«Συγγνώμη που σε ενοχλώ». «Συγγνώμη που άργησα δύο λεπτά». «Δεν ήταν τίποτα σπουδαίο», απαντάμε όταν κάποιος μας συγχαίρει. Ή περιμένουμε με αγωνία ένα «τα πήγες περίφημα» για να αισθανθούμε ότι πράγματι τα καταφέραμε.
Μικρές, καθημερινές συμπεριφορές που μπορεί να μοιάζουν με ευγένεια, σεμνότητα ή απλή συνήθεια ενδέχεται κάποιες φορές να έχουν έναν διαφορετικό κοινό παρονομαστή: Την ανασφάλεια.
Και αυτό γιατί η ανασφάλεια δεν εμφανίζεται πάντοτε με τον τρόπο που φανταζόμαστε. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος είναι συνεσταλμένος ή δηλώνει ότι δεν πιστεύει στον εαυτό του. Μπορεί να κρύβεται πίσω από την τελειομανία, την ανάγκη να ευχαριστούμε τους πάντες, τη σύγκριση με τους άλλους ή ακόμη και την προσπάθεια να αποδείξουμε διαρκώς την αξία μας.
Ειδικοί ψυχικής υγείας περιγράφουν εννέα τέτοιες συμπεριφορές. Η επιστημονική βιβλιογραφία υποστηρίζει, παράλληλα, τη σύνδεση ορισμένων από αυτά τα μοτίβα με τη χαμηλότερη αυτοεκτίμηση, την αναζήτηση επιβεβαίωσης και τον φόβο αρνητικής αξιολόγησης.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
1. Λέτε «συγγνώμη» για τα πάντα
Η συγγνώμη είναι απαραίτητη όταν έχουμε κάνει κάτι που πλήγωσε ή έφερε σε δύσκολη θέση κάποιον. Όταν όμως απολογούμαστε σχεδόν αυτόματα για την παρουσία, τις ανάγκες ή τις απόψεις μας, μπορεί να υπάρχει κάτι περισσότερο από ευγένεια.
Η σύμβουλος ψυχικής υγείας Janice Holland εξηγεί ότι η υπερβολική απολογητικότητα μπορεί να προέρχεται από την ανησυχία μήπως αποτελούμε βάρος ή ενόχληση για τους άλλους. Έτσι, το «συγγνώμη» χρησιμοποιείται προληπτικά, ακόμη και όταν δεν έχουμε κάνει κάτι για το οποίο χρειάζεται να απολογηθούμε.
2. Δεν μπορείτε να δεχτείτε ένα κομπλιμέντο
Κάποιος λέει «είσαι πολύ καλός στη δουλειά σου» και η απάντηση έρχεται σχεδόν αυτόματα: «Έτυχε». Ή «δεν έκανα και τίποτα».
Η νευροψυχολόγος Dr. Sanam Hafeez επισημαίνει ότι η συστηματική απόρριψη των κομπλιμέντων μπορεί να υποδηλώνει δυσκολία να αποδεχθεί κάποιος θετικές αξιολογήσεις για τον εαυτό του. Αντί να δεχτεί τον έπαινο, τον υποβαθμίζει ή προσπαθεί να τον εξηγήσει αποδίδοντας την επιτυχία στην τύχη ή στους άλλους.
3. Χρειάζεστε συνέχεια επιβεβαίωση
«Είσαι σίγουρος ότι τα πήγα καλά;», «Είσαι θυμωμένος μαζί μου;», «Πιστεύεις πραγματικά ότι ήταν καλή ιδέα;». Όλοι χρειαζόμαστε κατά καιρούς την επιβεβαίωση των ανθρώπων που εμπιστευόμαστε. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αίσθηση της προσωπικής μας αξίας εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από αυτήν.
Η υπερβολική αναζήτηση διαβεβαίωσης έχει μελετηθεί και επιστημονικά. Έρευνες τη συνδέουν με χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και δείχνουν ότι μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο: η επιβεβαίωση προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, χωρίς όμως να αντιμετωπίζει την υποκείμενη αμφιβολία για τον εαυτό.
4. Αποσύρεστε από κοινωνικές καταστάσεις
Η ανασφάλεια μπορεί να οδηγήσει και προς την αντίθετη κατεύθυνση: αντί να αναζητούμε τους άλλους, τους αποφεύγουμε. Ένα άτομο μπορεί να απορρίψει μια πρόσκληση ή να αποφεύγει κοινωνικές περιστάσεις επειδή φοβάται ότι δεν θα ταιριάξει, ότι θα κριθεί ή ότι δεν θα έχει κάτι ενδιαφέρον να πει.
Η χαμηλή αυτοεκτίμηση έχει συσχετιστεί στη βιβλιογραφία με αποφυγή και κοινωνική απόσυρση, οι οποίες με τη σειρά τους μπορεί να περιορίζουν τα οφέλη της κοινωνικής υποστήριξης.
5. Αποφεύγετε τις προκλήσεις
Μερικές φορές η ανασφάλεια δεν μας κάνει να πιστεύουμε απλώς ότι θα αποτύχουμε. Μας πείθει να μην προσπαθήσουμε καθόλου. Μια νέα δουλειά, μια προαγωγή, ένα μάθημα ή ακόμη και ένα νέο χόμπι μπορεί να αποφεύγονται επειδή εμπεριέχουν την πιθανότητα αποτυχίας και έκθεσης.
