Είτε πρόκειται για το ποδήλατο είτε για το βελονάκι της γιαγιάς, υπάρχουν κάποιες δραστηριότητες που το σώμα τις κάνει μόνο του, χωρίς να το σκέφτεται. Αυτές συνήθως συνδέονται με τη «μυϊκή μνήμη», την ιδέα ότι το σώμα μας μπορεί να θυμάται πώς να εκτελεί σύνθετες κινήσεις και, με τον χρόνο, να μαθαίνει να τις κάνει αυτόματα.
Αλλά έχουν πράγματι οι μύες μνήμη; Και ποιος είναι ο ρόλος του εγκεφάλου; Δύο ειδικοί, η Celia Harris, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Γνωσιακής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Western Sydney και ο Justin Christensen, Ερευνητής στο ίδιο Πανεπιστήμιο εξηγούν σε άρθρο τους στο The Conversation την επιστήμη πίσω από αυτή την ικανότητα.
Τι εννοούμε με τον όρο «μυϊκή μνήμη»
Στην καθημερινή ζωή, η «μυϊκή μνήμη» περιγράφει δεξιότητες που εκτελούμε χωρίς συνειδητή προσπάθεια, όπως το να οδηγούμε, να παίζουμε ένα μουσικό όργανο ή να δένουμε τα κορδόνια μας. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ειδικούς, οι επιστήμονες χρησιμοποιούν έναν διαφορετικό όρο: τη διαδικαστική μνήμη. Πρόκειται για ένα είδος μνήμης που βασίζεται σε πράξεις και όχι σε λέξεις και αφορά κυρίως τον εγκέφαλο – και όχι τους ίδιους τους μύες.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ο όρος «μυϊκή μνήμη» χρησιμοποιείται και με πιο κυριολεκτική έννοια, για να περιγράψει το γεγονός ότι οι μύες «θυμούνται» προηγούμενη προπόνηση και αναπτύσσονται πιο γρήγορα όταν ξεκινούμε ξανά την άσκηση. Αν και υπάρχουν ερευνητικές ενδείξεις ότι αυτό σχετίζεται με αλλαγές στη δομή και λειτουργία των μυϊκών κυττάρων, οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη πλήρη εικόνα του μηχανισμού. «Σε κάθε περίπτωση, φαίνεται ότι αυτές οι αλλαγές δεν επιτρέπουν στους μύες να “αποθηκεύουν” αναμνήσεις ή πληροφορίες με τον ίδιο τρόπο που ο εγκέφαλος» εξηγούν.
Πώς λειτουργεί η διαδικαστική μνήμη
Η διαδικαστική μνήμη ανήκει στη λεγόμενη «μη δηλωτική μνήμη», δηλαδή δεν εκφράζεται εύκολα με λόγια. Για παράδειγμα, μπορούμε να κάνουμε ποδήλατο χωρίς πρόβλημα, αλλά είναι δύσκολο να εξηγήσουμε βήμα-βήμα πώς γίνεται. Η εκμάθηση μιας νέας δεξιότητας ξεκινά με έντονη συγκέντρωση και συνειδητό έλεγχο. Με την επανάληψη, όμως, οι κινήσεις γίνονται όλο και πιο αυτόματες, κάτι που επιβεβαιώνει και η έρευνα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η οδήγηση: μπορεί να φτάσουμε στον προορισμό μας χωρίς να θυμόμαστε τη διαδρομή. «Αυτό συμβαίνει επειδή εκτελείτε μια σειρά από ενέργειες που έχετε κάνει εκατοντάδες φορές στο παρελθόν» σημειώνουν οι ειδικοί.
Ο ρόλος του εγκεφάλου
Η διαδικαστική μνήμη δεν αφορά μόνο τους μύες. Αντίθετα, απαιτεί συνεργασία διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου. Στην αρχή της μάθησης ενεργοποιούνται περιοχές που σχετίζονται με τη συγκέντρωση και τη συνειδητή σκέψη. «Όταν μαθαίνετε κάτι καινούργιο, χρησιμοποιείτε σε μεγάλο βαθμό τις προμετωπιαίες και μετωπο-βρεγματικές περιοχές του εγκεφάλου» συμπληρώνουν.
