*Γράφει η κυρία Σοφία Καλανταρίδου, Καθηγήτρια Μαιευτικής – Γυναικολογίας Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών,
Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Οικογενειακού Προγραμματισμού, Αντισύλληψης και Αναπαραγωγικής Υγείας, Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης
Η γυναίκα περνάει το 1/3 της ζωής της σε εμμηνόπαυση. Η εμμηνόπαυση αποτελεί έναν φυσιολογικό βιολογικό σταθμό στη ζωή κάθε γυναίκας και σηματοδοτεί το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, θα πρέπει να τονίσουμε όχι μόνο τις κοινωνικές και πολιτισμικές διαστάσεις της γυναικείας υγείας, αλλά και σημαντικά ιατρικά ζητήματα που συχνά παραμένουν υποτιμημένα ή περιβάλλονται από ταμπού και σιωπή. Η εμμηνόπαυση δεν αποτελεί νόσο, αλλά μια φυσιολογική μετάβαση, η οποία ωστόσο συνοδεύεται από πολλές σωματικές και ψυχοσυναισθηματικές μεταβολές που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής των γυναικών.
Η εμμηνόπαυση είναι ελληνική λέξη και σημαίνει παύση της εμμήνου ρύσεως, δηλαδή το τέλος της αναπαραγωγικής διαδικασίας. Για τον ορισμό της θα πρέπει να έχει περάσει ένας χρόνος χωρίς έμμηνο ρύση. Συνήθως εμφανίζεται μεταξύ 45 και 55 ετών, με μέσο όρο εμφάνισης τα 51 έτη στις δυτικές χώρες. Η διαδικασία αυτή είναι αποτέλεσμα της προοδευτικής εξάντλησης των ωοθυλακίων των ωοθηκών και της επακόλουθης μείωσης της παραγωγής των οιστρογόνων και της προγεστερόνης.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Η περίοδος που προηγείται της εμμηνόπαυσης, γνωστή ως περιεμμηνόπαυση ή κλιμακτήριος, μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια. Κατά το διάστημα αυτό παρατηρούνται σημαντικές ορμονικές διακυμάνσεις, οι οποίες ευθύνονται για μεγάλο μέρος των συμπτωμάτων που αναφέρουν οι γυναίκες. Μεταξύ των συχνότερων συμπτωμάτων συγκαταλέγονται οι εξάψεις, οι νυχτερινές εφιδρώσεις, οι διαταραχές ύπνου, οι ταχυπαλμίες, η ευερεθιστότητα, οι μεταβολές της διάθεσης, η κόπωση και η μειωμένη συγκέντρωση.
Οι εξάψεις αποτελούν το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα της εμμηνόπαυσης και αφορούν περίπου το 60% των γυναικών. Πρόκειται για αιφνίδια αίσθηση έντονης θερμότητας που ξεκινά από το θώρακα ή το πρόσωπο και συνοδεύεται συχνά από ερυθρότητα και εφίδρωση. Η παθοφυσιολογία τους συνδέεται με δυσλειτουργία του θερμορυθμιστικού κέντρου στον υποθάλαμο, η οποία οφείλεται στη μείωση των οιστρογόνων.
Πέρα από τα αγγειοκινητικά συμπτώματα, η εμμηνόπαυση σχετίζεται και με σημαντικές μεταβολές στο ουρογεννητικό σύστημα. Η μείωση των οιστρογόνων οδηγεί σε ατροφία του κολπικού επιθηλίου, μειωμένη ελαστικότητα και ξηρότητα του κόλπου. Το σύνολο αυτών των μεταβολών περιγράφεται σήμερα ως ουρογεννητικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης. Οι γυναίκες μπορεί να εμφανίσουν πόνο κατά την σεξουαλική επαφή, ερεθισμό, κνησμό, υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις ή συμπτώματα από το κατώτερο ουροποιητικό σύστημα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η επίδραση της εμμηνόπαυσης στη μεταβολική και καρδιαγγειακή υγεία. Η πτώση των οιστρογόνων συνοδεύεται από μεταβολές στο λιπιδαιμικό προφίλ, αύξηση της «κακής» LDL χοληστερόλης και μείωση της «καλής» HDL. Παράλληλα, παρατηρείται αύξηση της κεντρικής κατανομής του λιπώδους ιστού και επιβράδυνση του βασικού μεταβολισμού. Οι μεταβολές αυτές συμβάλλουν στην αυξημένη συχνότητα καρδιαγγειακών νοσημάτων μετά την εμμηνόπαυση. Με μελέτες μας έχουμε δείξει ότι οι μέτριες και σοβαρές εξάψεις αποτελούν δείκτη καρδιαγγειακού κινδύνου.
