Τι απέγιναν πληθυσμοί που εξαφανίστηκαν πριν 3.000 χρόνια; – Οι επιστήμονες απαντούν

Ανακάλυψη σε έναν μεγαλιθικό τάφο ηλικίας 5.000 ετών, βόρεια του Παρισιού, ρίχνει νέο φως σε μια μυστηριώδη πτώση πληθυσμού της Νεολιθικής εποχής και αποκαλύπτει ποιοι πληθυσμοί επανακατοίκησαν την περιοχή. Ο τάφος του Bury, περίπου 50 χιλιόμετρα από το Παρίσι, φιλοξενεί τα λείψανα 300 ανθρώπων. Ερευνητές που μελέτησαν το μνημείο, συνδυάζοντας DNA και δημογραφικά δεδομένα, εκτιμούν ότι εντόπισαν τα αίτια της δραματικής πληθυσμιακής μεταβολής γύρω στο 3100 π.Χ.

Σε νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Ecology & Evolution, διεθνής επιστημονική ομάδα συνδέει τον λίθινο αυτό νεολιθικό χώρο με μια εκτεταμένη δημογραφική κρίση σε ολόκληρη την ήπειρο. Πριν από τη μυστηριώδη αυτή πτώση, η κατασκευή μεγαλιθικών τάφων χαρακτήριζε την περιοχή για περισσότερο από μία χιλιετία, με κοινές ταφικές πρακτικές σε όλη τη βορειοδυτική Ευρώπη.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ανέγερση αυτών των μνημείων σταμάτησε απότομα στο τέλος της τέταρτης χιλιετίας π.Χ. Η διακοπή μιας τόσο μακρόχρονης ταφικής παράδοσης παρατηρήθηκε παντού και μέχρι τώρα δεν είχε εξηγηθεί.

Το κενό των δύο αιώνων και η νεολιθική κρίση

Η ανάλυση του τάφου του Bury αποκάλυψε δύο διακριτές φάσεις ταφών: η πρώτη μεταξύ 3200 και 3100 π.Χ. και η δεύτερη γύρω στο 2900 π.Χ. Το διάστημα των περίπου 200 ετών χωρίς ταφές συνέπεσε με κύμα πληθυσμιακών απωλειών στη βόρεια Ευρώπη, μια νεολιθική κάμψη που οι επιστήμονες δεν είχαν έως τώρα κατανοήσει πλήρως.

Η γενετική ανάλυση 132 ατόμων από τον τάφο έδειξε ότι οι δύο φάσεις δεν σχετίζονταν μεταξύ τους. Τα άτομα της πρώτης φάσης παρουσίαζαν μεγάλη γενετική ποικιλία, συνδεδεμένη με γεωργικούς πληθυσμούς σε όλη την ήπειρο. Αντίθετα, οι μεταγενέστερες ταφές ήταν περισσότερο ομοιογενείς, με πάνω από 80% καταγωγή από τη νεολιθική Ιβηρική (σημερινή Ισπανία και νότια Γαλλία).

Οι ταφικές πρακτικές επίσης διέφεραν σημαντικά. Στην πρώτη φάση υπήρχαν πολυγενεακές οικογένειες, με ενδείξεις γυναικών που παντρεύονταν εκτός κοινότητας. Στη δεύτερη, μικρότερες και ασύνδετες οικογένειες ενταφιάζονταν μαζί, με διαφορετικές ανδρικές γενετικές γραμμές. Οι ειδικοί θεωρούν πως δεν πρόκειται για σταδιακή πολιτισμική αλλαγή, αλλά για πλήρη πληθυσμιακή αντικατάσταση.

Εγκατάλειψη οικισμών και νέα αρχή

Σε συνδυασμό με δεδομένα γύρης, που δείχνουν αναδάσωση κατά την περίοδο του κενού, και αλλαγές στις γεωργικές πρακτικές, διαφαίνεται εγκατάλειψη καλλιεργειών και βοσκοτόπων. Το φαινόμενο θυμίζει τα πρότυπα μετά την Πανώλη του Ιουστινιανού και τον Μαύρο Θάνατο.

Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν ότι η πτώση του πληθυσμού γύρω στο 3100 π.Χ. δημιούργησε ένα εκτεταμένο δημογραφικό κενό στη βορειοδυτική Ευρώπη. Στη Σκανδιναβία, νομαδικοί πληθυσμοί της στέπας αντικατέστησαν τους τοπικούς αγρότες, ενώ στη λεκάνη του Παρισιού εγκαταστάθηκαν Ιβηρικοί γεωργοί που μετανάστευσαν προς βορρά.

«Μπορούμε να θεωρήσουμε πιθανό ότι τόσο η βόρεια μετανάστευση των Ιβήρων όσο και η εξάπλωση από τη στέπα συνδέονταν με τη νεολιθική πτώση», αναφέρουν οι ερευνητές, «καθώς η εκτεταμένη πληθυσμιακή συρρίκνωση δημιούργησε κενά τα οποία οι γειτονικοί λαοί μπορούσαν να καλύψουν».

Αρχαίες ασθένειες και κατάρρευση

Η πρώτη κοινότητα που όρισε τη λεκάνη του Παρισιού ουσιαστικά εξαφανίστηκε. Ωστόσο, στον τάφο του Bury εντοπίστηκαν ίχνη αρχαίων παθογόνων, όπως της πανούκλας και του υποτροπιάζοντος πυρετού που μεταδίδεται από ψείρες. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μολυσματικές ασθένειες, περιβαλλοντική πίεση και δημογραφική συρρίκνωση συνέβαλαν στην κατάρρευση των πληθυσμών.

«Τα ευρήματα αυτά καταγράφουν μια πλήρη πληθυσμιακή ανατροπή στο τέλος της τέταρτης χιλιετίας π.Χ.», σημειώνουν οι ερευνητές, «προσφέροντας πιθανή εξήγηση για τη διακοπή της ανέγερσης μεγαλιθικών μνημείων».