Μαργκαρίτα Λουί-Ντρέιφoυς στη Ν. Λυμπεράκη για τα social media: «Βιώνουμε μία κρίση δημόσιας υγείας»

Για τη μάχη που έχει αναλάβει ενάντια στην «Ανθρώπινη Αλλαγή», μια κατάσταση που περιγράφει τις αρνητικές συνέπειες της ψηφιοποίησης και της εξάρτησης από την τεχνολογία στην ανάπτυξη των νέων μίλησε στη Νίκη Λυμπεράκη και το ΒΗΜΑ, η ιδρύτρια του ιδρύματος Human Change Foundation, Μαργκαρίτα Λουί-Ντρέιφους.

Πιο συγκεκριμένα, ανέλυσε τις ανησυχίες της για τις επιπτώσεις που προκαλεί η τεχνολογία στην ψυχική και κοινωνική ανάπτυξη των νέων. Η ίδια υπογραμμίζει ότι η αυξανόμενη εξάρτηση από τα ψηφιακά μέσα, τα κοινωνικά δίκτυα και τους βοηθούς Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) θέτει σε κίνδυνο τις βασικές ανθρώπινες δεξιότητες, προκαλώντας μια νέα μορφή αποξένωσης και μοναξιάς.

Με αφορμή τη δημιουργία του Human Change Foundation, η Μαργκαρίτα Λουί-Ντρέιφους καλεί για δράση και συνεργασία μεταξύ πολιτών, κυβερνήσεων και εταιρειών, ώστε να διασφαλιστεί το μέλλον των παιδιών μακριά από την ψηφιακή απο-ανθρωποποίηση.

Όπως εξήγησε η δημιουργία του ιδρύματος προήλθε από τη δική της προσωπική ανησυχία για τις συνέπειες της ψηφιοποίησης της παιδικής ηλικίας. «Πολλοί ανησυχούν για την Κλιματική Αλλαγή, και δικαίως, αλλά εγώ ανησυχώ περισσότερο για τις συνέπειες της “Ανθρώπινης Αλλαγής”», αναφέρει χαρακτηριστικά. Η «Ανθρώπινη Αλλαγή» αφορά την επανάσταση των νέων τεχνολογιών, όπως η χρήση των social media, των AI chatbots και της υπερβολικής ενασχόλησης με την οθόνη, τα οποία έχουν αναδείξει μια νέα κουλτούρα μοναξιάς, παρά την αυξημένη συνδεσιμότητα.

Η ίδια σημειώνει ότι η τεχνολογία ενδέχεται να απομονώσει τους νέους, παρά την φαινομενική επικοινωνία που προσφέρουν τα ψηφιακά μέσα. «Ως μητέρα πέντε παιδιών, ανησυχώ για το πώς τα παιδιά μεγαλώνουν αποκομμένα από τους γονείς και από τη φυσική πραγματικότητα», τονίζει η Λουί-Ντρέιφους.

Το ίδρυμα Human Change Foundation ιδρύθηκε με στόχο την καταπολέμηση αυτής της αποξένωσης, εστιάζοντας στη διατήρηση των ανθρώπινων δεξιοτήτων και στη μείωση της εξάρτησης από τις οθόνες και τα ψηφιακά εργαλεία. Η ίδια συνεργάζεται με καταξιωμένους ψυχολόγους, κοινωνιολόγους και παιδαγωγούς, όπως ο δρ. Ζακ Στάιν και ο Τρίσταν Χάρις, για να συλλέξει δεδομένα και να αναδείξει τις αρνητικές επιπτώσεις της ψηφιακής παιδικής ηλικίας στην κοινωνική, συναισθηματική και νοητική ανάπτυξη των παιδιών.

