Οι 5+1 καλύτερες θεωρίες συνωμοσίας γύρω από την τεχνολογία και πόση βάση έχουν

Αν και στην πλειοψηφία τους μοιάζουν εντελώς παράλογες σε όσους έχουν τεχνικές γνώσεις, ορισμένες έχουν εξαπλωθεί σαν πυρκαγιά, με πραγματικές κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες.

Παρόλο που οι περισσότερες είναι εντελώς ψευδείς, κάποιες έχουν έναν πυρήνα αλήθειας, ενώ άλλες αποδείχθηκε εκ των υστέρων ότι δεν απείχαν πολύ από την πραγματικότητα. Ακολουθούν έξι από τις πιο χαρακτηριστικές τεχνολογικές θεωρίες συνωμοσίας σύμφωνα με το LiveScience.

Ο Μεγάλος Επιταχυντής Αδρονίων ανοίγει πύλη προς την Κόλαση

Ετυμηγορία: Ψευδής

Ο Μεγάλος Επιταχυντής Αδρονίων του CERN, στα σύνορα Ελβετίας και Γαλλίας, αποτελεί αντικείμενο θεωριών συνωμοσίας σχεδόν από την έναρξη της λειτουργίας του, το 2008. Το ίδιο το CERN χρειάστηκε να δημιουργήσει ειδική ενημερωτική σελίδα, για να απαντήσει στους συχνότερους φόβους.

Μία από τις πιο διαδεδομένες θεωρίες υποστηρίζει ότι ο επιταχυντής θα μπορούσε να δημιουργήσει μια μαύρη τρύπα ικανή να καταπιεί τη Γη ή να ανοίξει μια πύλη προς κάποια άλλη διάσταση. Στις πιο ακραίες εκδοχές της, η θεωρία θέλει τους επιστήμονες να προσπαθούν σκόπιμα να ανοίξουν τις «πύλες της Κόλασης» για να επικοινωνήσουν με δαιμονικές οντότητες.

Στην πραγματικότητα, ο επιταχυντής χρησιμοποιεί ισχυρά μαγνητικά πεδία για να επιταχύνει πρωτόνια σε ταχύτητες που πλησιάζουν εκείνη του φωτός. Στη συνέχεια, τα σωματίδια συγκρούονται μεταξύ τους, επιτρέποντας στους επιστήμονες να μελετήσουν μικρότερα στοιχειώδη σωματίδια και να ελέγξουν θεωρίες σχετικά με τη δομή του Σύμπαντος.

Σύμφωνα με τους φυσικούς, η δημιουργία μιας μικρής μαύρης τρύπας ή μιας «σκουληκότρυπας» θα απαιτούσε ασύλληπτες ποσότητες ενέργειας. Ακόμη και αν δημιουργούνταν μια μικροσκοπική μαύρη τρύπα, θα διαλυόταν σε κλάσμα δευτερολέπτου χάρη στην ακτινοβολία Χόκινγκ, η οποία προκαλεί την απώλεια μάζας των μαύρων τρυπών και τελικά την εξαφάνισή τους. Και στην υποθετική περίπτωση που παρέμενε σταθερή – κάτι που η σημερινή φυσική θεωρεί αδύνατο – θα χρειαζόταν περίπου τρία τρισεκατομμύρια χρόνια για να απορροφήσει μόλις ένα κιλό ύλης.

Η θεωρία του «νεκρού διαδικτύου»

Ετυμηγορία: Εν μέρει αληθής

Η θεωρία του «νεκρού διαδικτύου» υποστηρίζει ότι μεγάλο μέρος του περιεχομένου και της δραστηριότητας στο διαδίκτυο δεν προέρχεται πλέον από ανθρώπους, αλλά από αυτοματοποιημένα συστήματα και λογαριασμούς bots που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Η θεωρία εμφανίστηκε το 2021, σε διαδικτυακό φόρουμ, προβάλλοντας την ιδέα ότι η πλειονότητα του διαδικτύου είναι ψεύτικη, καθώς αυτοματοποιημένα εργαλεία δημιουργούν περιεχόμενο με στόχο να προσελκύσουν κλικ, σχόλια και διαφημιστικά έσοδα, ενώ ακόμη και μεγάλο μέρος των χρηστών που αλληλεπιδρούν με αυτό μπορεί να είναι επίσης μηχανές.

