Το κυνήγι της νεότητας και της αντιγήρανσης, όχι απλά δεν έχει τελειώσει, αλλά πλέον στρέφεται σε ένα διαφορετικό μέρος για απαντήσεις: στο έντερο.
Ο καθηγητής μικροβιολογίας στο Indiana University, Bill Sullivan, αναλύει με άρθρο του στο The Conversation πώς το μικροβίωμα του εντέρου παίζει το δικό του ξεχωριστό ρόλο όσο μεγαλώνουμε. Eίναι επίσης συγγραφέας του βιβλίου «Pleased to Meet Me: Genes, Germs and the Curious Forces That Make Us Who We Are», το οποίο περιγράφει πώς το μικροβίωμα του εντέρου συμβάλλει στη σωματική και ψυχική υγεία.
Είμαστε τόσο νέοι όσο το εντερικό μας μικροβίωμα
Τα σημάδια της γήρανσης δεν είναι μόνο εμφανή στο δέρμα, αλλά και στο εσωτερικό του σώματος: «Τα μικρόβια του εντέρου των ηλικιωμένων τείνουν να είναι λιγότερο ποικιλόμορφα, με περισσότερα βακτήρια που προάγουν τη φλεγμονή και άλλα χαρακτηριστικά της γήρανσης. Οι αλλαγές στο μικροβίωμα με την πάροδο της ηλικίας είναι τόσο σταθερές, ώστε αλγόριθμοι μπορούν να προβλέψουν με αξιοπιστία την ηλικία ενός ατόμου με βάση τη σύνθεση του μικροβιώματός του» εξηγεί ο καθηγητής.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Υπάρχουν όμως και εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Ηλικιωμένοι και υπεραιωνόβιοι που γερνούν υγιώς έχουν μικροβίωμα εντέρου που μοιάζει περισσότερο με εκείνο νεότερων ανθρώπων. Αυτά τα ευρήματα υποστηρίζουν την ιδέα ότι η διατήρηση ενός «νεανικού» μικροβιώματος ευνοεί την υγιή γήρανση και τη μακροζωία.
Σε πειραματικό επίπεδο, οι επιστήμονες έχουν εξετάσει τη μεταμόσχευση μικροβιώματος κοπράνων, μια διαδικασία κατά την οποία το μικροβίωμα ενός οργανισμού αντικαθίσταται με εκείνο ενός δότη. Σε μελέτες σε ζώα, η μεταφορά μικροβιώματος από νεαρά σε ηλικιωμένα ποντίκια μείωσε τη φλεγμονή στο έντερο, τον εγκέφαλο και τα μάτια. Αντίθετα, η μεταμόσχευση από ηλικιωμένα σε νεαρά επιτάχυνε δείκτες γήρανσης.
Παρότι τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά, η συγκεκριμένη μέθοδος εφαρμόζεται σήμερα μόνο σε σοβαρές περιπτώσεις λοίμωξης από Clostridioides difficile και δεν αποτελεί λύση αντιγήρανσης, σχολιάζει ο καθηγητής.
Διατροφή: Ο πιο ασφαλής «σύμμαχος» του μικροβιώματος
Η σωστή διατροφή και η άσκηση συνδέονται εδώ και καιρό με καλύτερη γήρανση και μακροζωία. Το τι τρώμε – ή δεν τρώμε – έχει αποδεδειγμένη επίδραση στο μικροβίωμα του εντέρου.
Η έλλειψη φυτικών ινών είναι ένας βασικός λόγος που το μικροβίωμα αποκτά μορφή που σχετίζεται με κακή γήρανση. «Η τυπική αμερικανική διατροφή, πλούσια σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, λίπος και αλάτι και χαμηλή σε θρεπτικά συστατικά και φυτικές ίνες, μειώνει την ποικιλομορφία του μικροβιώματος μέσα σε λίγες ημέρες» τονίζει ο ειδικός.
