Είτε μας αρέσει είτε όχι, ο ανθρώπινος εγκέφαλος περνά από ορισμένες προβλέψιμες αλλαγές καθώς μεγαλώνουμε. Οι πρώτες μεταβολές μπορεί να ξεκινήσουν ήδη από τα μέσα της δεκαετίας των 40, ενώ με την πάροδο του χρόνου γίνονται πιο εμφανείς. «Γερνάω, χάνω τη μνήμη μου» θα σκεφτούν οι περισσότεροι. Όμως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και, ευτυχώς, πιο αισιόδοξη.
Η επιστήμη δείχνει ότι, παρά τις φυσιολογικές φθορές, ο εγκέφαλος διατηρεί σημαντικές δυνατότητες προσαρμογής. Με τις κατάλληλες στρατηγικές, μπορούμε να αξιοποιήσουμε την εμπειρία και τη συσσωρευμένη γνώση και να ενισχύσουμε την πνευματική μας ανθεκτικότητα για πολλά χρόνια. Η Amanda Sacks-Zimmerman, Ph.D., κλινική νευροψυχολόγος και αναπληρώτρια καθηγήτρια Νευροψυχολογίας στο Weill Cornell Medicine, εξηγεί με άρθρο της στο Psychology Today τι συμβαίνει στον εγκέφαλο με τη διαδικασία της γήρανσης, αλλά και πώς μπορούμε να ενισχύσουμε τη λειτουργία του.
Τι αλλάζει στον εγκέφαλο με την ηλικία
Όπως εξηγεί, με την πάροδο του χρόνου, ο εγκέφαλος υφίσταται μια φυσιολογική συρρίκνωση. «Η ατροφία είναι πιο έντονη στον μετωπιαίο λοβό – που σχετίζεται με τον γνωστικό έλεγχο, τη λήψη αποφάσεων και την οργάνωση – καθώς και στον ιππόκαμπο, ο οποίος παίζει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία νέων αναμνήσεων» διευκρινίζει.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Παράλληλα, μειώνεται η ροή του αίματος προς τον εγκέφαλο, καθώς τα αιμοφόρα αγγεία γίνονται λιγότερο ελαστικά. Αλλαγές παρατηρούνται και στη λεγόμενη «λευκή ουσία», η οποία είναι υπεύθυνη για την επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου. Η μυελίνη, το προστατευτικό περίβλημα των νευρικών ινών, μειώνεται με την ηλικία, με αποτέλεσμα η μετάδοση των σημάτων να γίνεται πιο αργά.
Ως αποτέλεσμα, η σκέψη γίνεται πιο αργή: «Εξακολουθείτε να έχετε όλη αυτή τη γνώση στον εγκέφαλό σας, αλλά θα χρειάζεστε περισσότερο χρόνο για να απαντήσετε σε ερωτήσεις γνώσεων» προσθέτει.
Υπάρχουν και καλά νέα;
Παρά τις παραπάνω αλλαγές, ο εγκέφαλος διατηρεί αξιοσημείωτη ικανότητα προσαρμογής. Ακολουθούν πρακτικές τεχνικές που μπορούν να ενισχύσουν την καθημερινή γνωστική απόδοση:
1. Φιλτράρισμα πληροφοριών εκ των προτέρων
Πριν από μια δραστηριότητα που περιλαμβάνει πολλές πληροφορίες, όπως ένα επαγγελματικό ραντεβού, μια συνάντηση με έναν φίλο ή την ανάγνωση ενός άρθρου, βοηθά να έχετε ήδη αποφασίσει τι είναι σημαντικό να συγκρατήσετε.
Για παράδειγμα, πριν από μια συνάντηση με έναν φίλο, αναρωτηθείτε: «Ποια είναι τα πέντε βασικά σημεία που θέλω να θυμάμαι;». Με αυτόν τον τρόπο μειώνετε το γνωστικό φορτίο και διευκολύνετε τη μνήμη σας, λέει η ειδικός.
2. Γράψτε και επαναλάβετε
Ακόμα κι αν δεν είστε οπτικοί τύποι ή του γραψίματος, η καταγραφή σύντομων σημειώσεων με κουκκίδες βοηθά τον εγκέφαλο να οργανώσει και να «φιλτράρει» την πληροφορία. «Μικρά κομμάτια πληροφορίας είναι πολύ πιο εύκολο να επεξεργαστούν από μεγάλες αφηγήσεις» λέει.
