Είμαστε για ώρα πάνω από μια λευκή σελίδα, αλλά το μυαλό έχει κολλήσει. Γράφουμε, σβήνουμε, γράφουμε ξανά. Οι σκέψεις αρνούνται να μπουν σε σειρά και να γίνουν λέξεις. Ο εκνευρισμός γίνεται έκδηλος.
Αυτή η εικόνα, όμως, ανήκει πια στο παρελθόν. Σήμερα, πριν προλάβει κανείς να χαθεί στη σύγχυση, ένα εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης είναι έτοιμο να δώσει την «απάντηση». Ένα κλικ και η λευκή σελίδα γεμίζει. Χωρίς παύσεις, χωρίς αμφιβολία, χωρίς τη δύσκολη – αλλά δημιουργική – διαδικασία της σκέψης. Μήπως, όμως, τελικά κάτι χάνεται στην πορεία;
Σύμφωνα με τον Noel Carroll, αναπληρωτή καθηγητή Πληροφοριακών Συστημάτων Επιχειρήσεων στο University of Galway και ερευνητή των επιπτώσεων της τεχνολογίας στην ανθρώπινη συμπεριφορά, η μαζική χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης αρχίζει να αφήνει ένα λιγότερο ορατό αποτύπωμα: Την ατροφία της σκέψης.
Όταν η σκέψη… είναι δουλειά κάποιου άλλου
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αναλαμβάνει όλο και περισσότερες νοητικές εργασίες που μέχρι πρόσφατα κάναμε μόνοι μας: Γράψιμο, ανάλυση, δημιουργία, λήψη αποφάσεων. Όμως, όπως συμβαίνει με κάθε δεξιότητα που δεν εξασκείται, έτσι κι αυτές αρχίζουν να εξασθενούν.
Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο αν σκεφτεί κανείς ότι η γενετική AI δεν «γνωρίζει» ή «καταλαβαίνει». Λειτουργεί προβλέποντας λέξεις και φράσεις με βάση μοτίβα από τεράστιους όγκους δεδομένων. Το αποτέλεσμα ακούγεται λογικό, αλλά δεν είναι πάντα σωστό.
Δεν είναι τυχαίο ότι όλο και περισσότεροι χρήστες παραδέχονται πως η συνεχής χρήση AI τούς κάνει να νιώθουν πιο «νωθροί» πνευματικά. Έρευνες σε φοιτητές δείχνουν ότι η αυξημένη χρήση γενετικής AI συνδέεται με αναβλητικότητα, προβλήματα μνήμης και χαμηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις, ενώ η κακή χρήση της μπορεί να υπονομεύσει την κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα και την ηθική κρίση.
Τα σημάδια της «γνωστικής ατροφίας»
Ένα πρώτο «καμπανάκι» είναι η εγκατάλειψη του πρόχειρου, ατελούς ξεκινήματος. Εκεί που παλιά γράφαμε σημειώσεις σε ένα χαρτί ή μουτζουρώναμε ιδέες, σήμερα περνάμε κατευθείαν στη λογική «ρώτα την AI και αποδέξου την απάντηση».
Ένα δεύτερο σημάδι είναι η μειωμένη αντοχή στη δυσκολία. Αν μετά από ένα λεπτό σκέψης νιώθετε την παρόρμηση να ανοίξετε ένα εργαλείο AI, τότε ίσως η υπομονή σας απέναντι στην αβεβαιότητα και τη δημιουργική απογοήτευση έχει περιοριστεί.
Ανησυχητικό είναι και το να αποδέχεστε άκριτα το αποτέλεσμα της AI ή να μην εμπιστεύεστε πλέον το ένστικτό σας χωρίς «έλεγχο» από έναν αλγόριθμο. Σε αυτή την περίπτωση, από δημιουργός αποφάσεων κινδυνεύετε να γίνετε απλός παθητικός θεατής της ίδιας σας της σκέψης.
Πώς ξαναπαίρνουμε τον έλεγχο
Η λύση, όπως αναφέρει σε άρθρο του στο The Conversation ο Noel Carroll, δεν είναι να πετάξουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη από τη ζωή μας, αλλά να τη χρησιμοποιούμε χωρίς να της παραδίδουμε την κρίση μας.
Μερικές πρακτικές ιδέες:
1. Ο κανόνας των 30 λεπτών
Πριν ανοίξετε οποιοδήποτε εργαλείο AI, αφιερώστε μισή ώρα σε καθαρή σκέψη. Με χαρτί και στυλό. Οργανώστε το πρόβλημα, τις πιθανές λύσεις, τους κινδύνους. Αν μετά χρησιμοποιήσετε AI, ας είναι μόνο για βελτιώσεις.
2. Ο σκεπτικισμός
Αντιμετωπίστε την AI σαν έναν συνεργάτη που συχνά κάνει λάθη. Προσπαθήστε συνειδητά να εντοπίσετε αστοχίες, κενά λογικής ή παραλείψεις. Έτσι παραμένετε ενεργοί δημιουργοί.
3. Οι ζώνες σκέψης χωρίς AI
Διαλέξτε μία δραστηριότητα που απολαμβάνετε και κάντε την αποκλειστικά χωρίς βοήθεια. Αυτές οι «ζώνες» κρατούν το μυαλό σε φόρμα.
4. Το όφελος της συνήθειας
Σκεφτείτε τι σας προσφέρει μακροπρόθεσμα μία καθημερινή πρακτική. Σας κάνει πραγματικά πιο έξυπνους ή απλώς πιο γρήγορους; Και είναι πάντα το «γρήγορο» καλύτερο;
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να είναι ισχυρός σύμμαχος, αλλά μόνο αν δεν της παραχωρήσουμε άνευ όρων το τιμόνι. Η σκέψη χρειάζεται τριβή, αβεβαιότητα και, ναι, μερικές φορές λάθη. Αν τα παρακάμψουμε όλα αυτά για χάρη της ευκολίας, το τίμημα ίσως είναι μεγαλύτερο απ’ όσο φανταζόμαστε.
Διαβάστε επίσης
Πόσο καλή ιδέα είναι να ρωτάμε πρώτα Gemini και ChatGPT για την υγεία μας; Οι ειδικοί απαντούν
