mark Travers στο Psychology Today, οι έρευνες δείχνουν ότι ανθεκτικός δεν είναι εκείνος που δεν επηρεάζεται από το άγχος ή την απογοήτευση. Είναι εκείνος που, παρά τη δυσφορία, βρίσκει τρόπο να συνεχίσει.
Με άλλα λόγια, η ψυχική αντοχή δεν μεταφράζεται ως «η απουσία δυσκολίας» αλλά ως ο τρόπος με τον οποίο αντιδρούμε όταν καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε το εκάστοτε εμπόδιο. Ακολουθούν, σύμφωνα με τον Δρ. Travers, τα δύο χαρακτηριστικά των ανθεκτικών ανθρώπων.
1. Συνεχίζουν, ακόμη κι όταν δεν έχουν (καμία) διάθεση
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Μία από τις πιο συχνές παρανοήσεις είναι ότι πρόκειται για ένα στοιχείο που προστατεύει από την υπερφόρτωση. Η πεποίθηση πως αν είμαστε πραγματικά δυνατοί, δεν θα νιώθουμε εξάντληση, φόβο ή (συναισθηματική) πίεση.
Στην πράξη, συμβαίνει το αντίθετο. Οι άνθρωποι μπορεί να αισθάνονται καταβεβλημένοι, αλλά εξακολουθούν να εμφανίζονται στη ζωή τους: πηγαίνουν στη δουλειά, στηρίζουν τους άλλους, τακτοποιούν τις βασικές υποχρεώσεις τους, κάνουν έστω ένα μικρό βήμα μέσα στη μέρα -ακόμη και αν αυτό είναι το να σηκωθούν από το κρεβάτι.
Η ψυχολογία την περιγράφει ως την ικανότητα προσαρμογής απέναντι σε αντιξοότητες, τραύματα ή έντονο στρες. Αυτό δεν σημαίνει ότι το άτομο δεν υποφέρει αλλά πως, σταδιακά, καταφέρνει να λειτουργήσει και να επιστρέψει σε μια πιο σταθερή κατάσταση.
Έτσι, η φράση «με το ζόρι κρατιέμαι» μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να υποδεικνύει την ανθεκτικότητα. Όχι επειδή είναι μια «ιδανική» κατάσταση αλλά επειδή σηματοδοτεί την προσπάθεια του ατόμου να συνεχίσει, παρά το βάρος που κουβαλά.
2. Αμφισβητούν τον εαυτό τους
Ακόμη πιο παράδοξο μοιάζει το δεύτερο σημάδι που παραθέτει ο ψυχολόγος: οι δυνατοί άνθρωποι συχνά αμφιβάλλουν για τον εαυτό τους.
Με την πρώτη ματιά, η αυτο-αμφισβήτηση φαίνεται σαν αδυναμία. Όμως, όταν δεν μετατρέπεται σε εμμονική ανακύκλωση αρνητικών σκέψεων, μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο προσαρμογής.
Η ικανότητα να επανεξετάζουμε τη σκέψη μας, να αναρωτιόμαστε γιατί αντιδράσαμε με τον έναν ή τον άλλο τρόπο τρόπο ή τι μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά την επόμενη φορά, αναφέρεται ως «μεταγνώση» (metacognition). Και η έρευνα τη συνδέει με μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα και ψυχική αντοχή.
Η διαφορά έγκειται στο πώς τελείται αυτή η εσωτερική συζήτηση. Η επαναλαμβανόμενη, αρνητική σκέψη που δεν οδηγεί πουθενά μπορεί να εντείνει το άγχος. Αντίθετα, ο αναστοχασμός που θέτει ερωτήματα – «τι μπορώ να μάθω;», «πώς μπορώ να αντιδράσω αλλιώς;» – βοηθά το άτομο να επεξεργαστεί την εμπειρία, να ανασυνταχτεί και να προχωρήσει.
Γιατί δεν αναγνωρίζουμε εύκολα την ανθεκτικότητα
Ένας λόγος που το εν λόγω χαρακτηριστικό περνά συχνά απαρατήρητο είναι ότι δεν θεωρείται… θεαματικό. Δεν εμφανίζεται πάντα ως μια μεγάλη απόφαση ή μια εντυπωσιακή πράξη δύναμης.
Συχνά κρύβεται σε μικρές, σχεδόν αθόρυβες κινήσεις: να σηκωθεί κανείς από το κρεβάτι ενώ δεν θέλει, να φάει, να κάνει ντους, να απαντήσει με ψυχραιμία και να κάνει μια παύση αντί να αντιδράσει παρορμητικά.
Για κάποιον που διανύει μια δύσκολη περίοδο, αυτές οι πράξεις δεν είναι αμελητέες αλλά μέσα επιβίωσης. Με την πάροδο του χρόνου, γίνονται η βάση πάνω στην οποία χτίζεται η αντοχή απέναντι στην επόμενη πηγή άγχους.
Το μήνυμα του ειδικού
Ο Δρ. Travers καταλήγει εφιστώντας την προσοχή μας σε ένα σημείο των καιρών μας. Συγκεκριμένα, στην τάση να συγκρίνουμε τον εαυτό μας με έναν μη-ρεαλιστικό ορισμό της δύναμης, καθώς – εν προκειμένω – δεν μας επιτρέπει να αντιληφθούμε την πραγματική ανθεκτικότητα. Δηλαδή, την ικανότητα να προχωράμε παρά τις δυσκολίες.
Διαβάστε επίσης
Γεννηθήκατε Δευτέρα ή Τετάρτη; Τι λέει η επιστήμη για την προσωπικότητά σας
Τρεις συνήθειες που χαρίζουν μια καλύτερη ζωή – Απαιτούν μόνο λίγα λεπτά την ημέρα
Σας πνίγει το στρες; Δώδεκα αποτελεσματικοί τρόποι να αποφορτιστείτε