Η ιδέα ότι το διαδίκτυο δεν περιλαμβάνει πλέον ουσιαστική ανθρώπινη παρουσία είναι υπερβολική, ωστόσο περιέχει στοιχεία αλήθειας. Μελέτες έδειξαν ότι το 2024 η αυτοματοποιημένη κίνηση αντιστοιχούσε στο 51% της συνολικής διαδικτυακής δραστηριότητας, ξεπερνώντας για πρώτη φορά εκείνη των ανθρώπων. Παράλληλα, μετά την εμφάνιση εργαλείων όπως το ChatGPT, το περιεχόμενο που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη αυξήθηκε απότομα. Άλλη μελέτη διαπίστωσε ότι περίπου το 13,1% των ιστοτόπων φιλοξενεί πλέον τέτοιου είδους υλικό.

Το φαινόμενο έχει προκαλέσει ανησυχίες για την εξάπλωση χαμηλής ποιότητας περιεχομένου, γνωστού ως «AI slop». Πρόκειται για κείμενα, εικόνες και βίντεο που δημιουργούνται μαζικά, συχνά χωρίς έλεγχο, πρωτοτυπία ή πραγματική χρησιμότητα. Εάν η τάση συνεχιστεί, ενδέχεται να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αναζητούν πληροφορίες και αξιολογούν την αξιοπιστία όσων συναντούν στο διαδίκτυο.

Οι κυβερνήσεις μπορούν να ελέγχουν τον καιρό

Ετυμηγορία: Εν μέρει αληθής

Μετά τους καταστροφικούς τυφώνες Helene και Milton στις ΗΠΑ το 2024, άρχισαν να κυκλοφορούν ισχυρισμοί ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα είχαν δημιουργηθεί ή κατευθυνθεί από κυβερνητικά προγράμματα ελέγχου του καιρού. Ανάμεσα σε εκείνους που ενίσχυσαν τη θεωρία ήταν και η Αμερικανίδα βουλευτής Μάρτζορι Τέιλορ Γκριν, η οποία έγραψε στους 1,2 εκατ. ακόλουθούς της στο Twitter «ναι, μπορούν να ελέγχουν τον καιρό».

Αν και οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί για τους τυφώνες είναι ψευδείς, περιέχουν έναν πυρήνα αλήθειας – όπως πολλές καλές θεωρίες συνωμοσίας. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ ενδιαφερόταν για τέτοιες τεχνολογίες ήδη από το 1891. Κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ, από το 1967 έως το 1972, εφαρμόστηκε η Επιχείρηση Popeye. Στόχος της ήταν η ενίσχυση των βροχοπτώσεων, ώστε να καταστούν δυσκολότερες οι μετακινήσεις των εχθρικών δυνάμεων. Τέτοιες πρακτικές απαγορεύτηκαν από τη Συνθήκη για την Τροποποίηση του Περιβάλλοντος το 1977.

Σήμερα εφαρμόζονται πιο περιορισμένες μορφές τροποποίησης του καιρού, κυρίως η σπορά νεφών. Η μέθοδος περιλαμβάνει τη διασπορά ουσιών όπως ο ιωδιούχος άργυρος μέσα στα σύννεφα, ώστε να αυξηθούν υπό ορισμένες συνθήκες οι βροχοπτώσεις. Χώρες όπως η Κίνα και η Σαουδική Αραβία χρησιμοποιούν την τεχνική για γεωργικούς ή άλλους σκοπούς. Η Κίνα την αξιοποίησε επίσης πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου το 2008, για να εξασφαλίσει καθαρότερο ουρανό.

