Data centers: Οι μεγάλες επενδύσεις, η κρίσιμη διετία και οι νέοι κανόνες

Η συμφωνία της ΔΕΗ με την Amazon Web Services (AWS) για το mega data center στη δυτική Μακεδονία δίνει μία νέα διάσταση σε αυτή την προσπάθεια. Παράλληλα, όμως, φέρνει πιο έντονα στο προσκήνιο το ερώτημα αν οι ενεργειακές υποδομές της χώρας μπορούν να υποστηρίξουν το σύνολο των σχεδίων που έχουν ανακοινωθεί.

Το ενδιαφέρον είναι ότι οι εξελίξεις κινούνται πλέον σε δύο επίπεδα. Από τη μία πλευρά, το 2027 αποτελεί χρονιά σημαντικών οροσήμων για έργα στην Αττική, όπως εκείνα της Microsoft, της Data4 και της κοινοπραξίας της ΔΕΗ με τη DAMAC. Από την άλλη πλευρά, το σχέδιο της ΔΕΗ με την AWS, με στόχο υλοποίησης για την πρώτη φάση το τέλος του 2028, διευρύνει τόσο το μέγεθος όσο και τη γεωγραφία των επενδύσεων. Παράλληλα, νέο πλαίσιο πρόσβασης στο ηλεκτρικό δίκτυο που ετοιμάζει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας καλείται να βάλει κανόνες σε μία αγορά όπου το επενδυτικό ενδιαφέρον είναι μεγάλο, αλλά η υλοποίηση όλων των σχεδίων κάθε άλλο παρά δεδομένη θεωρείται.

Η κίνηση της ΔΕΗ

Η συμφωνία που ανακοίνωσαν την περασμένη εβδομάδα η ΔΕΗ και η AWS αφορά την ανάπτυξη εγκατάστασης στον Άγιο Δημήτριο της δυτικής Μακεδονίας, με αρχική ισχύ τροφοδοσίας 300 MW. Πρόκειται για ένα έργο διαφορετικής κλίμακας σε σχέση με όσα έχουν αναπτυχθεί μέχρι σήμερα στην Ελλάδα, ενώ υπάρχει δυνατότητα επέκτασης έως το 1 GW, εφόσον συμφωνήσουν οι δύο πλευρές και το επιτρέψουν οι συνθήκες της αγοράς.

Σύμφωνα με το μνημόνιο συνεργασίας, η ΔΕΗ θα παρέχει την έκταση, τα κτίρια και τις υποστηρικτικές ενεργειακές υποδομές, ενώ η AWS θα εγκαθιστά και θα λειτουργεί τον εξοπλισμό πληροφορικής, με πρόβλεψη για δεκαπενταετή μίσθωση. Σημειωτέον, πάντως, ότι παρά τον δεσμευτικό χαρακτήρα του μνημονίου, το έργο προϋποθέτει οριστικές συμφωνίες, ολοκλήρωση των απαραίτητων ελέγχων, εξασφάλιση της σύνδεσης στο δίκτυο και λήψη των απαιτούμενων εγκρίσεων.

Ο στόχος της ΔΕΗ είναι η πρώτη φάση να λειτουργήσει έως το τέλος του 2028 με τις εκτιμήσεις για τη συνολική επένδυση να κυμαίνονται σε επίπεδα της τάξεως ενδεχομένως και πάνω από 8 δισ. ευρώ αναλόγως και του εξοπλισμού που θα χρησιμοποιηθεί.

Η επιλογή της Δυτικής Μακεδονίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Οι διαθέσιμες βιομηχανικές εκτάσεις, οι ενεργειακές υποδομές και το ανθρώπινο δυναμικό με εμπειρία στη λειτουργία μεγάλων εγκαταστάσεων δημιουργούν προϋποθέσεις για μία νέα δραστηριότητα σε μία περιοχή που αναζητεί την επόμενη ημέρα μετά τον λιγνίτη. Παράλληλα, η συγκεκριμένη επένδυση μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς για την ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών εκτός Αττικής.

Τα έργα που πλησιάζουν στη λειτουργία

Στην Αττική, ένα από τα σημαντικότερα ορόσημα είναι η έναρξη λειτουργίας του campus της Microsoft. Όπως είχε δηλώσει στο CNN Greece τον περασμένο Φεβρουάριο ο Eoin Doherty, αντιπρόεδρος του τομέα Cloud Operations & Innovation για την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, ο στόχος για την έναρξη λειτουργίας είναι το δ΄τρίμηνο του 2027, εφόσον δεν υπάρξουν απρόοπτα.

