«Πλανήτες λάβας»: Η καυτή παλίρροια που «λιώνει» το σύμπαν και αναστατώνει τους επιστήμονες
- Κύματα υγρού βράχου εκατοντάδων μέτρων μπορεί να δημιουργούνται στην επιφάνεια καυτών εξωπλανητών, προκαλώντας σημαντικές αλλαγές στην αντίληψή μας για τις ατμόσφαιρές τους.
- Σε αυτούς τους εξωπλανήτες, η βαρυτική έλξη των άστρων προκαλεί παλιρροϊκά κύματα λάβας που κινούνται με ταχύτητα ανάλογη με αυτή ανθρώπου που τρέχει, αντί για αργή επέκταση όπως στη Γη.
- Η λάβα στους εξωπλανήτες αυτούς συμπεριφέρεται ως πραγματικό υγρό που στροβιλίζεται και απελευθερώνει τεράστιες ποσότητες θερμότητας, λόγω των βαρυτικών παραμορφώσεων και των ημιελλειπτικών τροχιών.
Κύματα λάβας ύψους εκατοντάδων μέτρων ενδέχεται να σαρώνουν καυτούς εξωπλανήτες, μεταβάλλοντας τις μετρήσεις των αστρονόμων και ανατρέποντας όσα γνωρίζαμε για τις ατμόσφαιρές τους. Τα ευρήματα προκύπτουν από νέα θεωρητικά μοντέλα που αλλάζουν ριζικά την εικόνα μας για αυτούς τους ακραίους κόσμους.
Σε μακρινούς πλανήτες που είναι βαρυτικά δεμένοι με τα άστρα τους, η λάβα ίσως δεν εξαπλώνεται αργά στην επιφάνεια, όπως πιστευόταν. Σύμφωνα με τις νέες προσομοιώσεις, μπορεί να σχηματίζει τεράστια παλιρροϊκά κύματα, τα οποία υψώνονται εκατοντάδες μέτρα και κινούνται με ταχύτητα ανθρώπου που τρέχει.
Πρόκειται για έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο από αυτόν που οι επιστήμονες φαντάζονταν για τους λεγόμενους «πλανήτες λάβας». Η έντονη βαρυτική έλξη του άστρου τους παραμορφώνει τον ίδιο τον πλανήτη, προκαλώντας κυματισμούς στη λιωμένη επιφάνειά του.
Η δύναμη της παλίρροιας και η θερμότητα
Σε αντίθεση με τη Γη, όπου οι παλίρροιες οφείλονται στη Σελήνη και τον Ήλιο, στους εξωπλανήτες αυτούς η βαρυτική επιρροή του άστρου είναι τόσο ισχυρή ώστε αναγκάζει τη λάβα να πάλλεται. Αν η τροχιά του πλανήτη δεν είναι απολύτως κυκλική, η συνεχής παραμόρφωση προκαλεί ροή και αύξηση της θερμότητας.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η λάβα δεν συμπεριφέρεται σαν «μαλακό στερεό», όπως θεωρούσαν παλαιότερα, αλλά σαν πραγματικό υγρό που στροβιλίζεται και θερμαίνεται συνεχώς. Το αποτέλεσμα είναι να λιώνουν όχι μόνο τα επιφανειακά στρώματα, αλλά και βαθύτερα τμήματα του πλανήτη.
Παγκόσμιοι ωκεανοί μάγματος
Τα υπολογιστικά μοντέλα δείχνουν ότι, σε πλανήτες μεγέθους Γης, το εσωτερικό τους θα μπορούσε να μετατραπεί σε έναν τεράστιο ωκεανό μάγματος. Εκεί όπου τα κύματα λάβας συγκρούονται, δημιουργούνται εξαιρετικά θερμές «κηλίδες», οι οποίες είναι εκατοντάδες ή και χιλιάδες βαθμούς πιο ζεστές από το περιβάλλον τους.
Αυτές οι κινούμενες θερμές περιοχές επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι αστρονόμοι ερμηνεύουν τις παρατηρήσεις. Συνήθως, η παρουσία ατμόσφαιρας σε έναν εξωπλανήτη συνάγεται από την ομοιόμορφη κατανομή της θερμότητας ανάμεσα στη φωτεινή και τη σκοτεινή πλευρά του.
Η ψευδαίσθηση της ατμόσφαιρας
Ωστόσο, τα παλιρροϊκά κύματα λάβας και οι περιπλανώμενες θερμές περιοχές μπορούν να μιμηθούν αυτό το θερμικό μοτίβο, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι υπάρχει ατμόσφαιρα εκεί όπου στην πραγματικότητα δεν υπάρχει. Έτσι, οι μετρήσεις μπορεί να οδηγούν σε λανθασμένα συμπεράσματα για τη σύσταση αυτών των κόσμων.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο εξωπλανήτης 55 Cancri e, ο οποίος παρουσιάζει εδώ και χρόνια ανεξήγητες διακυμάνσεις θερμοκρασίας έως και 1.000 βαθμών. Αν οι παλιρροϊκές κινήσεις λάβας αποδειχθούν πραγματικές και η τροχιά του πλανήτη έστω και ελάχιστα ελλειπτική, τότε ίσως αυτές να αποτελούν το κλειδί για την κατανόηση του φαινομένου.
Η ιδέα ότι ολόκληροι πλανήτες πάλλονται από κύματα λιωμένου βράχου ανατρέπει την εικόνα μας για τα πιο καυτά σημεία του Γαλαξία. Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι όσο βαθύτερα κοιτάζουμε στο Διάστημα, τόσο πιο παράξενοι και δυναμικοί αποδεικνύονται οι κόσμοι που ανακαλύπτουμε.