Όπως αποκάλυψε η δημιουργία του ιδρύματος ήταν αποτέλεσμα μιας συγκλονιστικής προσωπικής εμπειρίας. «Πριν από 4 χρόνια, οι κόρες μου ήταν 6 ετών. Μια μέρα γύρισαν από το σχολείο και μου είπαν πως η καλύτερη λύση για όλα τα προβλήματα είναι η αυτοκτονία, επειδή η ζωή είναι πολύ δύσκολη. Το είχαν μάθει από μεγαλύτερα παιδιά που περνούσαν πολύ χρόνο στα social media», εξομολογείται η ίδια, αναφερόμενη σε μια τρομακτική στιγμή που της άνοιξε τα μάτια για την πραγματική διάσταση του προβλήματος.

Η έρευνα που ακολούθησε έδειξε ότι, σε μία εβδομάδα, η συζήτηση για την αυτοκτονία είχε κατακλύσει την τάξη των παιδιών της, χωρίς ωστόσο να ενημερωθούν οι γονείς ή να υπάρξει αντίδραση από τους δασκάλους. Μόλις δύο από τα 25 παιδιά είχαν αναφέρει την κατάσταση στους γονείς τους.

Το γεγονός αυτό αποτέλεσε μια κρίσιμη στιγμή για τη Λουί-Ντρέιφους, η οποία τότε αποφάσισε να αναλάβει δράση. «Η εμπειρία αυτή με έκανε να συνειδητοποιήσω πως δεν μπορώ να παραμείνω παθητική. Κάτι πρέπει να γίνει, και πρέπει να γίνει τώρα», λέει χαρακτηριστικά.

Το βασικό πρόβλημα

Το κύριο πρόβλημα που αντιμετωπίζει το ίδρυμα και το οποίο σχετίζεται με την αυξανόμενη εξάρτηση των νέων από την τεχνολογία. «Δεν μιλάμε μόνο για τα ΜΚΔ, αλλά και για τον εθισμό στα e-gaming, την ψηφιακή εκπαίδευση και τους AI συντρόφους», εξηγεί η ίδια, αναφέροντας ότι όλα αυτά τα στοιχεία κλέβουν χρόνο και εμπειρίες από τη ζωή των παιδιών.

Η τελευταία έρευνα της Common Sense Media καταδεικνύει ότι το 72% των Αμερικανών εφήβων χρησιμοποιούν AI chatbots για συντροφιά. «Περνώντας ατελείωτες ώρες στον ψηφιακό κόσμο, τα παιδιά και οι έφηβοι απομακρύνονται από την πραγματική ζωή και τη συναισθηματική σύνδεση με τους γύρω τους», τονίζει η Λουί-Ντρέιφους. Αυτό δημιουργεί σοβαρές συνέπειες, καθώς τα παιδιά δεν αναπτύσσουν τις κοινωνικές δεξιότητες που είναι απαραίτητες για την ομαλή ενσωμάτωσή τους στην κοινωνία.

Όπως εξηγεί, οι νέοι πλέον αδυνατούν να κατανοήσουν τα συναισθήματα των άλλων, να αναπτύξουν ανιδιοτελή φροντίδα και να επενδύσουν σε μακροπρόθεσμους στόχους. Αυτές οι αλλαγές θέτουν σε κίνδυνο τη συναισθηματική και νοητική ανάπτυξή τους, ενώ, σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ), η μοναξιά και η κρίση ψυχικής υγείας αποτελούν πλέον δύο από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα παιδιά παγκοσμίως.

Η Λουί-Ντρέιφους υπογραμμίζει τη σημασία της πρώιμης κοινωνικής εκπαίδευσης, καθώς οι πιο σημαντικές κοινωνικές δεξιότητες μαθαίνονται κυρίως μέχρι την ηλικία των 16. «Αυτό καθιστά την “Ανθρώπινη Αλλαγή” ακόμη πιο καταστροφική για το μέλλον των παιδιών», καταλήγει.

