Ανατροπή στο Διάστημα: Ο Μπετελγκέζ δεν είναι μόνος – Οι αστρονόμοι εντόπισαν για πρώτη φορά τον μυστηριώδη αστρικό «σύντροφό» του
Ο Μπετελγκέζ δεν είναι μόνος. Έπειτα από έναν αιώνα ερευνών και υποψιών, οι αστρονόμοι έχουν πλέον στα χέρια τους την ισχυρότερη μέχρι σήμερα ένδειξη ότι ο διάσημος κόκκινος υπεργίγαντας του Ωρίωνα έχει έναν αστρικό σύντροφο. Χρησιμοποιώντας το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο (ESO’s VLT) του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου, ομάδα με επικεφαλής τον Γάλλο αστρονόμο Miguel Montargès κατάφερε να καταγράψει την πιο καθαρή εικόνα που έχει ληφθεί μέχρι σήμερα από τον πιθανό συνοδό, Betelgeuse B.
Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Astronomy & Astrophysics, ο Montargès, αστρονόμος στο Observatoire de Paris – PSL, τονίζει: «Αποδείξαμε ότι η Betelgeuse δεν είναι μόνη της, αλλά συνοδεύεται από έναν αμυδρό αστρικό συνοδό». Η Betelgeuse, το κοκκινωπό άστρο στον αστερισμό του Ωρίωνα που είναι ορατό με γυμνό μάτι και γνωστό για τις μεταβολές στη λαμπρότητά του, παρατηρείται εδώ και χιλιετίες, συνεχίζοντας να εκπλήσσει τους επιστήμονες.
Ο Montargès θυμάται χαρακτηριστικά: «Πετάχτηκα από την καρέκλα μου όταν είδα τις επεξεργασμένες εικόνες». Οι αστρονόμοι αναζητούσαν τον πιθανό συνοδό για περίπου έναν αιώνα, καθώς η ύπαρξή του είχε προταθεί για να εξηγήσει τις μεταβολές στη φωτεινότητα της Betelgeuse. Δύο μελέτες το 2024 προέβλεψαν ότι τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους ο συνοδός θα βρισκόταν σε μέγιστη απόσταση από το κύριο άστρο, καθιστώντας τον πιο εύκολο στον εντοπισμό. Η ομάδα του Montargès αξιοποίησε το VLT τον Δεκέμβριο του 2024 και αφιέρωσε αρκετούς μήνες στην επεξεργασία των δεδομένων.
Όπως εξηγεί ο Montargès, «ειλικρινά, πίστευα ότι δεν είχαμε την ευαισθησία να ανιχνεύσουμε τον Betelgeuse B όπως είχε προβλεφθεί». Ωστόσο, οι νέες παρατηρήσεις έδειξαν ότι ο Betelgeuse B είναι δύο έως τρεις φορές πιο ογκώδης από τον Ήλιο, σε αντίθεση με τις αρχικές εκτιμήσεις. «Το γεγονός ότι ανακαλύπτουμε έναν τόσο κοντινό συνοδό, πιο ογκώδη και λαμπρότερο από τον Ήλιο, γύρω από ένα τόσο μελετημένο άστρο, είναι αξιοσημείωτο», προσθέτει ο Montargès.
Η απευθείας απεικόνιση του Betelgeuse B, δηλαδή η ανίχνευση του φωτός του ίδιου του άστρου, επιτεύχθηκε με το όργανο SPHERE του VLT στην έρημο Ατακάμα της Χιλής. Παρότι υπήρχαν ενδείξεις για την ύπαρξη του συνοδού, αυτή είναι η πιο ισχυρή απόδειξη και η καθαρότερη εικόνα μέχρι σήμερα. Ο Anthony Boccaletti, συν-συγγραφέας της μελέτης, σημειώνει: «Είναι εντυπωσιακό το πώς το SPHERE και οι προηγμένες τεχνικές επεξεργασίας, που αναπτύχθηκαν για εξωπλανήτες, διακρίνουν και συνοδό γύρω από ένα μαζικό, εξελιγμένο αστέρι όπως η Betelgeuse».
Ο Montargès επισημαίνει πως για να υπάρξει πλήρης βεβαιότητα για την ύπαρξη του συνοδού, απαιτείται παρατήρησή του και στην άλλη πλευρά του άστρου σε ένα χρόνο, αν και «λίγα περιθώρια αμφιβολίας απομένουν».
Τα τελευταία χρόνια, η Betelgeuse είχε τραβήξει το ενδιαφέρον, όταν άρχισε να μειώνει αισθητά τη λαμπρότητά της. Ως εξελιγμένο υπεργιγάντιο άστρο, αναμένεται να καταλήξει σε έκρηξη υπερκαινοφανούς, γεγονός που προκάλεσε εικασίες ότι η έκρηξη ήταν επικείμενη. Ο Montargès και η ομάδα του διαπίστωσαν μέσω του VLT ότι το άστρο καλυπτόταν από ένα σύννεφο σκόνης.
Η πιθανή ανακάλυψη του Betelgeuse B ανοίγει νέους δρόμους για την έρευνα σχετικά με το πώς ο συνοδός μπορεί να επηρεάσει την αναμενόμενη έκρηξη υπερκαινοφανούς της Betelgeuse. Όπως καταλήγει ο Montargès: «Το ερώτημα παραμένει αν ο συνοδός θα επηρεάσει την εξέλιξη του κόκκινου υπεργίγαντα».
Η έρευνα παρουσιάστηκε σε εργασία με τίτλο “VLT/SPHERE images the candidate companion of Betelgeuse” που θα δημοσιευτεί στο Astronomy & Astrophysics.
Η ομάδα αποτελείται από επιστήμονες από ιδρύματα της Γαλλίας, της Ολλανδίας, του Βελγίου, της Γερμανίας, των ΗΠΑ και της Χιλής.
Το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο (ESO) ιδρύθηκε το 1962 ως διακυβερνητικός οργανισμός και σήμερα υποστηρίζεται από 16 κράτη-μέλη, τη Χιλή ως χώρα υποδοχής και την Αυστραλία ως στρατηγικό εταίρο. Το ESO σχεδιάζει, κατασκευάζει και λειτουργεί κορυφαία επίγεια αστεροσκοπεία, προωθώντας τη διεθνή συνεργασία στην αστρονομία και επιτρέποντας στους επιστήμονες να ερευνούν τα μυστικά του Σύμπαντος προς όφελος όλων. Οι εγκαταστάσεις του φιλοξενούνται στη Γερμανία και τη Χιλή, όπου λειτουργούν τα αστεροσκοπεία La Silla, Paranal και Chajnantor, με το Paranal να φιλοξενεί το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο και το Extremely Large Telescope που βρίσκεται υπό κατασκευή.
