Ισπανία: Τρεις σπηλιές αποκαλύπτουν τα μυστικά του νεολιθικού κανιβαλισμού
Ο κανιβαλισμός φαίνεται πως υπήρξε μέρος της νεολιθικής διατροφής, όπως αποκαλύπτουν πολυάριθμα αρχαιολογικά ευρήματα.
Αν και τα ανθρώπινα οστά αυτής της περιόδου επιβεβαιώνουν την πρακτική, παραμένει ασαφές με ποιες μορφές εκδηλωνόταν ή για ποιους λόγους οι άνθρωποι κατέφευγαν σε αυτή. Ερωτήματα παραμένουν σχετικά με το αν ο κανιβαλισμός αποτελούσε μέσο επιβίωσης σε περιόδους πείνας, αν φυλές κατανάλωναν τους ηττημένους εχθρούς τους ή αν επρόκειτο για μέρος σύνθετων τελετουργιών.
Απαντήσεις σε ορισμένα από αυτά τα ερωτήματα ίσως κρύβονται σε τρεις σπηλιές κοντά στη Γρανάδα, στη νότια Ισπανία.
Σε έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Journal of Archaeological Science, διεθνής ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής την Dr. Palmira Saladié του Catalan Institute of Human Paleoecology and Social Evolution (IPHES-CERCA) ανέλυσε σχεδόν 1.000 ανθρώπινα οστά και δόντια που είχαν ανασκαφεί από τις συγκεκριμένες τοποθεσίες.
Τα ευρήματα αποκαλύπτουν ότι διαφορετικές κοινότητες στην Ιβηρική Χερσόνησο ασκούσαν τον κανιβαλισμό με διαφορετικούς τρόπους πριν από χιλιάδες χρόνια. Οι ερευνητές σημειώνουν στο άρθρο τους ότι “ο ανθρώπινος κανιβαλισμός είναι μια συμπεριφορά με ποικίλες κοινωνικές και συμβολικές σημασίες”.
Ενδείξεις μέσα από τους αιώνες
Για να αποκωδικοποιήσουν τις ιστορίες που κρύβουν τα αρχαία οστά, οι ερευνητές εξέτασαν τις επιφάνειες με στερεομικροσκόπιο, αναζητώντας ίχνη κοπής, κατάγματα, υπολείμματα μαγειρέματος και σημάδια από ανθρώπινα δόντια.
Επιπλέον, εξέτασαν τα δόντια και τα αναπτυσσόμενα οστά για να προσδιορίσουν την ηλικία των ατόμων, ενώ χρησιμοποίησαν άμεση ραδιοχρονολόγηση σε μικρό δείγμα οστών.
Πολλαπλά θύματα
Τα αποτελέσματα ανέδειξαν διαφορετικά πρότυπα νεολιθικού κανιβαλισμού στην περιοχή. Στη σπηλιά Malalmuerzo, που χρονολογείται στην Πρώιμη Νεολιθική περίοδο (5300–4950 π.Χ.), φαίνεται πως σημειώθηκε ένα βίαιο επεισόδιο με τουλάχιστον 36 θύματα διαφόρων ηλικιών.
Πάνω από τα μισά οστά έφεραν ίχνη βρασμού, ενώ σε δύο κρανία εντοπίστηκαν σημάδια από αμβλύ τραύμα.
Κρανία ως κύπελλα
Στη σπηλιά Carigüela, όπου τα ευρήματα καλύπτουν διάφορες νεολιθικές περιόδους, σχεδόν κάθε οστό που αναλύθηκε είχε ίχνη τεμαχισμού και δύο κρανία είχαν μετατραπεί σε κύπελλα πόσης.
Τελετουργική πρακτική;
Το πιο πρόσφατο περιστατικό κανιβαλισμού καταγράφεται στη σπηλιά Majolicas μεταξύ 3950–3760 π.Χ., κατά τη Ύστερη Νεολιθική. Τα οστά ήταν βαμμένα με το κόκκινο χρώμα κιννάβαρη, υποδηλώνοντας ότι ο κανιβαλισμός εκεί ίσως είχε τελετουργικό ή ταφικό χαρακτήρα και δεν προέκυψε από πράξεις βίας.
Όπως καταλήγει η ερευνητική ομάδα, “ο νεολιθικός κανιβαλισμός στη νότια Ιβηρική Χερσόνησο δεν ήταν ενιαίος ούτε ταυτόχρονος, αλλά εκδηλωνόταν μέσα από επαναλαμβανόμενα και εξαρτώμενα από τα συμφραζόμενα επεισόδια επεξεργασίας ανθρώπινων σωμάτων”.