Με την εξάσκηση, αναλαμβάνουν τα αισθητικοκινητικά κυκλώματα, που επιτρέπουν πιο αυτόματες αντιδράσεις Έτσι, μπορούμε να εκτελούμε σύνθετες κινήσεις με ελάχιστη προσπάθεια.
Τι συμβαίνει σε παθήσεις όπως η άνοια
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία είναι ότι η διαδικαστική μνήμη επηρεάζεται λιγότερο από τη γνωστική έκπτωση. Άτομα με άνοια μπορεί να δυσκολεύονται να θυμηθούν ονόματα ή γεγονότα, αλλά συχνά διατηρούν δεξιότητες που έχουν μάθει στη ζωή τους. «Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο μπορεί να συναντήσετε άτομα με άνοια που μπορούν ακόμα να πλέκουν ή να χορεύουν τάνγκο, παρά το γεγονός ότι δυσκολεύονται να θυμηθούν τα ονόματα των αγαπημένων τους προσώπων» εξηγούν.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η μουσική. Μια καναδική μελέτη διαπίστωσε ότι άτομα με νόσο Αλτσχάιμερ αναγνωρίζουν πιο εύκολα πληροφορίες όταν αυτές τραγουδιούνται αντί να λέγονται. Αντίστοιχα, σε μια αυστραλιανή μελέτη, οι ερευνητές ήθελαν να μάθουν αν ένα άτομο με σοβαρή νόσο Αλτσχάιμερ μπορούσε να μάθει ένα νέο τραγούδι. Διαπίστωσαν ότι μια 91χρονη τέτοια γυναίκα, η οποία δεν είχε υπάρξει ποτέ μουσικός, ήταν σε θέση να μάθει ένα ολοκαίνουργιο τραγούδι, «Ενώ δεν μπορούσε να θυμηθεί τους στίχους κατά τη διάρκεια ενός τεστ μνήμης, μπορούσε να τραγουδήσει ξανά το τραγούδι δύο εβδομάδες αργότερα» παρατηρούν οι ειδικοί.
Μπορούμε να τη βελτιώσουμε;
Αν και δεν υπάρχει «γρήγορη λύση» για την ενίσχυση της διαδικαστικής μνήμης, οι δύο επιστήμονες λένε ότι το κλειδί είναι η συστηματική εξάσκηση. Όπως εξηγούν, αρχικά η επανάληψη βοηθά τον εγκέφαλο να αυτοματοποιήσει τις κινήσεις. Έπειτα, η εξάσκηση σε διαφορετικές χρονικές στιγμές ενισχύει τη μακροπρόθεσμη μνήμη, ενώ ο ύπνος φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στην εδραίωση νέων δεξιοτήτων.
Γιατί έχει σημασία
Ενώ η βελτίωση της διαδικαστικής μνήμης απαιτεί χρόνο και προσπάθεια, αξίζει τον κόπο σύμφωνα με τους ειδικούς. «Οι νέες δεξιότητες που μαθαίνετε εμπλουτίζουν τη ζωή σας. Ακόμη κι αν η γνωστική σας υγεία επιδεινωθεί, οι δεξιότητες που έχετε εξασκήσει σε όλη σας τη ζωή μπορούν να σας κρατήσουν συνδεδεμένους με ανθρώπους και αναμνήσεις που έχουν αξία για σας» καταλήγουν.
Διαβάστε επίσης
Γήρανση: Αυτό το απλό τεστ προβλέπει την πραγματική ηλικία και υγεία του εγκεφάλου
Το «θετικό» χαρακτηριστικό που βλάπτει τον εγκέφαλο – Μειώνει προσοχή, απόδοση και ενισχύει το άγχος
Ατμοσφαιρική ρύπανση: Αόρατη απειλή για τον εγκέφαλο – Νέα μελέτη προειδοποιεί