Η επανάληψη είναι εξίσου σημαντική. «Αν γράψετε πέντε βασικά σημεία που θέλετε να θυμάστε, τα επαναλαμβάνετε μέχρι να σταθεροποιηθούν στη βραχυπρόθεσμη μνήμη. Αυτή είναι μια στοχευμένη, συνειδητή χρήση της λειτουργίας του μετωπιαίου λοβού. Το καλό με το γράψιμο είναι ότι «παγώνει» την πληροφορία – δεν χάνεται» εξηγεί.
3. Οργανώστε δημιουργικά τις πληροφορίες
Τα μνημονικά τεχνάσματα, όπως οι ομοιοκαταληξίες ή οι ευφάνταστες φράσεις, λειτουργούν επειδή συνδέουν τη νέα πληροφορία με κάτι ήδη γνωστό. Όταν αφιερώνουμε χρόνο για να οργανώσουμε δημιουργικά μια πληροφορία, ενισχύουμε την ικανότητα ανάκλησής της, λέει η ειδικός. «Όταν δεν δίνουμε στον εαυτό μας χρόνο να επαναλάβει ή να οργανώσει πληροφορίες, το πληρώνουμε, γιατί οι μετωπιαίοι λοβοί δεν λειτουργούν όπως παλιά» προσθέτει.
4. Χρησιμοποιήστε εξωτερικές υπενθυμίσεις
Αντί να βασίζεστε στη μνήμη σας για ένα ραντεβού ή μια υποχρέωση, χρησιμοποιήστε ημερολόγιο, ειδοποιήσεις στο κινητό ή γραπτές σημειώσεις. Θυμηθείτε ότι αυτές οι υπενθυμίσεις δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά μια έξυπνη στρατηγική προσαρμογής στην μειωμένη λειτουργία του μετωπιαίου λοβού.
5. Παραμείνετε στο παρόν
Για να συγκεντρωθείτε στην απομνημόνευση, χρειάζεται να έχετε καθαρό μυαλό. Άγχος, κόπωση και έντονα συναισθήματα δυσκολεύουν την αποθήκευση νέων πληροφοριών. Όταν νιώθετε κουρασμένοι ή πιεσμένοι, αποφύγετε να επεξεργάζεστε σημαντικές πληροφορίες ή, εναλλακτικά, φροντίστε να τις καταγράφετε, συνιστά η ειδικός.
Τι άλλο θα πρέπει να προσέξετε
Εκτός από αυτές τις στρατηγικές, είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε και το πώς μιλάμε στον εαυτό μας. «Η χρόνια αυτοκριτική, η μειωμένη αυτοπεποίθηση και η απαισιόδοξη στάση απέναντι στο μέλλον συχνά λειτουργούν στο παρασκήνιο και υπονομεύουν τις προσπάθειές μας να εφαρμόσουμε αυτές τις στρατηγικές» τονίζει.
Η ενίσχυση του γνωστικού αποθέματος είναι επίσης βασικό στοιχείο της μακροπρόθεσμης υγείας του εγκεφάλου. Το γνωστικό απόθεμα αναφέρεται στην ικανότητα του εγκεφάλου να παραμένει ανθεκτικός απέναντι στη γήρανση ή σε νευρολογικές αλλαγές. Αυτό το απόθεμα μπορεί να ενισχυθεί καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας, μέσα από δραστηριότητες που περιλαμβάνουν μάθηση, επεξεργασία νέων πληροφοριών και πρόκληση της σκέψης μας.
Συμπέρασμα
Η γήρανση του εγκεφάλου είναι μια φυσιολογική διαδικασία, όχι όμως συνώνυμη με τη γνωστική εξασθένηση. Με συνειδητές στρατηγικές, οργάνωση και διαρκή πνευματική δραστηριότητα, μπορούμε να διατηρήσουμε τη διαύγεια, την ευελιξία και τη λειτουργικότητά μας για πολλά χρόνια.
Ο εγκέφαλος αλλάζει. Όμως συνεχίζει να μαθαίνει, να προσαρμόζεται και να εξελίσσεται, αρκεί να του δώσουμε τα κατάλληλα ερεθίσματα.
Διαβάστε επίσης
Γήρανση: Αυτό το απλό τεστ προβλέπει την πραγματική ηλικία και υγεία του εγκεφάλου
Το «θετικό» χαρακτηριστικό που βλάπτει τον εγκέφαλο – Μειώνει προσοχή, απόδοση και ενισχύει το άγχος
Ατμοσφαιρική ρύπανση: Αόρατη απειλή για τον εγκέφαλο – Νέα μελέτη προειδοποιεί
