Οι βελόνες κινούνται ρυθμικά. Το νήμα γλιστρά ανάμεσα στα δάχτυλα. Οι κινήσεις επαναλαμβάνονται, σχεδόν υπνωτικά: μέσα, γύρω, τράβηγμα, ξανά από την αρχή. Το βλέμμα χαμηλώνει, η αναπνοή βαθαίνει και ο θόρυβος της ημέρας μοιάζει να απομακρύνεται. Δεν είναι διαλογισμός. Είναι πλέξιμο.
Αυτή η απλή, χειρωνακτική δραστηριότητα, που για χρόνια ταυτίστηκε με μεγαλύτερες ηλικίες, επαναξιολογείται σήμερα ως εργαλείο ευεξίας. Και όχι άδικα, καθώς τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση του άγχους και να λειτουργήσει υποστηρικτικά στη διακοπή βλαβερών συνηθειών, από το δάγκωμα των νυχιών και το «doomscrolling» μέχρι τη νικοτίνη και άλλες εξαρτήσεις.
Τι δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα
Παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον, η ερευνητική βιβλιογραφία παραμένει περιορισμένη. Η Betsan Corkhill, σύμβουλος ευεξίας και φυσικοθεραπεύτρια που έχει συνυπογράψει μελέτη για τα θεραπευτικά οφέλη του πλεξίματος, έχει επισημάνει ότι όταν μια παρέμβαση περιγράφεται ως «αμφίπλευρη, ρυθμική, ψυχοκοινωνική δραστηριότητα», η επιστημονική κοινότητα δείχνει ενδιαφέρον. Αντίθετα, όταν ονομαστεί «πλέξιμο», ο ενθουσιασμός συχνά μειώνεται.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Η Mia Hobbs, κλινική ψυχολόγος στο Λονδίνο, σημειώνει ότι οι περισσότερες μελέτες βασίζονται σε αυτοαναφορές ανθρώπων που ασχολούνται συστηματικά με το πλέξιμο. Σε έρευνα του 2020, το 90% των συμμετεχόντων ανέφερε ότι το βελονάκι τούς βοηθά να αισθάνονται πιο ήρεμοι. Ωστόσο, όπως διευκρινίζει, απουσιάζουν ακόμη μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες που να εξετάζουν την επίδραση του πλεξίματος σε άτομα χωρίς προηγούμενη εμπειρία, με αυστηρό κλινικό σχεδιασμό.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι έρευνες σε κλειστές θεραπευτικές δομές, σε ασθενείς που νοσηλεύονται για διατροφικές διαταραχές ή εξαρτήσεις. Εκεί, το πλέξιμο εντάσσεται οργανωμένα στο πρόγραμμα θεραπείας, επιτρέποντας πιο συστηματική αξιολόγηση.
Ρύθμιση άγχους: Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο
Ο Carl Birmingham, καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας, μελετά το πλέξιμο ως θεραπευτικό εργαλείο από το 2009. Σε έρευνα που πραγματοποίησε σε κέντρο θεραπείας για νεαρές γυναίκες με σοβαρές διατροφικές διαταραχές, περίπου το 75% των συμμετεχουσών ανέφερε ότι το πλέξιμο μείωσε αισθητά το άγχος που σχετιζόταν με το φαγητό.
Ο ίδιος παρομοιάζει τη ρυθμική, επαναλαμβανόμενη και αμφίπλευρη κίνηση των χεριών με τεχνικές όπως το EMDR (Eye Movement Desensitisation and Reprocessing), μια θεραπευτική μέθοδο για το τραύμα και το άγχος που βασίζεται σε αμφίπλευρη διέγερση του εγκεφάλου. Όχι λόγω της απλουστευμένης θεωρίας περί «λογικού» και «δημιουργικού» ημισφαιρίου, αλλά επειδή κάθε ημισφαίριο ελέγχει την αντίθετη πλευρά του σώματος.
«Γνωρίζουμε ότι οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις μπορούν να ενεργοποιήσουν το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα – το δίκτυο που βοηθά τον οργανισμό να επανέρχεται μετά από στρεσογόνες καταστάσεις – και να ηρεμήσουν τον νου», εξηγεί η Hobbs.
Ο Birmingham έχει εξετάσει και την εγκεφαλική δραστηριότητα μέσω ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (EEG). Αν και τα αποτελέσματα δεν έχουν ακόμη δημοσιευτεί σε αξιολογημένο επιστημονικό περιοδικό, οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν πιθανή μείωση δραστηριότητας στην αμυγδαλή, περιοχή που σχετίζεται με την αντίδραση στο στρες.
«Πλέξτε για να κόψετε»: Η λογική της αντικατάστασης
Πέρα από τη χαλάρωση, το πλέξιμο φαίνεται να λειτουργεί και ως εργαλείο αντικατάστασης επιβλαβών συνηθειών. Σύμφωνα με τη Hobbs, η δραστηριότητα βοηθά με δύο τρόπους:
- αφενός επιτρέπει την επεξεργασία των αρνητικών συναισθημάτων που πυροδοτούν την επιθυμία για την επιβλαβή συμπεριφορά,
- αφετέρου κρατά τα χέρια απασχολημένα, περιορίζοντας την αυτόματη επανάληψη της συνήθειας.
Η πρακτική αυτή εντάσσεται στη λεγόμενη θεραπεία αντικατάστασης συνήθειας, όπου μια επιβλαβής συμπεριφορά αντικαθίσταται από μια πιο υγιή και αυτοκαθησυχαστική δραστηριότητα.
Ένα απλό εργαλείο με ουσιαστικό αντίκτυπο
Τα δεδομένα δεν επιτρέπουν ακόμη οριστικά συμπεράσματα ούτε υποκαθιστούν τις καθιερωμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις. Ωστόσο, η ρυθμική, επαναλαμβανόμενη και αμφίπλευρη φύση του πλεξίματος φαίνεται να ενεργοποιεί νευροβιολογικούς μηχανισμούς που συνδέονται με ηρεμία, καλύτερη ρύθμιση του συναισθήματος και ενίσχυση του αυτοελέγχου.
Διαβάστε επίσης
Οι δραστηριότητες που μειώνουν τον κίνδυνο άγχους και κατάθλιψης στους 60χρονους
Γεμάτοι στρες οι σημερινοί έφηβοι – Βοηθά πολύ εάν «ξεκολλήσουν» από τις οθόνες
Πόσο καλό κάνει ο σκύλος ή η γάτα στην ψυχική υγεία του παιδιού; 3 επιστήμονες απαντούν
