Όταν κάποιος μας χαμογελάει, η αυθόρμητη αντίδρασή μας είναι να του ανταποδώσουμε το χαμόγελο. Εκείνη τη στιγμή, μέσα σε 300 έως 400 χιλιοστά του δευτερολέπτου, όσο διαρκεί περίπου ένα ανοιγοκλείσιμο των ματιών, οι μύες του προσώπου μας αρχίζουν να μιμούνται τους δικούς του.
Οι ψυχολόγοι ονομάζουν αυτό το φαινόμενο «συναισθηματική μίμηση». Αυτή η ακούσια μίμηση εξυπηρετεί, όμως, έναν συγκεκριμένο σκοπό. «Μιμούμαστε ο ένας τον άλλον επειδή αυτό μας βοηθά να συνδεόμαστε», εξηγεί ο Michał Olszanowski, ερευνητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο SWPS.
Η μίμηση του χαμόγελου ενισχύει την εμπιστοσύνη
Οι επιστήμονες γνώριζαν ήδη ότι όταν κάποιος μιμείται τις εκφράσεις του συνομιλητή του, αυξάνονται οι πιθανότητες να γίνει πιο συμπαθής και αξιόπιστος στα μάτια του άλλου. Ωστόσο, ο Δρ. Olszanowski και οι συνεργάτες του θέλησαν να διερευνήσουν το αντίστροφο: μπορεί η μίμηση του χαμόγελου ενός άλλου ανθρώπου να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο τον αντιλαμβανόμαστε εμείς;
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Τα αποτελέσματα της μελέτης τους, που δημοσιεύτηκε στο Emotion, ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτικά. Όσο πιο έντονα οι συμμετέχοντες μιμούνταν ασυνείδητα το χαμόγελο ενός προσώπου, τόσο πιο αξιόπιστο το αξιολογούσαν. Σε ένα παιχνίδι εμπιστοσύνης, ήταν περισσότερο πρόθυμοι να μοιραστούν πόρους μαζί του. Αντίστοιχα, όταν οι ερευνητές ενίσχυσαν πειραματικά τη μίμηση του χαμόγελου μέσω συγκεκριμένων κινήσεων του προσώπου, οι βαθμολογίες εμπιστοσύνης αυξήθηκαν. Όταν, αντίθετα, η δυνατότητα μίμησης περιορίστηκε, τα επίπεδα εμπιστοσύνης μειώθηκαν.
Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές μας κρίσεις ίσως ξεκινά από μια τόσο απλή και αυθόρμητη πράξη όσο ένα κοινό χαμόγελο.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν χαμογελάμε
Πώς μπορεί η μίμηση του χαμόγελου κάποιου να μας κάνει να τον θεωρούμε πιο αξιόπιστο; Η εξήγηση, σύμφωνα με τους επιστήμονες, βρίσκεται στο σύστημα των νευρώνων-καθρεφτών του εγκεφάλου. Όπως αναφέρει ο νευροεπιστήμονας Marco Iacoboni από το UCLA, οι νευρώνες αυτοί ενεργοποιούνται τόσο όταν πραγματοποιούμε μια πράξη όσο και όταν απλώς παρατηρούμε κάποιον άλλο να την εκτελεί.
Η ίδια η κίνηση των μυών του προσώπου φαίνεται ότι επηρεάζει και τη συναισθηματική μας κατάσταση. Πρόκειται για τη γνωστή «υπόθεση της ανατροφοδότησης του προσώπου», σύμφωνα με την οποία το χαμόγελο μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση. Προηγούμενη μελέτη είχε δείξει ότι ακόμη και η εξασθένηση του συνοφρυώματος με Botox μπορεί να συμβάλει στη μείωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης.
«Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι εμπιστευόμαστε περισσότερο τους ανθρώπους των οποίων το χαμόγελο μιμούμαστε, επειδή αυτή η μίμηση μας δημιουργεί θετικά συναισθήματα», σημειώνει η Paula Niedenthal, καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Wisconsin-Madison.
Ο συγχρονισμός δημιουργεί αίσθηση σύνδεσης
Πέρα όμως από τη θετική διάθεση, η μίμηση του χαμόγελου φαίνεται ότι δημιουργεί και μια αίσθηση εγγύητητας μεταξύ δύο ανθρώπων. Ο καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο, Piotr Winkielman, περιγράφει αυτή την εμπειρία ως μια «αίσθηση ότι ανήκουμε στην ίδια ομάδα».
«Μόλις συγχρονιστείτε με κάποιον σε βιολογικό επίπεδο, τότε ο εγκέφαλός σας αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει μια επικάλυψη, ότι ανήκετε στην ίδια ομάδα», εξηγεί. Παρομοιάζει μάλιστα το φαινόμενο με τη σάλσα ή το τάνγκο, όπου δύο άγνωστοι αισθάνονται απρόσμενα οικεία μετά από λίγα λεπτά χορού στον ίδιο ρυθμό, αλλά και με τους στρατιώτες που συχνά περιγράφουν ότι νιώθουν «μία ομάδα» έπειτα από συγχρονισμένο βηματισμό.
