«Ξεκλειδώνοντας» τα μυστικά σεισμικού κινδύνου στο Ιόνιο – Η σημασία της αποστολής «ODISSEY»

Μία διεθνής θαλάσσια γεωφυσική αποστολή, το «ODISSEY» πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο στα ανοικτά των Ιονίων Νήσων, την πιο σεισμογενή περιοχή της Μεσογείου, με σκοπό να «ξεκλειδώσει» τα μυστικά του σεισμικού κινδύνου στην περιοχή. 

Η αποστολή του «ODISSEY» σχεδιάστηκε για να δώσει απαντήσεις σε μακρά ερωτήματα σχετικά με το σύστημα βύθισης των τεκτονικών πλακών της περιοχής μελέτης και να χαρτογραφήσει το περίπλοκο γεωδυναμικό πλαίσιο που απειλεί κατοικημένες παράκτιες περιοχές.

Να σημειωθεί ότι, η περιοχή του Ιονίου αποτελεί την πιο σεισμογενή περιοχή της Μεσογείου, εκδηλώνοντας συχνά ισχυρούς και καταστρεπτικούς σεισμούς.

Με την απόκτηση περισσότερων από 2.200 χιλιομέτρων σεισμικών προφίλ ανάκλασης υψηλής ευκρίνειας, η αποστολή συγκέντρωσε ένα πρωτοφανές σύνολο θαλάσσιων γεωφυσικών δεδομένων που παρέχει μια εικόνα υψηλής πιστότητας του γήινου φλοιού κάτω από τον πυθμένα της θάλασσας.

Ο ακρογωνιαίος λίθος της έρευνας

Η σεισμική απεικόνιση υψηλής ευκρίνειας (σεισμικά ανάκλασης) αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της έρευνας. Χρησιμοποιώντας προηγμένες τεχνικές στη θαλάσσια έρευνα (18 airguns και 3Km streamer με 240 υδρόφωνα), η ομάδα ODISSEY εργάζεται για τον προσδιορισμό της γεωλογικής δομής και της κινηματικής των κύριων ρηγμάτων σε μεγάλο βάθος, ιδίως εκείνων με το υψηλότερο σεισμογόνο δυναμικό.

Πέρα από τη χαρτογράφηση, το έργο εισάγει μια κρίσιμη επιστημονική διάσταση: τον χαρακτηρισμό των ελαστικών ιδιοτήτων των πετρωμάτων που εμπλέκονται στη συνσεισμική παραμόρφωση (την κίνηση που συμβαίνει κατά τη διάρκεια ενός σεισμού). Η κατανόηση αυτών των φυσικών ιδιοτήτων είναι καθοριστική για:

• Μοντελοποίηση της Δυναμικής των Σεισμών: Αποκωδικοποίηση του τρόπου με τον οποίο ολισθαίνουν τα ρήγματα και τον τρόπο απελευθέρωσης της ενέργειας τους.
• Αξιολόγηση Κινδύνου Τσουνάμι: Αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο συγκεκριμένες μετατοπίσεις ρηγμάτων μπορούν να προκαλέσουν τσουνάμι, παρέχοντας μια σαφέστερη εικόνα των πιθανών θαλάσσιων κινδύνων.
• Θεμελιώδη Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Γεωκινδύνων: Προσδιορισμός της γεωμετρίας των δομών που είναι ικανές να παραγάγουν σεισμικά γεγονότα μεγάλης κλίμακας.

Κατά την πρώτη φάση της ωκεανογραφικής αποστολής ποντίστηκαν 18 υποθαλάσσιοι σεισμογράφοι, οι οποίοι προβλέπεται να παραμείνουν στον πυθμένα για διάστημα ενός έτους.

Στη συνέχεια, και κατά τη διάρκεια του τρίτου μέρους της αποστολής τον Ιούλιο του 2026, θα πραγματοποιηθεί η πόντιση και ανάσυρση 17 νέων υποθαλάσσιων σεισμογράφων σε προκαθορισμένες πορείες, προκειμένου να καταστεί εφικτή η δημιουργία τρισδιάστατου μοντέλου σεισμικής τομογραφίας στην περιοχή μελέτης.