Οι φυτικές ίνες λειτουργούν ως πρεβιοτικά, δηλαδή ως μη πέψιμα συστατικά τροφής που θρέφουν το μικροβίωμα. Αυτά με τη σειρά τους παράγουν λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου, ουσίες που μειώνουν τη χρόνια φλεγμονή και υποστηρίζουν τον μεταβολισμό, τον εγκέφαλο και το ανοσοποιητικό. Καλές πηγές πρεβιοτικών είναι τα περισσότερα φρούτα και λαχανικά, τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα όσπρια, οι ξηροί καρποί και οι σπόροι. Μια μελέτη του 2025 έδειξε ότι η αύξηση της πρόσληψης φυτικών ινών συνδέεται με έως και 37% μεγαλύτερη πιθανότητα υγιούς γήρανσης στις γυναίκες.
Επιπλέον, τρόφιμα όπως το γιαούρτι και το κεφίρ περιέχουν προβιοτικά, δηλαδή ζωντανούς μικροοργανισμούς που μπορεί να ωφελήσουν το μικροβίωμα. Ωστόσο, τα επιστημονικά δεδομένα παραμένουν μεικτά, καθώς η δράση τους εξαρτάται από το είδος και τη δοσολογία.
Εκτός από τη διατροφή, και η σωματική δραστηριότητα συνδέεται επίσης με ένα πιο νεανικό μικροβίωμα. Σε μελέτη, άτομα ηλικίας 50–75 ετών που ακολούθησαν πρόγραμμα αερόβιας και μυϊκής ενδυνάμωσης για 24 εβδομάδες εμφάνισαν αύξηση ωφέλιμων βακτηρίων και ουσιών με αντιφλεγμονώδη δράση.
Οι θεραπείες του μέλλοντος
Οι υγιεινές αλλαγές στον τρόπο ζωής αποτελούν έναν μη επεμβατικό τρόπο καλλιέργειας ενός νεανικού μικροβιώματος που μπορεί να επιβραδύνει τη γήρανση. Οι επιστήμονες εξερευνούν, όμως, και θεραπείες για τη στοχευμένη διαμόρφωση του μικροβιώματος με καλύτερα αποτελέσματα υγείας.
Τρεις είναι αυτές οι επιλογές:
- τα μεταβιοτικά, δραστικές δηλαδή ουσίες που παράγονται από βακτήρια και μπορεί να έχουν αντιγηραντική δράση.
- αντιβιοτικά σε χαμηλές δόσεις, όπως η κεφαλοριδίνη, που ενεργοποιούν ωφέλιμους μηχανισμούς.
- οι βακτηριοφάγοι, ιοί που στοχεύουν επιλεκτικά επιβλαβή βακτήρια.
Αν και τα περισσότερα δεδομένα προέρχονται ακόμη από μελέτες σε ζώα, το πεδίο εξελίσσεται ταχύτατα.
Συμπέρασμα
Η γήρανση είναι μια φυσική διαδικασία. Ωστόσο, η ποιότητα με την οποία γερνάμε ενδέχεται να επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την κατάσταση του μικροβιώματός μας.
Η υιοθέτηση μιας διατροφής πλούσιας σε φυτικές ίνες, η τακτική άσκηση και η αποφυγή υπερεπεξεργασμένων τροφών φαίνεται να αποτελούν τα πιο ασφαλή και αποτελεσματικά «εργαλεία» για τη διατήρηση ενός υγιούς εντέρου – και ενδεχομένως μιας πιο υγιούς, ενεργής και μακράς ζωής.
Διαβάστε επίσης
Μαθήματα μακροζωίας από την υπεραιωνόβια Maria Branyas Morera – Έζησε 117 χρόνια γεμάτα υγεία
Το απλό τεστ που αποκαλύπτει εάν θα γεράσουμε καλά – 4 σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσουμε
Πόσο γρήγορα γερνάει ο εγκέφαλός μας; Τα δίδυμα έχουν την απάντηση
