Μια γυναίκα στέκεται στο κατώφλι του σπιτιού της με ένα μικρό σακίδιο. Οι βομβαρδισμοί δεν είναι πλέον μακρινοί. Όλοι οι γείτονές της έφυγαν ίσως πριν από ένα τέταρτο της ώρας. Το μυαλό της της λέει ότι πρέπει να κάνει το ίδιο, και μάλιστα αμέσως. Κι όμως, διστάζει.
Νιώθει πως δεν μπορεί να φύγει χωρίς τον ηλικιωμένο σκύλο της. Συνεχίζει να υπενθυμίζει στον εαυτό της ότι αν τον πάρει μαζί της θα καθυστερήσει και μπορεί να της κοστίσει τη ζωή. Έπειτα, παρορμητικά, παίρνει το ζώο στα χέρια της και το σηκώνει στον ώμο της. Τώρα είναι έτοιμη να φύγει.
Σκηνές σαν κι αυτή έχουν εκτυλιχθεί επανειλημμένα σε όλη την Ουκρανία από τότε που ξεκίνησε η πλήρους κλίμακας εισβολή. Άμαχοι που τρέπονται σε φυγή από πυρά πυροβολικού και επιθέσεις με drones έχουν μεταφέρει σκύλους στους ώμους τους, έχουν βάλει κουνέλια σε σακίδια και έχουν προσπαθήσει να βάλουν τρομαγμένες γάτες σε κλουβιά μεταφοράς καθώς κατευθύνονταν προς τα συνοριακά περάσματα.
Πιο πρόσφατα, με την κρίση στην Ανατολή, ιδιοκτήτες κατοικιδίων αρνούνταν να εγκαταλείψουν το Ντουμπάι και το Άμπου Ντάμπι εάν δεν καταφέρουν να τα πάρουν μαζί τους.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Για έναν εξωτερικό παρατηρητή, τέτοιες αποφάσεις μπορεί να φαίνονται παράλογες. Σε συνθήκες όπου κυριαρχεί η επιβίωση, το να ρισκάρει κανείς τη ζωή του για ένα ζώο είναι δύσκολο να εξηγηθεί. Όμως η εξήγηση βρίσκεται στον πυρήνα του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί το ανθρώπινο μυαλό υπό ακραίο στρες, εξηγεί η Mitzi Perdue με άρθρο της στο Psychology Today. Όπως σημειώνει, σε περιβάλλοντα διαρκούς κινδύνου, το μυαλό προσαρμόζεται για να μπορέσει να συνεχίσει.
Όταν κυριαρχεί το μούδιασμα
Ο Δρ. Richard Mollica από το Πρόγραμμα Τραύματος Προσφύγων της Ιατρικής Σχολής του Harvard έχει περιγράψει ένα φαινόμενο που αρχικά εντόπισε ο ψυχοϊστορικός Robert Jay Lifton ως «ψυχικό μούδιασμα» (psychic numbing). «Όταν οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τον φόβο του θανάτου», εξηγεί ο Mollica, «δεν μπορούν να ζουν κάθε στιγμή σκεπτόμενοι τον δικό τους θάνατο ή τον θάνατο των παιδιών τους. Έτσι απενεργοποιούν τα συναισθήματά τους».
Αυτή η αντίδραση επιτρέπει στους ανθρώπους να λειτουργούν. Τους δίνει τη δυνατότητα να παίρνουν αποφάσεις, να φροντίζουν άλλους και να συνεχίζουν την καθημερινή τους ζωή ακόμη και όταν ο κίνδυνος είναι συνεχής. Αλλά έχει κόστος. Καθώς μειώνεται η συναισθηματική ανταπόκριση, μειώνεται και η ικανότητα για σύνδεση, ενσυναίσθηση και νόημα. Με τον καιρό, κάτι ουσιώδες αρχίζει να φθίνει. Οι άνθρωποι παραμένουν ζωντανοί αλλά λιγότερο πλήρως συνδεδεμένοι με τη ζωή.