Άλλη μελέτη έχει δείξει ότι όταν δύο άνθρωποι συγχρονίζουν τη συμπεριφορά τους, συγχρονίζεται σε έναν βαθμό και η εγκεφαλική τους δραστηριότητα, γεγονός που ενισχύει τη συνεργασία και την εμπιστοσύνη. «Όταν δύο άνθρωποι βρίσκονται σε σωματικό και νοητικό συγχρονισμό, η αίσθηση του δεσμού αυξάνει την εμπιστοσύνη», επισημαίνει ο Iacoboni.
Η σημασία της εμπιστοσύνης δεν περιορίζεται στις κοινωνικές σχέσεις. Μελέτη της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας έδειξε ότι τα άτομα που εμπιστεύονται περισσότερο τους άλλους αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα υποκειμενικής ευεξίας, παράγοντα που σχετίζεται με μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής. Στον χώρο της υγείας, η εμπιστοσύνη μεταξύ ασθενών και επαγγελματιών υγείας συνδέεται με καλύτερη συμμόρφωση στις ιατρικές οδηγίες και, κατ’ επέκταση, με καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα.
Δεν είναι όλα τα χαμόγελα ίδια
Οι ειδικοί διευκρινίζουν, ωστόσο, ότι δεν προκαλούν όλα τα χαμόγελα την ίδια αντίδραση. Σε μια ανασκόπηση του 2017, η Paula Niedenthal και οι συνεργάτες της περιέγραψαν τρεις διαφορετικούς τύπους χαμόγελου: εκείνα που εκφράζουν χαρά, εκείνα που δηλώνουν φιλικότητα και μη απειλητική διάθεση και εκείνα που υποδηλώνουν κυριαρχία.
«Όλα είναι “γνήσια” χαμόγελα, αλλά η μίμηση του καθενός δεν δημιουργεί απαραίτητα θετικά συναισθήματα. Η μίμηση ενός χαμόγελου χαράς είναι αυτή που πιθανότερα οδηγεί σε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη», εξηγεί.
Σημαντικό ρόλο παίζει και το κατά πόσο το χαμόγελο είναι αυθεντικό. Αν και ακόμη και ένα ευγενικό, προσποιητό χαμόγελο φαίνεται να ενισχύει την εμπιστοσύνη, οι αυθόρμητες εκφράσεις, εκείνες που ενεργοποιούν και τους μυς γύρω από τα μάτια, φαίνεται να έχουν ακόμη ισχυρότερη επίδραση.
Οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης ότι η μίμηση του χαμόγελου δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Άτομα με νευρολογικές παθήσεις, όπως η νόσος Πάρκινσον, ή ορισμένα άτομα στο φάσμα του αυτισμού μπορεί να μιμούνται τις εκφράσεις του προσώπου λιγότερο συστηματικά. Επιπλέον, οι πολιτισμικές διαφορές επηρεάζουν τόσο τη συχνότητα με την οποία χαμογελούν οι άνθρωποι όσο και τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύονται τα χαμόγελά τους.
Μπορούν τα emoji να αντικαταστήσουν το πραγματικό χαμόγελο;
Στην εποχή της ψηφιακής επικοινωνίας, μεγάλο μέρος των χαμόγελων έχει αντικατασταθεί από τα emoji. Σύμφωνα με την Niedenthal, οι μελέτες δείχνουν ότι τα emoji ενεργοποιούν τον εγκέφαλο με τρόπο που θυμίζει, σε έναν βαθμό, τα πραγματικά χαμόγελα και ότι οι άνθρωποι τείνουν να «μιμούνται» ακόμη και τα emoji που λαμβάνουν.
Ο Winkielman, ωστόσο, εμφανίζεται πιο επιφυλακτικός. Όπως εξηγεί, τα emoji είναι στατικά, στερούνται της δυναμικής της πραγματικής έκφρασης και δεν περιλαμβάνουν σημαντικά στοιχεία, όπως η συμμετοχή των ματιών. «Λειτουργούν περισσότερο ως εργαλείο επικοινωνίας παρά ως κάτι που μας επηρεάζει μέσω της δύναμης της συναισθηματικής ή του συγχρονισμού», σημειώνει.
Γι’ αυτό και, όπως καταλήγουν οι ειδικοί, όλες οι βιολογικές και ψυχολογικές διεργασίες που ενεργοποιεί ένα χαμόγελο, από τη λειτουργία των νευρώνων-καθρεφτών μέχρι το αίσθημα σύνδεσης, είναι πολύ ισχυρότερες όταν οι άνθρωποι βρίσκονται στον ίδιο χώρο και αλληλεπιδρούν πρόσωπο με πρόσωπο.
Διαβάστε επίσης
Αυτό είναι το καλύτερο φάρμακο: Νικά το στρες, διώχνει τον πόνο και δυναμώνει την άμυνα
Νιώθετε μια ανεξήγητη μελαγχολία αυτή την εποχή; Τι μπορεί να σας συμβαίνει
Στρες: Η θεραπευτική κίνηση που ηρεμεί το μυαλό και βελτιώνει την ψυχική υγεία