Έτσι όμως δημιουργείται μια παγίδα: αποφεύγοντας αυτό που μας φοβίζει, στερούμαστε και την ευκαιρία να ανακαλύψουμε ότι τελικά μπορούμε να τα καταφέρουμε.
6. Προσπαθείτε συνεχώς να αποδείξετε την αξία σας
Η ανασφάλεια δεν είναι πάντα «ήσυχη». Μερικές φορές μπορεί να εμφανιστεί ως υπερβολική αυτοπροβολή, ανταγωνιστικότητα ή ανάγκη να αναφέρουμε συνεχώς επιτυχίες και κατορθώματα. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η υπεραντιστάθμιση μπορεί να λειτουργεί σαν προστατευτικός μηχανισμός: όσο περισσότερο κάποιος αμφιβάλλει εσωτερικά για την αξία του, τόσο περισσότερο μπορεί να αισθάνεται ότι πρέπει να την αποδείξει προς τα έξω.
7. Θέλετε όλα να είναι τέλεια
Η επιθυμία να κάνουμε κάτι καλά δεν είναι από μόνη της πρόβλημα. Η τελειομανία, όμως, μπορεί να αποκτήσει διαφορετική διάσταση όταν η προσωπική αξία εξαρτάται από το αν θα πετύχουμε εξαιρετικά υψηλά πρότυπα.
Μεγάλη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 83 μελετών, με συνολικά περισσότερους από 32.000 συμμετέχοντες, διαπίστωσε μέτρια αρνητική συσχέτιση μεταξύ των λεγόμενων «τελειομανών ανησυχιών» και της αυτοεκτίμησης.
Πίσω από την ανάγκη για τελειότητα μπορεί να βρίσκεται ο φόβος του λάθους, της κριτικής ή της απόρριψης. Και τότε το «θέλω να το κάνω καλά» μετατρέπεται σε «αν δεν το κάνω τέλεια, δεν είμαι αρκετά καλός».
8. Συγκρίνεστε διαρκώς με τους άλλους
Ποιος έχει καλύτερη δουλειά; Ποιος δείχνει νεότερος; Ποιος ταξιδεύει περισσότερο; Ποιος έχει την καλύτερη σχέση;
Η κοινωνική σύγκριση είναι ανθρώπινη. Όταν όμως μετατρέπεται σε συνεχή αξιολόγηση της ζωής μας απέναντι στη ζωή των άλλων, μπορεί να επιβαρύνει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας.
Έρευνα έχει δείξει ότι οι συχνότερες και εντονότερες ανοδικές συγκρίσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να συνοδεύονται από άμεση πτώση της αυτοαξιολόγησης και αρνητικές επιδράσεις στην αυτοεκτίμηση, τη διάθεση και την ικανοποίηση από τη ζωή.
Νεότερη μελέτη συνδέει επίσης την επίμονη νοητική ενασχόληση με τις κοινωνικές συγκρίσεις με τελειομανία, φόβο αρνητικής αξιολόγησης, ψυχική δυσφορία και φθόνο.
9. Δεν μπορείτε να πείτε «όχι»
Το people pleasing μπορεί εύκολα να περάσει για καλοσύνη. Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στο «θέλω να βοηθήσω» και στο «φοβάμαι τι θα συμβεί αν αρνηθώ».
Όταν κάποιος συμφωνεί συνεχώς με τους άλλους, παραμερίζει τις ανάγκες του ή δυσκολεύεται να θέσει όρια από φόβο μήπως απογοητεύσει ή χάσει την αποδοχή τους, η συμπεριφορά αυτή μπορεί να αποτελεί ένδειξη βαθύτερης ανασφάλειας, σύμφωνα με τους ειδικούς.
Δεν σημαίνει ότι όποιος κάνει κάτι από αυτά είναι ανασφαλής
Μία σημαντική διευκρίνιση: Kαμία από αυτές τις εννέα συμπεριφορές δεν αποτελεί από μόνη της «διάγνωση» ανασφάλειας. Μπορεί να εμφανίζεται περιστασιακά για πολλούς διαφορετικούς λόγους.
Μεγαλύτερη σημασία έχει το μοτίβο: πόσο συχνά συμβαίνει, τι μας κάνει να αισθανόμαστε και κατά πόσο οι επιλογές μας καθορίζονται από τον φόβο της απόρριψης, της αποτυχίας ή της αρνητικής κρίσης.
Το πρώτο βήμα, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι να αναγνωρίσουμε αυτές τις αυτόματες αντιδράσεις. Και αντί να αναζητούμε συνεχώς αποδείξεις της αξίας μας στους άλλους, να αρχίσουμε σταδιακά να οικοδομούμε μια πιο σταθερή αίσθηση αυτοεκτίμησης που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την εξωτερική επιβεβαίωση.
Διαβάστε επίσης
Γιατί κρατάμε εισιτήρια, αποδείξεις και χαρτάκια; Τι είναι πραγματικά αυτό που φοβόμαστε να χάσουμε