Παράλληλα, οι προτάσεις για για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής μέσω της ηλιακής γεωμηχανικής, με διασπορά σωματιδίων στην ανώτερη ατμόσφαιρα για την αντανάκλαση μέρους της ηλιακής ακτινοβολίας, έχουν τροφοδοτήσει περαιτέρω τις θεωρίες συνωμοσίας. Ωστόσο, οι υπάρχουσες δυνατότητες απέχουν πολύ από τον έλεγχο του καιρού ως όπλου που φαντάζονται οι συνωμοσιολόγοι.

Τα τηλέφωνα μάς ακούν για να δείχνουν στοχευμένες διαφημίσεις

Ετυμηγορία: Εν μέρει αληθής

Πολλοί χρήστες έχουν παρατηρήσει ότι λίγο μετά από μια συζήτηση για κάποιο προϊόν εμφανίζονται στο κινητό τους σχετικές διαφημίσεις. Αυτό έχει δημιουργήσει την πεποίθηση ότι τα smartphones ενεργοποιούν κρυφά το μικρόφωνο και καταγράφουν ιδιωτικές συνομιλίες για διαφημιστικούς σκοπούς.

Μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες αρνούνται ότι χρησιμοποιούν τα μικρόφωνα με αυτόν τον τρόπο. Ο επικεφαλής του Instagram, Άνταμ Μοσέρι, έχει δηλώσει ότι η πρακτική αυτή δεν εφαρμόζεται και ότι θα αποτελούσε σοβαρή παραβίαση της ιδιωτικότητας. Έρευνες επίσης δεν έχουν εντοπίσει αποδείξεις συστηματικής και μυστικής καταγραφής ήχου για τη στόχευση διαφημίσεων.

Η συνεχής ενεργοποίηση του μικροφώνου θα εξαντλούσε γρήγορα τις μπαταρίες των τηλεφώνων, θα ενεργοποιούσε σχετικές ενδείξεις στις οθόνες τους και θα δημιουργούσε τεράστιους νομικούς κινδύνους για τις εταιρείες.

Η πραγματική εξήγηση, όμως, είναι εξίσου ανησυχητική. Πλατφόρμες, διαφημιστικές εταιρείες και μεσίτες δεδομένων συλλέγουν διαρκώς πληροφορίες για τη διαδικτυακή και την καθημερινή συμπεριφορά των χρηστών. Αναζητήσεις, τοποθεσία, αγορές, επισκέψεις σε ιστοτόπους, κοινωνικές επαφές και ενδιαφέροντα συνδυάζονται σε εξαιρετικά λεπτομερή προφίλ και πλέον οι αλγόριθμοι μπορούν να προβλέψουν με εντυπωσιακή ακρίβεια τι είναι πιθανό να ενδιαφέρει κάποιον, ακόμη και πριν το αναζητήσει ο ίδιος.

Κυβερνητικά προγράμματα ελέγχου του νου

Ετυμηγορία: Αληθής

Πολλές θεωρίες συνωμοσίας υποστηρίζουν ότι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν τεχνολογία, ραδιοκύματα ή φαρμακευτικές ουσίες για να ελέγχουν τις σκέψεις των πολιτών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο ισχυρισμός ότι το ερευνητικό πρόγραμμα HAARP του αμερικανικού στρατού χρησιμοποιεί ραδιοκύματα για να χειραγωγεί τον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Ο συγκεκριμένος ισχυρισμός έχει διαψευστεί. Ωστόσο, η ιδέα ότι η αμερικανική κυβέρνηση προσπαθεί να ελέγξει το μυαλό των ανθρώπων δεν είναι και τόσο παράλογη. Το 1953 ο διευθυντής της CIA Άλεν Ντάλες ενέκρινε το άκρως απόρρητο πρόγραμμα MKUltra, το οποίο αποσκοπούσε ακριβώς στην ανάπτυξη τέτοιων δυνατοτήτων. Η υπηρεσία χρηματοδότησε κρυφά 162 επιμέρους ερευνητικά προγράμματα σε πανεπιστήμια, ιδρύματα και άλλους οργανισμούς, με σκοπό να διερευνηθεί κατά πόσο οι ψυχοδραστικές ουσίες, η ύπνωση, τα ηλεκτροσόκ, η αισθητηριακή απομόνωση και τα βασανιστήρια μπορούσαν να μεταβάλουν ή να χειραγωγήσουν την ανθρώπινη συνείδηση.

