Ανάμεσα στον Κύκλωπα, τις Σειρήνες, τους Λαιστρυγόνες και τις ηρωικές δοκιμασίες που σημάδεψαν το ταξίδι του πολυμήχανου Οδυσσέα στην Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν, υπάρχει μια σκηνή που διαρκεί μόλις λίγες στιγμές, αλλά έχει συγκινήσει γενιές αναγνωστών – και πλέον θεατών – περισσότερο ίσως από κάθε άλλη. Είναι η στιγμή που ο Άργος, ο ηλικιωμένος σκύλος του Οδυσσέα, αναγνωρίζει τον αφέντη του έπειτα από είκοσι χρόνια απουσίας και λίγο αργότερα πεθαίνει.
Με αφορμή τη νέα κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν, δύο ειδικοί στην αρχαία ελληνική γραμματεία και τέχνη εξηγούν στο Conversation γιατί αυτή η σύντομη σκηνή παραμένει μία από τις πιο ανθρώπινες και διαχρονικές του ομηρικού έπους.
Όπως επισημαίνουν οι Susanna Phillippo, Επίκουρη Καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών και Sally Waite, Επίκουρη Καθηγήτρια Ελληνικής Τέχνης και Αρχαιολογίας, Ιστορίας, Κλασικών Σπουδών και Αρχαιολογίας, αμφότερες στο Newcastle University, η «Οδύσσεια» δεν αφηγείται μόνο ιστορίες ηρώων και θεών, αλλά φωτίζει και τους βαθιούς δεσμούς ανάμεσα στους ανθρώπους και τα ζώα. «Είναι αξιοσημείωτη η ικανότητα του Ομήρου να εδραιώνει τον ηρωικό κόσμο σε ολόκληρο το φάσμα της ανθρώπινης εμπειρίας και να τονίζει τους ουσιώδεις δεσμούς μεταξύ των ανθρώπων και του φυσικού κόσμου» τονίζουν.
Σύμφωνα με τις καθηγήτριες, η σκηνή αυτή συμπυκνώνει με μοναδικό τρόπο τα βασικά θέματα της Οδύσσειας: την υπομονή, την αφοσίωση, την απώλεια και το τίμημα της μακρόχρονης απουσίας.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Photo: imdb
Τα ζώα στην αρχαία Ελλάδα
Η δυνατή σχέση ανθρώπου και ζώου δεν περιορίζεται στον Άργο. Αντίθετα, διατρέχει ολόκληρη την αρχαία ελληνική λογοτεχνία, σύμφωνα με τις δύο ειδικούς. Η Πηνελόπη αναφέρει με τρυφερότητα τις χήνες που διατηρεί ως κατοικίδια και εξομολογείται ότι η παρουσία τους της ζεσταίνει την καρδιά. Όταν σε ένα όνειρο τις βλέπει να σκοτώνονται από έναν αετό, θρηνεί για την απώλειά τους.
Στην Ιλιάδα, ο Έκτορας απευθύνεται στα άλογα του άρματός του, υπενθυμίζοντάς τους τη φροντίδα που τους πρόσφερε η Ανδρομάχη. Αντίστοιχα, τα αθάνατα άλογα του Αχιλλέα θρηνούν τον θάνατο του Πάτροκλου, μένοντας ακίνητα από τη λύπη τους. Οι δεσμοί αυτοί δεν αποτυπώνονται μόνο στα κείμενα, αλλά και στην τέχνη. Η αρχαιολογική έρευνα έχει καταγράψει περισσότερες από 1.400 παραστάσεις σκύλων σε αρχαία ελληνικά αγγεία, ενώ μικρόσωμα κατοικίδια εμφανίζονται συχνά σε ταφικά ανάγλυφα δίπλα σε παιδιά και νέους, στοιχείο που υποδηλώνει τη συναισθηματική σχέση που είχαν μαζί τους.
