Από τη Νέα Υόρκη και το Μόντρεαλ έως τις Βρυξέλλες και τη Γαλλία, τα μουσεία αποκτούν έναν νέο, συμπληρωματικό ρόλο στην ευεξία. Τα πρώτα ερευνητικά δεδομένα για τον ρόλο της τέχνης ως συμπληρωματικής θεραπείας είναι ενδιαφέροντα
Για δεκαετίες, τα μουσεία συνδέονταν κυρίως με την πολιτιστική κληρονομιά, την εκπαίδευση και την τέχνη. Σήμερα, όμως, αποκτούν έναν ακόμη πιθανό ρόλο – στην υγεία και την ψυχολογική ευεξία.
Η νέα αυτή προσέγγιση αναγνωρίστηκε και σε ευρωπαϊκό επίπεδο στις 18 Ιουνίου 2026, όταν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο της ΕΕ υπέγραψαν την κοινή δήλωση «Η Ευρώπη για τον Πολιτισμό – Ο Πολιτισμός για την Ευρώπη». Η σχέση πολιτισμού και υγείας συμπεριλήφθηκε στις 12 κατευθυντήριες αρχές της. Η λογική δεν είναι ότι η τέχνη μπορεί να αντικαταστήσει την ιατρική ή την κοινωνική φροντίδα. Αντίθετα, εξετάζεται ως συμπληρωματικό στοιχείο ενός ευρύτερου οικοσυστήματος υγείας, εξηγεί στο The Conversation η Maria Elena Buslacchi, κοινωνική ανθρωπολόγος και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Aix-Marseille.
Ο πολιτισμός ως μέρος της φροντίδας
Το ευρωπαϊκό δίκτυο Culture Next υποστηρίζει ότι οι πολιτιστικοί χώροι μπορούν να ενισχύσουν την κοινωνική σύνδεση, τη συμμετοχή και τη συλλογική δραστηριότητα, σε μια εποχή που οι ευρωπαϊκές κοινωνίες αντιμετωπίζουν προβλήματα όπως η απομόνωση, η γήρανση του πληθυσμού, οι ανισότητες και η μεταπανδημική εξάντληση.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ήδη από το 2019, έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας είχε εξετάσει τα διαθέσιμα στοιχεία για τη σχέση τεχνών και υγείας. Η συμμετοχή στην τέχνη μπορεί να κινητοποιεί ταυτόχρονα τη φαντασία, τις αισθήσεις, τη σκέψη και το συναίσθημα, προκαλώντας ψυχολογικές, κοινωνικές και φυσιολογικές αντιδράσεις.
Από το MoMA στη συνταγογράφηση μουσείων
Ορισμένα μουσεία είχαν κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση πολύ νωρίτερα. Το 2006, το MoMA στη Νέα Υόρκη δημιούργησε το «Meet Me at MoMA» για ανθρώπους με νόσο Αλτσχάιμερ και τους φροντιστές τους, προσφέροντας ειδικές διαδραστικές ξεναγήσεις.
Το 2018, το Μουσείο Καλών Τεχνών του Μόντρεαλ έκανε ένα ακόμη βήμα, συνεργαζόμενο με γιατρούς ώστε να μπορούν να «συνταγογραφούν» επισκέψεις στο μουσείο όταν θεωρούσαν ότι θα μπορούσαν να ωφελήσουν έναν ασθενή.
Ακολούθησαν αντίστοιχες πρωτοβουλίες στην Ευρώπη. Στις Βρυξέλλες, επαγγελματίες υγείας μπορούν να συνταγογραφήσουν δωρεάν επίσκεψη σε μουσείο για τον ασθενή κι έναν συνοδό. Στη Γαλλία, το Louvre-Lens εγκαινίασε το 2023 το δωρεάν «Louvre-Lens-Thérapie», ενώ από το 2024 το Πανεπιστήμιο Claude-Bernard Lyon 1 προσφέρει πρόγραμμα σπουδών στις «Πολιτιστικές Συνταγές: Τέχνες και Υγεία».
Τι δείχνουν οι έρευνες
Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά όχι οριστικά. Καναδική μελέτη σε επισκέψεις που είχαν συνταγογραφηθεί από γιατρό υπέδειξε ότι τα μουσεία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στη φροντίδα. Στη Βρετανία, το πρόγραμμα «Museums on Prescription», σε επτά μουσεία του Λονδίνου και του Κεντ, συνδέθηκε με βελτίωση της ψυχολογικής ευεξίας ηλικιωμένων.
Στην Ιταλία, το πρόγραμμα ASBA εξέτασε περίπου 350 επισκέπτες, αλλά και εργαζομένους μουσείων, χρησιμοποιώντας ερωτηματολόγια και μετρήσεις ηλεκτροεγκεφαλικής δραστηριότητας. Καταγράφηκε μείωση του αντιληπτού άγχους και στρες έως 25%, μαζί με βελτιώσεις στην ψυχοφυσική ευεξία.
Είναι, τελικά, το μουσείο «θεραπεία»;
Δεν είναι ακόμη σαφές ποιο στοιχείο της εμπειρίας προσφέρει τα πιθανά οφέλη. Είναι η ίδια η τέχνη; Η κοινωνική επαφή; Η έξοδος από το σπίτι; Η κίνηση μέσα στον χώρο; Ή ο συνδυασμός όλων αυτών; Παράλληλα, η εμπειρία ενός μουσείου δεν είναι ίδια για όλους και επηρεάζεται από κοινωνικούς, οικονομικούς και δημογραφικούς παράγοντες. Γι’ αυτό, οι ερευνητές τονίζουν ότι τα μουσεία δεν είναι φάρμακο και δεν υποκαθιστούν την υγειονομική περίθαλψη. Τα μέχρι σήμερα στοιχεία, όμως, δείχνουν ότι οι πολιτιστικοί χώροι μπορεί να έχουν μια ενδιαφέρουσα συμπληρωματική θέση στην προαγωγή της ευημερίας – ως χώροι σύνδεσης, συμμετοχής και ανθρώπινης επαφής.
Διαβάστε επίσης
Μακροζωία: Πώς μία βόλτα στο μουσείο «φρενάρει» τη γήρανση – Οι ειδικοί εξηγούν
Έχετε χάσει κάθε ικανοποίηση για τη ζωή; Οι δραστηριότητες που επαναφέρουν την χαμένη ευτυχία
