Ποσότητες αρχαίου νερού σε μέγεθος ωκεανού κρύβονται κάτω από την έρημο Σαχάρα
Κάτω από την άμμο και τα πετρώματα της Σαχάρας βρίσκονται τεράστια αποθέματα υπόγειου νερού, μέρος των οποίων προέρχεται από βροχές που έπεσαν πριν από δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, όταν η σημερινή έρημος ήταν πολύ πιο πράσινη.
Η εικόνα ενός «υπόγειου ωκεανού» αποδίδει το μέγεθος των αποθεμάτων, όχι όμως τη γεωλογία τους. Δεν υπάρχει μία ενιαία υπόγεια θάλασσα. Το νερό βρίσκεται μέσα στους πόρους και στις ρωγμές πετρωμάτων, κυρίως ψαμμιτών, σε διαφορετικά υδροφόρα συστήματα που εκτείνονται κάτω από τη Βόρεια Αφρική, αναφέρει το Science Blog.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2012 στο περιοδικό Environmental Research Letters εκτίμησε ότι ολόκληρη η Αφρική διαθέτει περίπου 660.000 κυβικά χιλιόμετρα υπόγειου νερού, με εύρος αβεβαιότητας από 360.000 έως 1,75 εκατομμύρια κυβικά χιλιόμετρα. Τα μεγαλύτερα αποθέματα εντοπίζονται σε ιζηματογενείς λεκάνες κάτω από τη Λιβύη, την Αλγερία, την Αίγυπτο και το Σουδάν.
Η εκτίμηση αυτή αφορά το νερό που είναι αποθηκευμένο στο υπέδαφος και όχι απαραίτητα εκείνο που μπορεί να αντληθεί εύκολα. Ένας υδροφόρος ορίζοντας μπορεί να περιέχει τεράστιες ποσότητες, αλλά να βρίσκεται πολύ βαθιά, να έχει υψηλή αλατότητα ή να μην επιτρέπει στο νερό να κινείται αρκετά γρήγορα προς μια γεώτρηση.
Τα μεγαλύτερα αποθέματα
Το πιο γνωστό σύστημα είναι ο υδροφόρος ορίζοντας του Νουβικού Ψαμμίτη, ο οποίος απλώνεται κάτω από το Τσαντ, την Αίγυπτο, τη Λιβύη και το Σουδάν, καλύπτοντας περίπου δύο εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας τον χαρακτηρίζει ως το μεγαλύτερο γνωστό σύστημα απολιθωμένου υπόγειου νερού στον κόσμο.
Σημαντικό είναι επίσης το υδροφόρο σύστημα της βορειοδυτικής Σαχάρας, το οποίο εκτείνεται κάτω από την Αλγερία, την Τυνησία και τη Λιβύη. Τα συστήματα αυτά διαφέρουν σημαντικά ως προς το βάθος, το πάχος, την αλατότητα και τη διαπερατότητά τους.
Το νερό συγκεντρώθηκε κατά τη διάρκεια επαναλαμβανόμενων υγρών περιόδων. Οι μεταβολές στην τροχιά της Γης ενίσχυαν κατά διαστήματα τους αφρικανικούς μουσώνες, μεταφέροντας τις βροχές βορειότερα. Ποτάμια, λίμνες, υγρότοποι, λιβάδια και δασώδεις σαβάνες κάλυπταν τότε τμήματα της σημερινής ερήμου.
Η πιο πρόσφατη Αφρικανική Υγρή Περίοδος διήρκεσε περίπου από το 12.700 έως το 3.500 π.Χ. Η Σαχάρα δεν ήταν ενιαίο τροπικό δάσος, αλλά ένα μωσαϊκό από λιβάδια, δασώδεις εκτάσεις, ποτάμια και λίμνες, όπου ζούσαν ψάρια, κροκόδειλοι, ελέφαντες και ανθρώπινες κοινότητες.
Νερό ηλικίας ενός εκατομμυρίου ετών
Οι επιστήμονες προσδιορίζουν την ηλικία των υπόγειων υδάτων με τη βοήθεια ραδιενεργών ισοτόπων. Ο άνθρακας-14 είναι κατάλληλος για νερό ηλικίας δεκάδων χιλιάδων ετών, ενώ το κρυπτό-81 και το χλώριο-36 μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πολύ παλαιότερα δείγματα.
Μετρήσεις στο βαθύτερο τμήμα του Νουβικού Υδροφόρου Ορίζοντα έδειξαν ότι ορισμένες ποσότητες νερού παραμένουν παγιδευμένες κάτω από τη Σαχάρα έως και ένα εκατομμύριο χρόνια. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλο το νερό έχει την ίδια ηλικία, καθώς διαφορετικά στρώματα προέρχονται από διαφορετικές περιόδους βροχοπτώσεων.
Παρά το τεράστιο μέγεθός τους, τα αποθέματα αυτά δεν είναι ανεξάντλητα. Στο εσωτερικό της Σαχάρας οι σημερινές βροχές αναπληρώνουν ελάχιστα το νερό που αντλείται. Η εκμετάλλευσή του μοιάζει περισσότερο με εξόρυξη ενός πεπερασμένου φυσικού πόρου παρά με χρήση ενός ποταμού που ανανεώνεται κάθε χρόνο.
Η υπεράντληση μπορεί να μειώσει την πίεση, να αυξήσει το κόστος άντλησης, να στερέψει ρηχότερες γεωτρήσεις και να επιτρέψει την εισχώρηση αλμυρού νερού. Το ερώτημα που έχει σημασία, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο νερό υπάρχει, αλλά πόσο μπορεί να αξιοποιηθεί με ασφάλεια, χωρίς να επιβαρυνθούν οι γειτονικές χώρες και οι επόμενες γενιές.
