Δύο απολιθωμένες φάλαινες, ηλικίας περίπου 10 εκατομμυρίων ετών, ήρθαν στο φως σε παραλία της Πορτογαλίας, όταν οι χειμερινοί άνεμοι και οι καταιγίδες αφαίρεσαν στρώματα άμμου, αποκαλύπτοντας τα εντυπωσιακά ευρήματα.
Τα δύο σκελετικά ευρήματα, που διατηρούν κρανία, γνάθους και κύρια οστά, δίνουν στους επιστήμονες νέα στοιχεία για την εξέλιξη των μπαλενοφόρων φαλαινών, αλλάζοντας τον τρόπο που μελετάται η ιστορία τους.
Η ανασκαφή υπό πίεση
Μια μακρόστενη πέτρινη πλάκα, αποκαλυμμένη μετά τις καταιγίδες, περιείχε τα οστά σε στενή λωρίδα ανάμεσα στη θάλασσα και την άμμο. Η παλαιοντολόγος Κάρλα Τομάς από το Μουσείο Λουρινιά ηγήθηκε της επιχείρησης ανάσυρσης ενός κρανίου, πριν τα κύματα επιστρέψουν.
Η ομάδα της είχε στη διάθεσή της ελάχιστες ώρες ανάμεσα στις παλίρροιες, γεγονός που επέβαλε γρήγορη σταθεροποίηση, συσκευασία και μεταφορά των οστών. Ακόμη και μια μικρή καθυστέρηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε καταστροφή ή επανακάλυψη των απολιθωμάτων από τη θάλασσα.
Απολιθώματα από τον Μειόκαινο
Με την υποχώρηση της άμμου, περισσότεροι από 100 μέτρα βράχου εκτέθηκαν στην παραλία Galé-Fontainhas, στη νότια Πορτογαλία. Οι γεωλογικοί αυτοί σχηματισμοί χρονολογούνται από τον Μειόκαινο, δηλαδή πριν από 23 έως 5 εκατομμύρια χρόνια.
Μελέτες της γεωλογικής ενότητας Alcácer do Sal υπολόγισαν οτι τα απολιθώματα είναι περίπου 11,5 εκατομμυρίων ετών, περίοδο κατά την οποία τα πορτογαλικά νερά φιλοξενούσαν πλούσια θαλάσσια ζωή και διαφορετική ακτογραμμή.
Πέρα από τις φάλαινες
Τα απολιθώματα δεν περιορίζονται στις φάλαινες. Στον ίδιο βράχο εντοπίστηκαν υπολείμματα δελφινιών, χελωνών, καρχαριών, ψαριών και πιθανώς πτηνών, μαζί με όστρακα, σαλιγκάρια και ίχνη αρχαίας θαλάσσιας ζωής.
Προηγούμενες έρευνες στην ίδια περιοχή είχαν ήδη καταγράψει απολιθωμένα δίκτυα σηράγγων, ένδειξη πυκνής βενθικής πανίδας. Ο συνδυασμός αυτός επιτρέπει στους επιστήμονες να μελετήσουν τις φάλαινες στο φυσικό τους περιβάλλον, και όχι ως μεμονωμένα ευρήματα.
Η ανατομία των φαλαινών
Τα κρανία υποδεικνύουν ότι ανήκουν στην ομάδα Mysticeti, δηλαδή τις μπαλενοφόρες φάλαινες , όπως η σύγχρονη γαλάζια φάλαινα. Οι συγκεκριμένες φάλαινες φαίνεται να ήταν μικρότεροι συγγενείς των γιγάντιων ειδών που εμφανίστηκαν αργότερα.
Η μελέτη των οστών αναμένεται να αποκαλύψει στοιχεία για την ποικιλομορφία των πρώιμων φαλαινών-φίλτρων και τη θέση τους στην εξελικτική γραμμή.
Η οικογένεια Cetotheriidae
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα νέα σκελετικά ευρήματα ανήκουν στην εξαφανισμένη οικογένεια Cetotheriidae, που περιλάμβανε μικρού και μεσαίου μεγέθους φάλαινες. Πρόσφατες μελέτες σε παλαιότερα κρανία από την Πορτογαλία δείχνουν ότι η ταξινόμηση αυτής της οικογένειας παραμένει περίπλοκη και υπό αναθεώρηση.
Η σύνδεση των νέων ευρημάτων με αυτή την οικογένεια προσδίδει ιστορικό βάρος στην ανακάλυψη, που θεωρείται από τις πιο πλήρεις του είδους στην Ευρώπη.
Μια σπάνια ευρωπαϊκή ανακάλυψη
Είναι σπάνιο στην Ευρώπη να εντοπίζονται φάλαινες του Μειόκαινου με τόσο καλή διατήρηση κρανίου και κορμού. Ένα από τα δείγματα διατηρεί κρανίο, κάτω γνάθους, σπονδύλους και πλευρά, ενώ το δεύτερο είναι πιο καλά διατηρημένο.
Η πληρότητα αυτή επιτρέπει στους επιστήμονες να διερευνήσουν λεπτομέρειες ανατομίας και συμπεριφοράς που δεν είναι δυνατές σε μεμονωμένα απολιθώματα.
Από την παραλία στο εργαστήριο
Τα απολιθώματα βρίσκονται προσωρινά υπό δημοτική φύλαξη, ενώ προγραμματίζεται η μεταφορά τους στο εργαστήριο του Λουρινιά για καθαρισμό και συντήρηση. Εκεί θα αφαιρεθεί το περιβάλλον πέτρωμα και θα ενισχυθούν τα εύθραυστα οστά.
Η επιστημονική ομάδα θα καθορίσει αν η ανακάλυψη αυτή θα αποτελέσει ορόσημο για την παλαιοντολογία ή απλώς μια θεαματική διάσωση από τη θάλασσα.
Κληρονομιά από τη θύελλα
Η καταιγίδα αποκάλυψε κάτι πολύ περισσότερο από μια παραλία – έφερε στο φως μια ιστορία από μια αρχαία θάλασσα και μια γενιά φαλαινών που διατηρήθηκαν εξαιρετικά καλά.
Οι επόμενοι μήνες προετοιμασίας θα δείξουν αν το εύρημα της Galé-Fontainhas θα βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν πώς ζούσαν οι μικρότερες φάλαινες με μπαλένες πριν οι γίγαντες των ωκεανών κυριαρχήσουν στα νερά της Γης.
