Αν έπρεπε να επιλέξουμε ανάμεσα σε διάσημους που έχουν σχολιαστεί επανειλημμένα για τα κιλά τους, σίγουρα στις πρώτες θέσεις μπορούμε να τοποθετήσουμε την Oprah Winfrey. Για δεκαετίες, το βάρος της αντιμετωπιζόταν ως μια δημόσια αφήγηση, συζητιόταν, αναλυόταν και γινόταν αντικείμενο αντιπαράθεσης σχεδόν όσο και η πρωτοποριακή της καριέρα.
Το ίδιο μοτίβο επαναλήφθηκε και μετά την πιο πρόσφατη εμφάνισή της στην Εβδομάδα Μόδας στο Παρίσι, όπου σχολιάστηκε θετικά, για την εμφανώς πιο λεπτή της σιλουέτα. Η συζήτηση έχει επικεντρωθεί στην απώλεια βάρους που έχει επιτύχει τα τελευταία χρόνια, σε ηλικία 72 ετών, μέσω συνδυασμού φαρμακευτικών θεραπειών και αλλαγών στον τρόπο ζωής.
Παρόλα αυτά, αυτή η σκληροτράχηλη διαδρομή απώλειας βάρους αντανακλά κάτι πολύ μεγαλύτερο: την πολιτισμική εμμονή με το βάρος, τις πιέσεις που ασκούνται στις γυναίκες που βρίσκονται στο προσκήνιο και τους ισχυρούς τρόπους με τους οποίους το στίγμα γύρω από το βάρος διαμορφώνει τον τρόπο που μιλάμε για την υγεία, σημειώνει η Sophie S. Whynacht, Ph.D., ψυχοθεραπεύτρια και σε άρθρο της στο Psychology Today.
Το βάρος της δημόσιας κριτικής
Όπως υπενθυμίζει η ειδικός, από τα πρώτα χρόνια της τηλεοπτικής της παρουσίας, η Oprah μιλούσε ανοιχτά για τις δίαιτες που δοκίμαζε και τις δυσκολίες της με το βάρος. Μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές ήρθε το 1988, όταν παρουσίασε σε εκπομπή της ένα καρότσι γεμάτο λίπος, συμβολίζοντας τα κιλά που είχε χάσει μετά από αυστηρή υγρή δίαιτα. Εκείνη την περίοδο, το γεγονός παρουσιάστηκε ως «θρίαμβος».
Σήμερα, όμως, επισημαίνει η Δρ. Whynacht, μπορούμε να το δούμε διαφορετικά: ως σύμπτωμα μιας εποχής όπου η απώλεια βάρους αντιμετωπιζόταν όχι μόνο ως επίτευγμα, αλλά ως ένδειξη δύναμης χαρακτήρα και ηθικής ανωτερότητας. Το σώμα της έγινε πεδίο πάνω στο οποίο προβάλλονταν κοινωνικές αντιλήψεις για την πειθαρχία, την επιτυχία και την «καλή» υγεία. Και αυτό είναι κάτι που, σε μικρότερη κλίμακα, βιώνουν καθημερινά πολλοί άνθρωποι.
Τα σχόλια για το σώμα επηρεάζουν την ψυχική υγεία
«Τα σχόλια που σχετίζονται με το βάρος, είτε παρουσιάζονται ως ανησυχία, έπαινος ή απλή παρατήρηση, μπορούν να έχουν ισχυρές ψυχολογικές επιπτώσεις» σημειώνει η ειδικός. Έρευνες δείχνουν ότι ο συνεχής σχολιασμός του σώματος σχετίζεται με χαμηλή αυτοεκτίμηση, αυξημένο άγχος, συμπτώματα κατάθλιψης και διαταραγμένες διατροφικές συμπεριφορές, ιδιαίτερα σε άτομα που ήδη δυσφορούν με την εικόνα τους.
