Υπάρχει μια ηλικία στην οποία ο άνθρωπος βρίσκεται πραγματικά στο αποκορύφωμά του; Η εύκολη απάντηση θα ήταν «στα νιάτα του». Τότε το σώμα είναι δυνατότερο, η σκέψη πιο γρήγορη και η μνήμη πιο ευέλικτη.
Η πραγματικότητα, όμως, φαίνεται να είναι πιο σύνθετη. Γιατί η ζωή δεν κερδίζεται μόνο με ταχύτητα. Κερδίζεται και με εμπειρία, ψυχραιμία, κρίση, γνώση και την ικανότητα να παίρνει κανείς (σωστές) αποφάσεις όταν τα πράγματα δεν είναι απλά.
Αυτό ακριβώς εξετάζει νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Intelligence. Όπως αναφέρεται στο PsyPost, οι Gilles E. Gignac, από το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας, και Marcin Zajenkowski, από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας, προσπάθησαν να απαντήσουν σε ένα ερώτημα που αφορά όχι μόνο την επιστήμη αλλά και την καθημερινή ζωή: πότε συνδυάζονται καλύτερα οι νοητικές ικανότητες, η προσωπικότητα και η εμπειρία;
Δεν αρκεί η γρήγορη σκέψη
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Πολλές βασικές λειτουργίες κορυφώνονται νωρίς, από τα 20 έως τις αρχές των 30. Οι νεότεροι ενήλικες συνήθως τα καταφέρνουν καλύτερα σε εργασίες που απαιτούν γρήγορη επεξεργασία πληροφοριών, ευελιξία και άμεση αντίδραση.
Κι όμως, σε πολλές σύγχρονες κοινωνίες, οι άνθρωποι φτάνουν στην κορύφωση της επαγγελματικής τους πορείας πολύ αργότερα. Οι υψηλότερες αποδοχές, το κύρος, οι θέσεις ευθύνης και οι ηγετικοί ρόλοι εμφανίζονται συχνά γύρω στη δεκαετία των 50.
Η εξήγηση, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι ότι η πραγματική απόδοση δεν είναι μονοδιάστατη. Δεν αρκεί ένας γρήγορος εγκέφαλος. Χρειάζεται και συσσωρευμένη γνώση, αυτοέλεγχος, κοινωνική κρίση και συναισθηματική ωριμότητα.
Τι αλλάζει όσο μεγαλώνουμε
Η μελέτη συνδύασε δεδομένα από εννέα διαφορετικές κατηγορίες χαρακτηριστικών: γνωστικές ικανότητες, προσωπικότητα, συναισθηματική νοημοσύνη, χρηματοοικονομική παιδεία, ηθική συλλογιστική, αντίσταση σε γνωστικές προκαταλήψεις, γνωστική ευελιξία, γνωστική ενσυναίσθηση και ανάγκη για νοητική ενασχόληση.
Με απλά λόγια, οι ερευνητές δεν κοίταξαν μόνο πόσο γρήγορα σκέφτεται κάποιος αλλά και το πόσο καλά χειρίζεται σύνθετες καταστάσεις.
Η «ρευστή» νοημοσύνη, δηλαδή η ικανότητα να λύνουμε νέα προβλήματα γρήγορα, αρχίζει να μειώνεται μετά την πρώιμη ενήλικη ζωή. Αντίθετα, η «κρυσταλλωμένη» νοημοσύνη, δηλαδή η γνώση, το λεξιλόγιο και η εμπειρία, συνεχίζει να ενισχύεται για πολλά χρόνια και παραμένει υψηλή έως και τη δεκαετία των 60.
Παράλληλα, γνωρίσματα όπως η ευσυνειδησία και η συναισθηματική σταθερότητα δυναμώνουν με την ηλικία. Οι άνθρωποι γίνονται, κατά μέσο όρο, πιο οργανωμένοι, πιο αξιόπιστοι και πιο ψύχραιμοι σε συνθήκες πίεσης.
Η δεκαετία που φαίνεται να ξεχωρίζει
Η συνολική λειτουργική ικανότητα αυξάνεται έντονα από τα 18 έως περίπου τα 35. Μετά συνεχίζει να ανεβαίνει πιο αργά και κορυφώνεται μεταξύ 55 και 60 ετών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι «πιάνουν ταβάνι» με τον ίδιο τρόπο σε αυτή την ηλικία. Σημαίνει ότι, όταν συνυπολογιστούν η σκέψη, η γνώση, η προσωπικότητα και η εμπειρία, το όλο προφίλ φαίνεται να είναι πιο ισορροπημένο στα τέλη της μέσης ηλικίας.
Μετά τα 65, η πτώση γίνεται πιο εμφανής σε ορισμένους τομείς, όπως η γνωστική ευελιξία και η διάθεση για έντονη νοητική προσπάθεια. Ωστόσο, οι συγγραφείς σημειώνουν ότι οι 85χρονοι μπορεί να εμφανίζουν λειτουργική ικανότητα αντίστοιχη με εκείνη των 18χρονων αλλά με εντελώς διαφορετικό προφίλ: οι νεότεροι έχουν ταχύτητα, οι μεγαλύτεροι εμπειρία.
Τι κρατάμε
Η παρούσα μελέτη δεν υποστηρίζει ότι «τα 60 είναι τα νέα 30». Ωστόσο, αμφισβητεί την ιδέα πως η ανθρώπινη αξία ή απόδοση μετριέται μόνο με (πιο) νεανικά χαρακτηριστικά: ταχύτητα, ενέργεια, άμεση προσαρμογή.
Στην πραγματική ζωή, συχνά μετρά και κάτι άλλο: να έχει δει κανείς αρκετά, να μπορεί να παραμένει ψύχραιμος, να ξεχωρίζει το σημαντικό από το επείγον και να παίρνει αποφάσεις χωρίς να παρασύρεται εύκολα. Η νεότητα έχει την ταχύτητα. Η μέση ηλικία φαίνεται να έχει… τον συνδυασμό.
Τελικά, ίσως αυτό εξηγεί γιατί τόσοι άνθρωποι δεν φτάνουν στο πιο ουσιαστικό τους σημείο όταν είναι πιο γρήγοροι αλλά όταν έχουν μάθει καλύτερα πώς να χρησιμοποιούν όσα ξέρουν.
Διαβάστε επίσης
Παράδοξο: Η κρίση μέσης ηλικίας «εξαφανίστηκε» από τους 50χρονους και «χτυπάει» την GenZ
Ευτυχία: Ποιο είναι το μυστικό του ευ ζην; Οι Ιάπωνες ξέρουν την απάντηση