Από τα δεδομένα, στην ετοιμότητα για καταστροφές

Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια της αποστολής ODISSEY θα είναι θεμελιώδη για μια ισχυρή αξιολόγηση του σεισμικού κινδύνου στην περιοχή μελέτης. Κατανοώντας καλύτερα τη γεωδυναμική του Ιονίου, οι ερευνητές παρέχουν τις απαραίτητες παραμέτρους για τη βελτίωση της πολιτικής προστασίας και της ετοιμότητας έναντι καταστροφών.

«Ο χαρακτηρισμός αυτών των θαλάσσιων δομών είναι η πρωταρχική συνεισφορά της θαλάσσιας γεωφυσικής έρευνας στην κοινωνία» σημείωσε η επιστημονική ομάδα. «Τα αποτελέσματά μας θα προσφέρουν αξιοποιήσιμες γνώσεις για τη μείωση των θαλάσσιων γεωκινδύνων, βοηθώντας τελικά στην προστασία των παράκτιων κοινοτήτων σε ολόκληρη τη Μεσόγειο».

Το έργο ευθυγραμμίζεται με τους στρατηγικούς ερευνητικούς στόχους της Ισπανικής Στρατηγικής για την Επιστήμη, την Τεχνολογία και την Καινοτομία 2021-2027, εστιάζοντας στην προστασία από αναδυόμενες απειλές ασφαλείας.

Μια διεθνής προσπάθεια συνεργασίας

Η αποστολή πραγματοποιήθηκε από το ισπανικό ερευνητικό σκάφος R/V Sarmiento de Gamboa, με την τεχνική υποστήριξη της Θαλάσσιας Τεχνολογικής Μονάδας (UTM) του Ισπανικού Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας (CSIC), και σε στενή συνεργασία με το ISMAR (Ιταλία) και το GEOMAR (Γερμανία).

Η επιτυχία της αποστολής ενισχύθηκε περαιτέρω από την ουσιαστική επιχειρησιακή υποστήριξη της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) και τον κομβικό συντονισμό της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού (ΥΥ).

Αυτό αποτελεί το δεύτερο μέρος της ερευνητικής αποστολής ODISSEY που ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο 2026, το οποίο πραγματοποιήθηκε από μια διεθνή ομάδα ερευνητών από το Ινστιτούτο Θαλασσίων Επιστημών της Βαρκελώνης (ICM-CSIC) (PI: Dr. Manel Prada) και το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) (co-PI: Καθηγήτρια Νομικού Παρασκευή).

Η Διεθνής ωκεανογραφική αποστολή, η οποία πραγματοποιήθηκε στα ανοικτά των Ιονίων Νήσων (Κέρκυρας, Ζακύνθου και Κεφαλονιάς) καθώς και της Πελοποννήσου, αποτελεί μία από τις πλέον εκτενείς ερευνητικές θαλάσσιες γεωφυσικές διασκοπήσεις που έχουν διεξαχθεί ποτέ στα ελληνικά ύδατα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, στο πλαίσιο της αποστολής, η επιστημονική ομάδα του ΕΚΠΑ συμμετείχε ενεργά στον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Υδρογραφίας, πραγματοποιώντας ζωντανή σύνδεση με την εορταστική εκδήλωση της Υδρογραφικής Υπηρεσίας (ΥΥ) του Πολεμικού Ναυτικού, αναδεικνύοντας τη σημασία της υδρογραφίας και της θαλάσσιας έρευνας για την ασφάλεια και την κοινωνία.

Στην ερευνητική ομάδα συμμετείχαν ενεργά από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, η Καθηγήτρια Νομικού Παρασκεύη, ο Δρ. Σπυρίδων Δίλαλος, Ε.ΔΙ.Π., οι Υποψ. Διδάκτορες: Σωτηρία Κοθρή, Αμαλία-Γεωργία Παπαζώη, Άννα Κατσίγερα και οι Μεταπτυχιακές φοιτήτριες του Δ.Π.Μ.Σ. Ωκεανογραφίας και Διαχείρισης Θαλάσσιου Περιβάλλοντος Βασιλική Μπουρίτα, Μαριά-Άννα Θεοδωράκη.