Ελπίδα για περιορισμό της ψηφιοποίησης της παιδικής ηλικίας

Η Λουί-Ντρέιφους εκφράζει την ελπίδα της ότι η κοινωνία θα μπορέσει να επαναφέρει τη «φυσική» παιδική ηλικία, περιορίζοντας τη ψηφιοποίηση των νέων μέχρι να κατανοήσουμε καλύτερα τις συνέπειες των νέων τεχνολογιών. «Η επιθυμία μου είναι να σταματήσει η αυξανόμενη ψηφιοποίηση της παιδικής ηλικίας, τουλάχιστον μέχρι να γνωρίζουμε ποιες ανθρώπινες δεξιότητες και με ποιον τρόπο επηρεάζονται από τις νέες τεχνολογίες», εξηγεί η ίδια.

Όπως επισήμανε το ίδρυμά της δεν είναι κατά της τεχνολογίας, αλλά υπέρ των παιδιών. «Πιστεύουμε στην αξία των νέων τεχνολογιών για την επίλυση πολλών από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, αλλά όχι εις βάρος του πιο σημαντικού: του νοήματος της ζωής και της ανάπτυξης των ανθρώπινων δεξιοτήτων», τονίζει. Όπως εξηγεί, οι τεχνολογικές εταιρείες θα έπρεπε να λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο που οι φαρμακευτικές εταιρείες αναλύουν και αναφέρουν τις μακροπρόθεσμες παρενέργειες των προϊόντων τους.

Η ίδια ελπίζει ότι θα υπάρξει μια αλλαγή στο επίπεδο των θεσμών, όπου θα ληφθούν αυστηρότερες ρυθμίσεις για την προστασία των νέων, έτσι ώστε οι τεχνολογικές εταιρείες να έχουν μεγαλύτερη ευθύνη για τις επιπτώσεις των προϊόντων τους. «Πιστεύω πως οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αναγνωρίσουν τη σοβαρότητα του προβλήματος και να επιβάλουν κανονισμούς που θα προστατεύουν τα παιδιά και τους εφήβους από την ψηφιακή απο-ανθρωποποίηση», λέει.

Όπως τόνισε, τα τελευταία χρόνια, η συνειδητοποίηση του προβλήματος έχει αυξηθεί σημαντικά, αλλά παραμένει αρκετό έργο να γίνει. «Πριν από 8 χρόνια, η συζήτηση για τις αρνητικές συνέπειες των ΜΚΔ ήταν πολύ σπάνια. Σήμερα, η επίγνωση του προβλήματος είναι πολύ μεγαλύτερη», αναφέρει η ίδια, επισημαίνοντας την πρόοδο που έχει γίνει στη συζήτηση γύρω από την επίδραση των κοινωνικών δικτύων και της τεχνολογίας στα παιδιά και τους νέους.

Η ίδια αναφέρει ότι πολλές χώρες, όπως η Ελλάδα, αρχίζουν να λαμβάνουν μέτρα για να προστατεύσουν τα παιδιά από τα ΜΚΔ και τα smartphones εντός των σχολείων. Αυτές οι κινήσεις, αν και μικρές, θεωρούνται θετικές και δείχνουν ότι το ζήτημα αρχίζει να παίρνει τη δέουσα προσοχή.

«Μια πρόσφατη δικαστική απόφαση στις ΗΠΑ αποτελεί το πρώτο βήμα για να καταστούν οι εταιρείες νομικά υπεύθυνες για τη βλάβη που προκαλούν στα παιδιά», αναφέρει η Λουί-Ντρέιφους, εκφράζοντας ικανοποίηση για την πρόοδο σε νομικό επίπεδο. Παρ’ όλα αυτά, τονίζει ότι το πρόβλημα παραμένει τεράστιο και πως χρειάζεται να δοθεί περισσότερη προσοχή σε τομείς όπως το e-gaming και η ψηφιακή εκπαίδευση, όπου τα παιδιά και οι έφηβοι συνεχίζουν να απομακρύνονται από τη φυσική μάθηση και κοινωνική αλληλεπίδραση.