Τα πειράματα πραγματοποιήθηκαν τόσο σε εθελοντές όσο και σε ανθρώπους που δεν γνώριζαν ότι συμμετείχαν, μεταξύ των οποίων κρατούμενοι, στρατιώτες, εργαζόμενες του σεξ και παιδιά. Δέκα χρόνια αργότερα, οι υπεύθυνοι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ήταν σχετικά εύκολο να αποδιοργανωθεί η ανθρώπινη σκέψη, αλλά πολύ δυσκολότερο να αντικατασταθεί από έναν ελεγχόμενο τρόπο συμπεριφοράς, και το πρόγραμμα διακόπηκε το 1964.

Η ύπαρξή του αποκαλύφθηκε από τους New York Times το 1974 και ακολούθησαν ακροάσεις στο Κογκρέσο. Ωστόσο, τα περισσότερα αρχεία είχαν καταστραφεί έναν χρόνο νωρίτερα, με αποτέλεσμα η πλήρης έκταση των πειραμάτων να παραμένει άγνωστη.

Μαζική ψηφιακή παρακολούθηση

Ετυμηγορία: Αληθής

Η πεποίθηση ότι οι κυβερνήσεις μπορούν να παρακολουθούν τηλεφωνικές κλήσεις, ηλεκτρονικά μηνύματα και διαδικτυακές επικοινωνίες υπήρξε για χρόνια βασικό στοιχείο πολλών θεωριών συνωμοσίας. Τον Ιούνιο του 2013, όμως, οι αποκαλύψεις του Έντουαρντ Σνόουντεν επιβεβαίωσαν ότι η μαζική παρακολούθηση αποτελούσε πραγματικότητα.

Ο πρώην συνεργάτης της CIA και της NSA (Υπηρεσία Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ) παρέδωσε σε δημοσιογράφους μεγάλο αριθμό απόρρητων εγγράφων. Τα στοιχεία αποκάλυψαν ένα εκτεταμένο δίκτυο παρακολούθησης που λειτουργούσαν οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών σε συνεργασία με συμμάχους τους.

Ένα από τα σημαντικότερα προγράμματα ήταν το PRISM, μέσω του οποίου η NSA χρησιμοποιούσε μυστικές δικαστικές εντολές για να αποκτά δεδομένα ηλεκτρονικών επικοινωνιών από μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες. Αποκαλύφθηκε επίσης ότι η βρετανική υπηρεσία πληροφοριών GCHQ είχε αποκτήσει πρόσβαση σε περίπου 200 καλώδια οπτικών ινών σε ολόκληρο τον κόσμο, με δυνατότητα παρακολούθησης έως και 600 εκατομμυρίων επικοινωνιών ημερησίως. Οι επιχειρήσεις δεν αφορούσαν μόνο υπόπτους για τρομοκρατία ή σοβαρά εγκλήματα, αλλά και απλούς πολίτες, δημοσιογράφους, επιχειρήσεις και 35 ξένους ηγέτες – ανάμεσά τους και η τότε καγκελάριος της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ.

Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν διεθνή κατακραυγή και έντονη συζήτηση για τα όρια μεταξύ εθνικής ασφάλειας και ιδιωτικότητας. Παρά τις αρχικές αντιδράσεις, το Κογκρέσο ανανέωσε πολλά από αυτά τα προγράμματα παρακολούθησης το 2018 χωρίς ουσιαστική συζήτηση, γεγονός που υποδηλώνει ότι η εκτεταμένη κυβερνητική παρακολούθηση παραμένει ενεργή.