Μία ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια είναι ότι απαιτείται να λειτουργούν και τα τρία κέντρα του campus προκειμένου να ξεκινήσει η παροχή υπηρεσιών. Η Microsoft κατασκευάζει η ίδια μία εγκατάσταση και θα αξιοποιήσει υποδομές τρίτων για τις άλλες δύο. Οι υπάρχουσες πληροφορίες αναφέρουν ότι ένα από τα κέντρα που υλοποιεί η Digital Realty στο Κορωπί και το πρώτο της Data4 στην Παιανία είναι αυτά που θα χρησιμοποιηθούν.

Η πιο ενεργή εταιρεία δείχνει να είναι η Digital Realty που βρίσκεται σε φάση ολοκλήρωσης του 4^ου data center της στην Αττική (ATH4), το οποίο θα προσθέσει 6,8 MW στο campus της εταιρείας, ενώ τα πλάνα κάνουν λόγο και για επόμενη επένδυση ανάλογα με τις ανάγκες.

Υπενθυμίζεται ότι γαλλική Data4 αναπτύσσει το campus της στην Παιανία,μία επένδυση της τάξεως των 400 εκατ. ευρώ και με ισχύ έως 90 MW με το πρώτο data center να αναμένεται να είναι έτοιμο για λειτουργία μέσα στο α’ εξάμηνο του 2027.

Στα Σπάτα βρίσκεται η άλλη επένδυση της ΔΕΗ στον συγκεκριμένο χώρο, μέσω της Data In Scale, της κοινοπραξίας με την EDGNEX του ομίλου DAMAC. Η πρώτη φάση αφορά επένδυση 150 εκατ. ευρώ, δυναμικότητας 12,5 MW, με προοπτική επέκτασης στα 25 MW. Η ολοκλήρωσή της τοποθετείται εντός του 2027, σύμφωνα με τον εταιρικό σχεδιασμό της ΔΕΗ.

Στους ελληνικούς ομίλους που διευρύνουν την παρουσία τους περιλαμβάνεται η Kiefer, με έμφαση στις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης. Η εταιρεία διαθέτει ήδη ένα AI data center στο Μαρούσι και προωθεί επιπλέον εγκαταστάσεις, με τη μεγαλύτερη από αυτές στη Μεγαλόπολη.

Αυτό που πρέπει να επισημανθεί ότι πρόθεση εισόδου στην αγορά έχουν εκδηλώσει και άλλοι όμιλοι, με ορισμένα σχέδια να έχουν αποκτήσει πιο συγκεκριμένη μορφή, όπως, για παράδειγμα, αυτό της Dromeus Capital σε συνεργασία με την Apto. Επίσης, η Eunice έχει ανακοινώσει επένδυση 31,5 εκατ. ευρώ στο Αμύνταιο, ενώ αντίστοιχα, ο όμιλος Καράτζη σχεδιάζει συγκρότημα data centers στη Βοιωτία με την επένδυση -σύμφωνα με δημοσιεύματα- να είναι της τάξεως των 240 εκατ. ευρώ. Οι κινήσεις αυτές επιβεβαιώνουν το εύρος του ενδιαφέροντος, αλλά παραμένει άγνωστο αν θα προχωρήσουν τελικά όπως και πότε θα υλοποιηθούν.

Από τη Θεσσαλονίκη στην Κρήτη

Η εικόνα εκτός Αττικής δεν περιορίζεται στις νέες εξαγγελίες. Στη Θεσσαλονίκη, η Lancom έχει αναπτύξει το Balkan Gate στο Καλοχώρι, το οποίο λειτουργεί από το 2022 και αποτελεί βασικό τμήμα της στρατηγικής της για τη διασύνδεση της Ελλάδας με τα Βαλκάνια.

Η Κρήτη έχει έναν διαφορετικό, αλλά ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο. Η θέση της πάνω στις διεθνείς διαδρομές υποθαλάσσιων καλωδίων δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη εγκαταστάσεων όπου τα δεδομένα θα μπορούν να αλλάζουν δίκτυο και κατεύθυνση, να αποθηκεύονται ή να διανέμονται στις γύρω αγορές. Γι’ αυτό και η σημασία των εκεί επενδύσεων δεν αποτυπώνεται μόνο στο μέγεθός τους σε MW.

Στο Ηράκλειο, η Digital Realty εγκαινίασε το HER1 τον Απρίλιο του 2025, μία εγκατάσταση που εντάσσεται στη στρατηγική του ομίλου για την ανατολική Μεσόγειο και λειτουργεί ως σημείο διασύνδεσης τηλεπικοινωνιακών δικτύων.

Στα Χανιά, η Quadrivium Digital προωθεί ένα campus που συνδυάζει data center με σταθμό προσαιγιάλωσης υποθαλάσσιων καλωδίων, αρχικής ισχύος 7 MW που μπορεί να φθάσει μέχρι τα 20 MW σε επόμενη φάση.

