Αρχαιολόγοι εντόπισαν ξύλινη πλατφόρμα 5.000 χρόνων κάτω από «τεχνητό νησί»
Αρχαιολόγοι από το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον αποκάλυψαν μια μεγάλη ξύλινη πλατφόρμα κρυμμένη κάτω από αυτό που σήμερα μοιάζει με νησί χτισμένο από πέτρα, σε λίμνη της Σκωτίας. Χρησιμοποιώντας την τεχνική της στερεοφωτογραμμετρίας, κατέγραψαν το ανθρώπινο δημιούργημα πάνω και κάτω από την επιφάνεια του νερού ως ενιαία δομή, προσφέροντας μια οπτική που δεν θα ήταν δυνατή μόνο με επίγεια ή υποβρύχια έρευνα.
Οι ερευνητές, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ, μελέτησαν το λεγόμενο “crannog” στη λίμνη Μπόργκαστεϊλ, στο νησί Λιούις, αποκαλύπτοντας μια κατασκευή ηλικίας άνω των 5.000 ετών. Κατά την ανασκαφή εντοπίστηκαν στρώσεις ξύλου και κλαδιών κάτω από τη λιθόστρωτη επιφάνεια του νησιού, καθώς και εκατοντάδες κομμάτια νεολιθικής κεραμικής βυθισμένα στα γύρω νερά.
Η αρχαιολόγος του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον, Δρ. Στέφανι Μπλάνκσαϊν, εξηγεί: “Τα crannogs είναι μικρά τεχνητά νησιά, συνήθως χιλιάδων ετών. Εκατοντάδες υπάρχουν στις λίμνες της Σκωτίας και πολλά παραμένουν ανεξερεύνητα.”
“Αν και για χρόνια θεωρούνταν ότι κατασκευάστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν κυρίως από την Εποχή του Σιδήρου έως τη μεταμεσαιωνική περίοδο, σήμερα γνωρίζουμε πως ορισμένα δημιουργήθηκαν πολύ νωρίτερα, κατά τη Νεολιθική εποχή, μεταξύ 3800 και 3300 π.Χ.”
Πιο παλιά από το Στόουνχεντζ
Με σειρά ετών επιτόπιας έρευνας, μέσω ανασκαφών, γεωτρήσεων, εξελιγμένων μετρήσεων και ραδιοχρονολόγησης, οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν τα στάδια εξέλιξης του crannog στη λίμνη Μπόργκαστεϊλ. Η πρώτη φάση του ανάγεται πριν από 5.000 χρόνια, καθιστώντας το παλαιότερο από το Στόουνχεντζ.
Αρχικά ήταν μια κυκλική ξύλινη πλατφόρμα διαμέτρου περίπου 23 μέτρων, καλυμμένη με κλαδιά. Περίπου 2.000 χρόνια αργότερα, στην Εποχή του Χαλκού, προστέθηκαν νέα στρώματα υλικών, ενώ κατά την Εποχή του Σιδήρου ακολούθησε ακόμη μια φάση δραστηριότητας. Μια λιθόστρωτη διώρυγα, σήμερα βυθισμένη, συνέδεε την ακτή με το νησί.
Στην περιοχή έχουν βρεθεί εκατοντάδες κομμάτια νεολιθικής κεραμικής, όπως τμήματα από αγγεία και κύπελλα, γεγονός που δείχνει ότι ο χώρος κατοικήθηκε ήδη από τη Νεολιθική περίοδο.
“Αν και δεν γνωρίζουμε ακόμη γιατί κατασκευάστηκαν αυτά τα νησιά, οι πόροι και η εργασία που απαιτήθηκαν δείχνουν σύνθετες κοινωνίες και τη σημασία των τόπων αυτών,” σημειώνει η Δρ. Μπλάνκσαϊν. “Η πληθώρα κεραμικών, συχνά με υπολείμματα τροφής, υποδηλώνει ότι χρησιμοποιούνταν για κοινές δραστηριότητες, όπως μαγείρεμα ή εορτασμούς.”
Νέα τεχνική για έρευνα σε ρηχά νερά
Κατά την επιτόπια έρευνα του 2021, οι αρχαιολόγοι ανέπτυξαν και εφάρμοσαν μια νέα τεχνική στερεοφωτογραμμετρίας για ρηχά νερά. Με τη διαδικασία αυτή κατέγραψαν τον πυθμένα της λίμνης γύρω από το crannog. Η μέθοδος τους περιγράφεται σε άρθρο του περιοδικού Advances in Archaeological Practice.
Η φωτογραμμετρία είναι γνωστή τεχνική δημιουργίας τρισδιάστατων ψηφιακών εικόνων από πολλαπλές δισδιάστατες λήψεις. Οι φωτογραφίες ενώνονται από ειδικό λογισμικό, δημιουργώντας ένα υψηλής ανάλυσης ψηφιακό μοντέλο.
Ωστόσο, η εφαρμογή της σε ρηχά νερά παρουσιάζει δυσκολίες, όπως εξηγεί ο επικεφαλής ερευνητής και διευθυντής του Southampton Marine and Maritime Institute, καθηγητής Φρέιζερ Στέρτ: “Τα λεπτά ιζήματα, η ταραγμένη επιφάνεια, η βλάστηση και το φως που αντανακλάται δυσκολεύουν τη λήψη σε μικρό βάθος. Είναι ένα γνωστό πρόβλημα για τους αρχαιολόγους.”
Για να το αντιμετωπίσουν, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δύο μικρές αδιάβροχες κάμερες με ευρυγώνιο φακό και υψηλή απόδοση σε χαμηλό φωτισμό. Τοποθετημένες σε σταθερό πλαίσιο, παρείχαν ακριβή επικάλυψη των εικόνων, αντισταθμίζοντας τυχόν απώλειες δεδομένων.
Οι κάμερες κατευθύνονταν στο νερό από δύτη με ακρίβεια τοποθέτησης σε επίπεδο εκατοστού, παρόμοια με αυτήν που επιτυγχάνει ένα drone.
“Συνδυάζοντας στερεοφωτογραμμετρία, τεχνολογία drone και καινοτόμα επεξεργασία δεδομένων, δημιουργήσαμε μια προσιτή, φορητή και οικονομική μέθοδο,” δήλωσε η Δρ. Μπλάνκσαϊν, κύρια συγγραφέας της μελέτης.
Η πρωτοποριακή αυτή έρευνα αποτελεί την πρώτη δημοσίευση του Coastal & Inland Waters Heritage Science Facility του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον. Η ομάδα εκτιμά ότι η μέθοδος αυτή θα συμβάλει στην περαιτέρω διερεύνηση και άλλων παρόμοιων προϊστορικών τοποθεσιών.