«Ακόμη δεν μιλάμε για τα εκατομμύρια παιδιών που είναι εθισμένα στο e-gaming ή που αντικαθιστούν τη σύνθετη μάθηση από έναν ανθρώπινο δάσκαλο με απλή καθοδήγηση από έναν ψηφιακό δάσκαλο», σημειώνει η ίδια, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για πιο ενδελεχή παρακολούθηση και δράση.

Η ευκολία της χειραγώγησης

Η Λουί-Ντρέιφους μοιράστηκε την απογοήτευσή της για την ευκολία με την οποία η βιομηχανία τεχνολογίας καταφέρνει να χειραγωγεί την κοινωνία και τους ανθρώπους. «Με εκπλήσσει συνεχώς πόσο εύκολο είναι για τη βιομηχανία της τεχνολογίας να χειραγωγεί τους ανθρώπους και την κοινωνία», αναφέρει η ίδια, εκφράζοντας την ανησυχία της για το πόσο δύσκολο είναι να αντισταθεί κανείς σε αυτή τη χειραγώγηση. Ωστόσο, αναγνώρισε και τη θετική πλευρά αυτής της προσπάθειας. «Ταυτόχρονα όμως, με εκπλήσσει και με εμπνέει η βαθιά δέσμευση πολλών ανθρώπων να θυσιάσουν τα πάντα για να προστατεύσουν τα παιδιά και το μέλλον μας από τον ψηφιακό εθισμό», λέει, σημειώνοντας ότι υπάρχουν πολλοί που εργάζονται ακούραστα για την ευημερία των νέων.

Η πρόοδος, σύμφωνα με την ίδια, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις προσπάθειες αυτών των ανθρώπων και οργανισμών που προσπαθούν να αναδείξουν και να καταπολεμήσουν τις επιπτώσεις της τεχνολογίας στην ψυχική και κοινωνική ανάπτυξη των νέων.

Συνεργασίες και δράσεις για την προστασία των Νέων

Το Human Change Foundation εργάζεται συστηματικά για να αυξήσει την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, των πολιτικών και των γονέων σχετικά με τους κινδύνους της υπερβολικής ψηφιοποίησης. «Το ίδρυμά μας συνεργάζεται με οργανώσεις όπως το MAMA στις ΗΠΑ και το Smartphone-free Childhood στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ελβετία, καθώς και με οργανώσεις εκπαιδευτικών», εξηγεί η Λουί-Ντρέιφους.

Μέσω αυτών των συνεργασιών, το ίδρυμα μοιράζεται δεδομένα και έρευνες που συλλέγουν διεθνείς ειδικοί σε τομείς όπως η ψυχολογία, η παιδαγωγική και η κοινωνιολογία. Η ενημέρωση είναι το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα, σύμφωνα με την ίδια. Παράλληλα, το Human Change Foundation προωθεί την ανάγκη για αυστηρότερους κανονισμούς για τις τεχνολογικές εταιρείες, οι οποίες, σύμφωνα με τη Λουί-Ντρέιφους, εκμεταλλεύονται τις φυσικές αδυναμίες των παιδιών και των νέων.

«Ελπίζουμε ότι νέοι κανονισμοί για τις τεχνολογικές εταιρείες θα σταματήσουν το επιχειρηματικό μοντέλο που βασίζεται στην εκμετάλλευση αυτών των αδυναμιών», αναφέρει. Παρά τη μακροχρόνια ανάγκη για αλλαγή, η ίδια εκφράζει αισιοδοξία και υπογραμμίζει τη σημαντικότητα της προσπάθειας που γίνεται, επισημαίνοντας την ισχυρή αντίσταση των γονέων, οι οποίοι είναι έτοιμοι να κάνουν τα πάντα για να προστατεύσουν τα παιδιά τους.