Όταν η κοινωνία κανονικοποιεί τη διαρκή αξιολόγηση του σώματος, ενισχύει την ιδέα ότι η αξία μας εξαρτάται από την εμφάνισή μας. «Με άλλα λόγια, οι ίδιες πολιτισμικές δυνάμεις που μετέτρεψαν το σώμα της Oprah σε δημόσια αφήγηση είναι εκείνες που διαμορφώνουν τις καθημερινές συζητήσεις σε οικογένειες, σχολεία και χώρους εργασίας» παρατηρεί.
Είναι υγιής όποιος είναι αδύνατος;
Ένα ακόμη στοιχείο της δημόσιας ιστορίας της Oprah αντανακλά μια ευρύτερη πολιτισμική παρανόηση: την ιδέα ότι η υγεία ταυτίζεται αυτόματα με το μέγεθος του σώματος. Δίαιτες, προγράμματα και «μεταμορφώσεις» υπόσχονταν όχι μόνο καλύτερους βιοχημικούς δείκτες, αλλά και περισσότερη ευτυχία, αυτοπεποίθηση και επιτυχία.
Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα αναγνωρίζει πλέον ότι η υγεία είναι πολυπαραγοντική. Παράγοντες όπως η γενετική προδιάθεση, το χρόνιο στρες, η ποιότητα ύπνου, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση και η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας επηρεάζουν καθοριστικά τη συνολική ευεξία. Η μονοδιάστατη εστίαση στο βάρος μπορεί να αποκρύπτει αυτή την πολυπλοκότητα.
Η ίδια η Oprah έχει μιλήσει τα τελευταία χρόνια για το συναισθηματικό κόστος της διαρκούς προσπάθειας ελέγχου του σώματός της, μια εμπειρία που ταυτίζεται με χιλιάδες ανθρώπους.
Τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας μετατοπίζουν τη συζήτηση
Πρόσφατα, η Oprah αναφέρθηκε δημόσια στη χρήση φαρμάκων για τη διαχείριση του βάρους, τα οποία ανήκουν στην κατηγορία των αγωνιστών υποδοχέων GLP-1. Η παραδοχή αυτή προκάλεσε έντονη συζήτηση, καθώς αμφισβητεί την παλιά αντίληψη ότι το βάρος είναι αποκλειστικά θέμα προσωπικής πειθαρχίας. «Η συζήτηση μετατοπίστηκε από το “Ποια δίαιτα λειτουργεί;” στο “Ποιο φάρμακο λειτουργεί;”. Ωστόσο, το υποκείμενο μήνυμα συχνά παραμένει το ίδιο: τα μικρότερα σώματα θεωρούνται εγγενώς προτιμότερα» τονίζει η ειδικός.
Μια διαφορετική προσέγγιση
Η ιστορία της Oprah λειτουργεί ως καθρέφτης μιας κοινωνίας που εξακολουθεί να ταυτίζει την εμφάνιση με την υγεία και την ηθική αξία. Ίσως, όμως, η ουσιαστική αλλαγή δεν βρίσκεται στην «τελειοποίηση» του σώματος, αλλά στη μετατόπιση της συζήτησης προς την ευεξία, την ψυχική ισορροπία και τον σεβασμό. «Θα μπορούσε να περιλαμβάνει την αναγνώριση ότι τα σχόλια για το βάρος, ακόμη κι αν έχουν καλή πρόθεση, μπορεί να έχουν ακούσιες συνέπειες» σχολιάζει.
Το πιο σημαντικό βήμα προς τα εμπρός να είναι η αποδοχή ότι το σώμα δεν αποτελεί μέτρο της αξίας μας. «Γιατί το ζήτημα δεν ήταν ποτέ πραγματικά το βάρος της Oprah. Ήταν η εμμονή της κουλτούρας μας με αυτό» καταλήγει η ειδικός.
Διαβάστε επίσης
Ο τύπος διαλειμματικής νηστείας που είναι σίγουρο ότι αδυνατίζει
