Γιατί τα κουνούπια τσιμπούν περισσότερο κάποιους ανθρώπους – Τι αποκαλύπτουν οι νέες έρευνες
Έχετε ποτέ αναρωτηθεί γιατί τα κουνούπια δείχνουν ιδιαίτερη προτίμηση σε εσάς, ενώ αγνοούν όσους βρίσκονται γύρω σας; Οι επιστήμονες πλησιάζουν στην αποκρυπτογράφηση του πολύπλοκου χημικού «κοκτέιλ» που καθορίζει ποιοι άνθρωποι είναι πιο ελκυστικοί για τα έντομα που μεταδίδουν επικίνδυνες ασθένειες.
«Δεν πρόκειται για μύθο – τα κουνούπια πράγματι έλκονται περισσότερο από ορισμένους ανθρώπους», δήλωσε στο AFP ο Frederic Simard από το Γαλλικό Ινστιτούτο Έρευνας για την Ανάπτυξη. «Ωστόσο, δεν είμαστε όλοι μαγνήτες συνεχώς», πρόσθεσε ο ιατρικός εντομολόγος.
Η επιλογή του «στόχου» βασίζεται σε διάφορα αισθητηριακά ερεθίσματα – κυρίως στη μυρωδιά και τη θερμότητα του σώματος, αλλά και στο διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέουμε. Τα θηλυκά κουνούπια, τα μόνα που τσιμπούν, εντοπίζουν αυτά τα σήματα μέσω εξειδικευμένων υποδοχέων και επιλέγουν το επόμενο «γεύμα» τους.
Η χημεία της έλξης
«Γνωρίζουμε εδώ και πάνω από έναν αιώνα ότι τα κουνούπια έλκονται από το διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέουμε – είναι το πρώτο σήμα που ενεργοποιεί τη συμπεριφορά τους», εξήγησε ο Σουηδός επιστήμονας Rickard Ignell στο AFP. Όταν πλησιάσουν σε απόσταση περίπου δέκα μέτρων, αρχίζουν να ανιχνεύουν τη μυρωδιά μας, η οποία σε συνδυασμό με το CO₂ ενισχύει την έλξη. Όσο μικραίνει η απόσταση, η θερμότητα και η υγρασία του σώματος αυξάνουν ακόμη περισσότερο την προσέλκυση.
Αντίθετα, οι θεωρίες που αποδίδουν την προτίμηση των κουνουπιών στην ομάδα αίματος δεν φαίνεται να επιβεβαιώνονται επιστημονικά. «Δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι τα κουνούπια προτιμούν συγκεκριμένο τύπο αίματος», σημείωσε ο Simard, προσθέτοντας ότι το ίδιο ισχύει και για το χρώμα του δέρματος, των ματιών ή των μαλλιών.
Καθοριστικό ρόλο παίζει η οσμή. «Ένα μείγμα μορίων που παράγεται από το μικροβίωμα του δέρματός μας μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο ελκυστικό για τα κουνούπια», ανέφερε ο Simard. Οι άνθρωποι εκπέμπουν 300 έως 1.000 διαφορετικές οσμηρές ενώσεις, όμως οι επιστήμονες μόλις αρχίζουν να ανακαλύπτουν ποιες από αυτές λειτουργούν ως μαγνήτης για τα έντομα.
Οι έρευνες και τα ευρήματα
Σε πρόσφατη μελέτη του Ignell, ερευνητές χρησιμοποίησαν κουνούπια Aedes aegypti – γνωστά για τη μετάδοση του κίτρινου και του δάγκειου πυρετού – και τα άφησαν να επιλέξουν ανάμεσα σε 42 γυναίκες σε εργαστηριακό περιβάλλον. «Δείξαμε ότι τα κουνούπια χρησιμοποιούν ένα μείγμα οσμηρών ενώσεων για να μας εντοπίζουν – εντοπίσαμε 27 από τις περίπου 1.000 πιθανές», δήλωσε ο επιστήμονας.
Οι γυναίκες που τα κουνούπια προτιμούσαν περισσότερο, ανάμεσά τους και εγκυμονούσες στο δεύτερο τρίμηνο, παρήγαν μεγαλύτερη ποσότητα μιας ένωσης που προκύπτει από τη διάσπαση του σμήγματος του δέρματος. Ακόμη και μικρή αύξηση αυτής της ουσίας, γνωστής ως «1-octen-3-ol» ή “αλκοόλη των μανιταριών”, έκανε αισθητή διαφορά. «Τα κουνούπια είναι συναρπαστικά πλάσματα», σχολίασε ο Ignell.
Μπύρα και… κουνούπια
Η κατανάλωση μπύρας έχει επίσης συνδεθεί με αυξημένη έλξη για τα κουνούπια, καθώς ανεβάζει τη θερμοκρασία του σώματος, αυξάνει το εκπνεόμενο CO₂ και μεταβάλλει τη μυρωδιά του δέρματος. Σε πειράματα στη Μπουρκίνα Φάσο, εθελοντές ήπιαν μπύρα και λίγες ημέρες αργότερα νερό· τα κουνούπια Anopheles, φορείς της ελονοσίας, προτιμούσαν ξεκάθαρα τους πρώτους.
Παρόμοια αποτελέσματα κατέγραψε μελέτη του 2023 στην Ολλανδία, με 465 συμμετέχοντες, όπου όσοι είχαν πιει μπύρα το προηγούμενο 24ωρο ήταν 1,35 φορές πιο ελκυστικοί στα έντομα.
Κίνδυνοι και πρόληψη
Η κατανόηση του γιατί τα κουνούπια προτιμούν ορισμένους ανθρώπους αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η κλιματική αλλαγή επεκτείνει τις περιοχές δράσης τους. Το κουνούπι τίγρης, φορέας του ιού chikungunya, εξαπλώνεται σε νέες περιοχές και πέρυσι εντοπίστηκε για πρώτη φορά μέχρι και στην Αλσατία της Γαλλίας. «Ο κίνδυνος αυτός αφορά όλο και περισσότερους ανθρώπους», προειδοποίησε ο Simard.
Για την αποφυγή τσιμπημάτων, οι ειδικοί συνιστούν ρούχα που καλύπτουν το δέρμα, χρήση αντικουνουπικών και σίτες. «Προτιμήστε ελαφριά γεύματα και περιορίστε το αλκοόλ», συμβουλεύει ο Simard