Οι σκύλοι, ειδικότερα χρησιμοποιούνταν στο κυνήγι και αποτελούσαν συχνά ένδειξη κοινωνικού κύρους. Ωστόσο, πολλές παραστάσεις τους δείχνουν να στέκονται δίπλα στους ανθρώπους με τρόπο που θυμίζει περισσότερο οικογενειακή σχέση παρά εργαλείο εργασίας. Χαρακτηριστικό είναι το ταφικό μνημείο μιας μικρής Αθηναίας, της Ευχαλίας, όπου ένα μικρό σκυλάκι στέκεται στα πίσω πόδια του και ακουμπά τρυφερά τα γόνατά της, μια εικόνα που αποτυπώνει τον δεσμό ανάμεσα σε ένα παιδί και το κατοικίδιό του.
Γιατί ο Άργος συγκινεί ακόμη και σήμερα
Παρόλα αυτά, στον αρχαίο κόσμο οι σκύλοι δεν αντιμετωπίζονταν πάντοτε θετικά. Η λέξη «κύων» χρησιμοποιούνταν συχνά ως προσβολή στα ομηρικά έπη. Ο Άργος, όμως, αποτελεί την εξαίρεση. Η αφοσίωσή του δεν αναδεικνύει μόνο τον χαρακτήρα του ίδιου, αλλά και την αξία του Οδυσσέα ως ανθρώπου, σημειώνουν. Την ίδια στιγμή, η σκηνή υπενθυμίζει ότι ακόμη και όταν ένας ήρωας καταφέρνει να επιστρέψει στην πατρίδα του, τίποτα δεν είναι ακριβώς όπως πριν. Τα χρόνια που χάθηκαν δεν αναπληρώνονται, οι σχέσεις έχουν αλλάξει και ένα μέρος της ζωής έχει χαθεί οριστικά.
«Η ιστορία του Άργου αποδίδεται από τον Όμηρο με μοναδική ισορροπία ανάμεσα στον ρεαλισμό, την ειρωνεία και τη συγκίνηση. Ο ποιητής αντιπαραβάλλει τη ζωντάνια του σκύλου στα νιάτα του με την εγκατάλειψη που βιώνει όταν ο κύριός του επιστρέφει: ξαπλωμένος πάνω σε μια κοπριά, γεμάτος παράσιτα, περιμένει το τέλος της ζωής του» εξηγούν.
«Παρηγορητικό είναι το γεγονός ότι ο πιστός σύντροφος προλαβαίνει να αντικρίσει τον κύριό του για μία τελευταία φορά πριν πεθάνει. Ωστόσο, η σκηνή αφήνει μια βαθιά αίσθηση ανεκπλήρωτης δικαίωσης, φωτίζοντας τη σκοτεινή πλευρά της επιστροφής του Οδυσσέα: όσο κι αν ανακτά όσα έχασε, υπάρχουν πράγματα που δεν μπορούν ποτέ να ανακτηθούν μετά από τόσο μακρά απουσία.
Στα ομηρικά έπη η ανδρεία και τα ηρωικά κατορθώματα εξυμνούνται διαρκώς. Παράλληλα, όμως, ο Όμηρος υμνεί και θρηνεί τις καθημερινές σχέσεις ανάμεσα σε ανθρώπους και ζώα, υπενθυμίζοντας ότι αυτές ίσως τελικά έχουν μεγαλύτερη και πιο διαχρονική αξία από κάθε ηρωικό επίτευγμα» καταλήγουν.
Διαβάστε επίσης
Το χνουδωτό παυσίπονο που ανακουφίζει από το στρες και βελτιώνει τη διάθεση
Ένας απρόσμενος, χνουδωτός γιατρός: Η μύτη του σκύλου «πιάνει» τις ανθρώπινες ασθένειες
Δεν φαντάζεστε πόσο σας νιώθει ο σκύλος σας – Τι επηρεάζει την επικοινωνία σας