Ο Ρόλος της οικογένειας 

Η αλλαγή μπορεί να προέλθει μόνο μέσα από μια συνεργασία όλων των μερών της κοινωνίας, τονίζει μεταξύ άλλων. «Χρειαζόμαστε όλα τα μέρη της κοινωνίας για να φέρουμε την απαραίτητη αλλαγή», αναφέρει, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συλλογικής δράσης.

Η Λουί-Ντρέιφους τονίζει πως, ενώ οι θεσμοί και οι κυβερνήσεις είναι καθοριστικοί για τη διαμόρφωση του πλαισίου προστασίας των νέων, ο ρόλος της οικογένειας είναι εξίσου κρίσιμος. «Ο ρόλος της οικογένειας και της γονεϊκότητας είναι καθοριστικός στην ανθρώπινη κουλτούρα», λέει. Αναφέρεται στην αξία της οικογενειακής κουλτούρας που, για χιλιάδες χρόνια, υπήρξε θεμέλιο για τη φροντίδα του μέλλοντος των παιδιών, και προειδοποιεί ότι η απώλεια αυτής της κουλτούρας μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την κοινωνική σταθερότητα.

«Η οικογένεια είναι το καλύτερο “στρατόπεδο εκπαίδευσης” για τη Δημοκρατία», τονίζει η ίδια, αναγνωρίζοντας τη σημαντική αξία της φροντίδας, της αφοσίωσης και της ανιδιοτελούς προσφοράς που διδάσκεται εντός της οικογένειας.

Αναφερόμενη στην ευθύνη των κυβερνήσεων, σημειώνει ότι οι ίδιοι κανονισμοί που προστατεύουν τα παιδιά από τον αλκοολισμό και τον τζόγο πρέπει να επεκταθούν και στη προστασία τους από τον ψηφιακό εθισμό. «Η προστασία των παιδιών από την ψηφιακή απο-ανθρωποποίηση πρέπει να αποτελεί ευθύνη της κυβέρνησης», καταλήγει.

Η συλλογική Δράση για την ψηφιακή αλλαγή και την ανθρώπινη προστασία

Μέσω του Human Change Foundation, η Μαργκαρίτα Λουί-Ντρέιφους, συνεχίζει τον αγώνα της κατά της «Ανθρώπινης Αλλαγής» που επιφέρει η ψηφιοποίηση της παιδικής ηλικίας. Με στόχο την προστασία των νέων από τις επικίνδυνες συνέπειες της ψηφιακής απομόνωσης και της τεχνολογικής υπερφόρτωσης, η Λουί-Ντρέιφους ενώνει τις δυνάμεις της με οργανισμούς, κυβερνήσεις και γονείς για να ανατρέψει την επικρατούσα κουλτούρα του εθισμού και της απο-ανθρωποποίησης.

Όπως επισημαίνει, «η οικογένεια είναι το καλύτερο “στρατόπεδο εκπαίδευσης” για τη Δημοκρατία», τονίζοντας την ανάγκη για συλλογική δράση. Ο ρόλος των θεσμών, των γονέων και των οργανώσεων είναι καθοριστικός για να εξασφαλίσουμε ότι οι νέες τεχνολογίες θα χρησιμεύσουν στην πρόοδο, όχι στην αποδόμηση της ανθρωπιάς μας. Η κοινωνία των πολιτών, κυρίως οι γονείς, φαίνεται να είναι εκείνοι που κρατούν το κύριο βάρος της αντίστασης απέναντι στη ψηφιακή εξάρτηση.

Με όραμα να επαναφέρει την αξία της ανθρώπινης σύνδεσης και των κοινωνικών δεξιοτήτων, η Λουί-Ντρέιφους καλεί τους πάντες σε μια συλλογική προσπάθεια για να προστατευθούν τα παιδιά από την ψηφιακή καταιγίδα και να διατηρηθεί η ανθρωπιά στον πυρήνα της κοινωνίας μας.