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα είναι η απώλεια οστικής μάζας. Τα οιστρογόνα διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ οστικής παραγωγής και οστικής απορρόφησης. Μετά την εμμηνόπαυση, η επιταχυνόμενη οστική απώλεια μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη οστεοπενίας και τελικά οστεοπόρωσης. Η οστεοπόρωση αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για κατάγματα, ιδιαίτερα του ισχίου, της σπονδυλικής στήλης και του καρπού, τα οποία επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργικότητα και την αυτονομία των γυναικών.
Η διαχείριση της εμμηνόπαυσης απαιτεί μία ολιστική και εξατομικευμένη προσέγγιση. Η σωστή ενημέρωση της γυναίκας αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της φροντίδας. Οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση των συμπτωμάτων και στη μείωση των μακροπρόθεσμων κινδύνων. Η τακτική σωματική άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε ασβέστιο και βιταμίνη D, η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους και η αποφυγή του καπνίσματος αποτελούν βασικές συστάσεις.
Η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης αποτελεί την αποτελεσματικότερη θεραπευτική επιλογή για την αντιμετώπιση των αγγειοκινητικών συμπτωμάτων και της ουρογεννητικής ατροφίας. Η θεραπεία αυτή περιλαμβάνει τη χορήγηση οιστρογόνων, σε συνδυασμό με προγεσταγόνα σε γυναίκες που δεν έχουν υποβληθεί σε υστερεκτομία, με στόχο την αναπλήρωση της ορμονικής ανεπάρκειας. Πολύ καλή εναλλακτική λύση αποτελεί και η τιβολόνη. Ωστόσο, η απόφαση για τη χορήγηση θεραπείας στην εμμηνόπαυση πρέπει να λαμβάνεται μετά από προσεκτική αξιολόγηση των ωφελειών και των πιθανών κινδύνων για κάθε γυναίκα ξεχωριστά.
Τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση και σε μη ορμονικές θεραπευτικές επιλογές, όπως ορισμένα αντικαταθλιπτικά φάρμακα, φυτοοιστρογόνα και, πρόσφατα, φάρμακα που δρουν απευθείας στο θερμορρυθμιστικό κέντρο του υποθαλάμου. Παράλληλα, η ψυχολογική υποστήριξη και η ενίσχυση της κοινωνικής ενδυνάμωσης των γυναικών αποτελούν σημαντικές πτυχές της συνολικής φροντίδας.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η εμμηνόπαυση δεν σηματοδοτεί το τέλος της ενεργούς και δημιουργικής ζωής μιας γυναίκας. Αντιθέτως, για πολλές γυναίκες αποτελεί μια περίοδο αναπροσδιορισμού προτεραιοτήτων, προσωπικής ωρίμανσης και νέων δυνατοτήτων. Η σύγχρονη ιατρική προσέγγιση στοχεύει όχι μόνο στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, αλλά κυρίως στη διασφάλιση της υγιούς γήρανσης και της διατήρησης της ποιότητας ζωής.
Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας υπενθυμίζει ότι η υγεία των γυναικών πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα των συστημάτων υγείας. Η σωστή ενημέρωση, η πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες και η αποδόμηση κοινωνικών στερεοτύπων γύρω από την εμμηνόπαυση είναι καθοριστικής σημασίας. Η επιστημονική γνώση και η ευαισθητοποίηση της κοινωνίας μπορούν να συμβάλουν ώστε κάθε γυναίκα να βιώνει αυτή τη φυσιολογική μετάβαση με αξιοπρέπεια, ασφάλεια και αυτοπεποίθηση.
Διαβάστε επίσης
Ας μιλήσουμε για την εμμηνόπαυση – Ένα ταξίδι στο χρόνο για τη γυναικεία υγεία
Ο ρόλος της τιβολόνης στη σύγχρονη αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης
Εμμηνόπαυση: 5 πράγματα που οι γιατροί θέλουν να γνωρίζουν οι γυναίκες