Τα ζώα ως αποκούμπι
Εδώ είναι που τα ζώα αποκτούν έναν ρόλο που εύκολα υποτιμάται, σχολιάζει. «Ξυπνάς το πρωί με φόβο θανάτου και αφανισμού», σημειώνει ο Mollica. «Και τότε ο σκύλος σου πηδά πάνω σου, σου δείχνει αγάπη. Για εκείνη τη στιγμή, ζεις στο παρόν. Μπορείς να νιώσεις ξανά».
Οι αλληλεπιδράσεις με τα ζώα μπορούν να διακόψουν το μούδιασμα. Επαναφέρουν τη συναισθηματική ανταπόκριση με τρόπο άμεσο και σωματικό. Επιτρέπουν στους ανθρώπους να νιώσουν κάτι πέρα από φόβο. Γι’ αυτό, η απόφαση να μην εγκαταλείψει κανείς ένα ζώο δεν είναι παράλογη. Βοηθά στη διατήρηση εκείνου του μέρους του ανθρώπου που μπορεί ακόμη να νιώθει ζωντανός, να συνδέεται, να αγαπά, τονίζει η Perdue.
Tι γίνεται όταν χάνεται ο δεσμός;
Η απώλεια των ζώων στον πόλεμο δεν είναι απλώς πρακτικό ζήτημα: έχει βαθιές ψυχολογικές συνέπειες. Στην αρχή της εισβολής, σύμφωνα με τον Ουκρανό κοινωνικό λειτουργό Pavel Pavlovsky, σε σημεία εκκένωσης, εκατοντάδες ζώα εγκαταλείπονταν καθημερινά. Οι εθελοντές κτηνίατροι αναγκάζονταν να προχωρούν σε μαζικές ευθανασίες, καθώς δεν υπήρχαν πόροι για φροντίδα. Το ψυχικό φορτίο για όσους έπαιρναν αυτές τις αποφάσεις ήταν τεράστιο.
Παράλληλα, σε ορισμένες περιπτώσεις, η καταστροφή ζώων ήταν σκόπιμη, ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής ψυχολογικού πλήγματος, αντίστοιχης με την καταστροφή νοσοκομείων ή πολιτιστικών χώρων.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος των κτηνιάτρων γίνεται κρίσιμος. Δεν φροντίζουν μόνο ζώα. Συμβάλλουν άμεσα στη διατήρηση της ψυχικής ισορροπίας των ανθρώπων που εξαρτώνται από αυτά. Κάθε ζώο που σώζεται, ενισχύει την ανθεκτικότητα ενός ανθρώπου.
Τι μπορούμε να μάθουμε
Πράξεις που μοιάζουν μικρές, όπως το να πάρει κάποιος το κατοικίδιό του μαζί του αφού αναγκαστεί να εγκαταλείψει το σπίτι του, στην πραγματικότητα αποτελούν βαθιά ανθρώπινες στρατηγικές επιβίωσης.
Γι’ αυτό, η υποστήριξη των ζώων και των ανθρώπων που τα φροντίζουν θα πρέπει να αποτελεί μέρος της ανθρωπιστικής βοήθειας. Αυτό περιλαμβάνει:
- Παροχή τροφής και φαρμάκων για κατοικίδια.
- Οδηγίες προστασίας ανθρώπων και ζώων σε επιθέσεις.
- Στήριξη κτηνιάτρων και κτηνιατρικών δομών.
- Ψυχολογική υποστήριξη για επαγγελματίες του χώρου.
Συμπέρασμα
Η απόφαση να μεταφέρει κανείς ένα ζώο έξω από μια εμπόλεμη ζώνη δεν είναι παράλογη, καταλήγει η ειδικός. Είναι μια πράξη διατήρησης της ικανότητας να νιώθει, να συνδέεται και, τελικά, να επιβιώνει.
Διαβάστε επίσης
Το χνουδωτό παυσίπονο που ανακουφίζει από το στρες και βελτιώνει τη διάθεση
Ένας απρόσμενος, χνουδωτός γιατρός: Η μύτη του σκύλου «πιάνει» τις ανθρώπινες ασθένειες
Δεν φαντάζεστε πόσο σας νιώθει ο σκύλος σας – Τι επηρεάζει την επικοινωνία σας