Οι ανησυχίες και το νέο πλαίσιο

Το ερώτημα πόσα από τα σχέδια θα υλοποιηθούν συνδέεται άμεσα με την ενέργεια. Στην παρουσίαση της μελέτης της PwC τον περασμένο Μάρτιο γινόταν λόγος για ανακοινωμένα πλάνα που αντιστοιχούσαν σε περίπου 800 MW, ενώ, σύμφωνα με όσα είχαν επισημανθεί τότε υπό κατασκευή βρίσκονταν εγκαταστάσεις περίπου 90 MW. Η απόσταση μεταξύ των δύο μεγεθών αποτυπώνει και τη διαφορά ανάμεσα στην εκδήλωση ενδιαφέροντος και την πραγματική επένδυση.

Παράλληλα, η Αττική συγκέντρωνε το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ενώ η μελέτη εντόπιζε μεγαλύτερα μελλοντικά περιθώρια ηλεκτρικού δικτύου σε περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία, η Θεσσαλία και η Κεντρική Μακεδονία. Η διαθεσιμότητα ενέργειας, όμως, πρέπει να συνδυάζεται με τηλεπικοινωνιακές συνδέσεις και εξειδικευμένο προσωπικό για να καταστεί μία περιοχή ελκυστική.

Σε αυτό το σημείο έρχεται η νέα παρέμβαση του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την πρόσβαση των data centers στο δίκτυο. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το πλάνο του υπουργείου προβλέπει την έναρξη δημόσιας διαβούλευσης μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Μεταξύ των κριτηρίων που εξετάζονται περιλαμβάνονται εγγυητικές επιστολές και εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων.

Το ζητούμενο είναι να μην δεσμεύεται ηλεκτρικός χώρος από σχέδια χωρίς ουσιαστική προοπτική υλοποίησης, εμποδίζοντας άλλες επενδύσεις που μπορούν να προχωρήσουν. Οι σχετικές κατευθύνσεις παραμένουν υπό διαμόρφωση και έρχονται να προστεθούν στο πλαίσιο αδειοδότησης και λειτουργίας που ήδη υπάρχει.

Οι προβληματισμοί επεκτείνονται στις ανάγκες ψύξης και νερού, στην επιβάρυνση των τοπικών υποδομών και στο κόστος κάλυψης της ενεργειακής ζήτησης σε συνεχή βάση. Μία σύμβαση αγοράς ενέργειας από ΑΠΕ δεν απαντά από μόνη της στο ερώτημα πώς καλύπτεται η κατανάλωση κάθε ώρα. Γι’ αυτό και ο χρονικός συσχετισμός παραγωγής και ζήτησης αποτελεί μέρος της συζήτησης για τους νέους κανόνες.

Τα καλώδια και η πύλη προς την Ευρώπη

Η ανάπτυξη των data centers συνοδεύεται από επενδύσεις στις διαδρομές που θα μεταφέρουν τα δεδομένα μεταξύ Κρήτης, Αττικής και βόρειας Ελλάδας. Σε αυτές εντάσσονται το Artemis της Grid Telecom, τα Minoas και Apollo, το Thetis Express της Vodafone και οι συνδέσεις προς τη Βουλγαρία, όπως το Balkan Express και το Balkans Digital Gateway της Vestitel. Αντίστοιχη δραστηριότητα αναπτύσσουν η Cosmote Telekom και η United Group. Τα δίκτυα αυτά συνδέουν τις διεθνείς αφίξεις δεδομένων με τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης και επεξεργασίας τους, ενισχύοντας και την εμπορική προοπτική των νέων επενδύσεων.

Στον ευρύτερο χάρτη περιλαμβάνονται συστήματα όπως τα 2Africa, Blue και IEX, καθώς και το σχεδιαζόμενο EMC, που συνδέει την Ελλάδα με τη Μέση Ανατολή και, ευρύτερα, την Ασία. Οι δυσκολίες στην Ερυθρά Θάλασσα ενισχύουν τη σημασία εναλλακτικών οδεύσεων, προσδίδοντας στις τηλεπικοινωνιακές επενδύσεις και γεωπολιτική διάσταση.

Για την Ελλάδα, η προοπτική είναι να αποτελέσει πύλη εισόδου δεδομένων προς την Ευρώπη και ταυτόχρονα τόπο ανάπτυξης υπηρεσιών για την ευρύτερη περιοχή. Αυτό προϋποθέτει επιχειρήσεις που θα αξιοποιούν την υπολογιστική ισχύ, προσωπικό που θα υποστηρίζει τις εγκαταστάσεις και εφαρμογές που θα εξυπηρετούν πελάτες σε πολλές χώρες. Εκεί βρίσκεται και το πρόσθετο οικονομικό όφελος: στη δραστηριότητα που μπορεί να αναπτυχθεί γύρω από τις υποδομές, πέρα από την ίδια την κατασκευή τους.