Η μοναξιά, συνήθως, περιγράφεται ως απουσία συντροφιάς. Δύο νέες μελέτες, όμως, δείχνουν ότι το ζήτημα είναι πιο σύνθετο. Δεν μετρά μόνο το μέγεθος του κοινωνικού δικτύου, αλλά και η απόσταση ανάμεσα στις πραγματικές κοινωνικές επαφές και στον τρόπο με τον οποίο τις βιώνει το ίδιο το άτομο. Αυτή η αναντιστοιχία φαίνεται να συνδέεται όχι μόνο με την ψυχική επιβάρυνση, αλλά και με αυξημένο κίνδυνο νόσου και θανάτου.
Η πρώτη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open, βασίστηκε σε 7.845 ενήλικες άνω των 50 ετών στην Αγγλία, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν κατά μέσο όρο για 13,6 χρόνια. Οι ερευνητές εξέτασαν αυτό που αποκαλούν «κοινωνική ασυμμετρία»: το χάσμα ανάμεσα στην αντικειμενική κοινωνική απομόνωση και στο υποκειμενικό αίσθημα μοναξιάς.
Όπως έδειξαν τα δεδομένα, όσο μεγαλύτερη ήταν αυτή η απόκλιση, τόσο αυξανόταν ο κίνδυνος καρδιαγγειακής νόσου και θνησιμότητας από κάθε αιτία.
Όταν η μοναξιά είναι «μεγαλύτερη» από την απομόνωση
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Οι συμμετέχοντες που ένιωθαν πιο μόνοι από όσο «δικαιολογούσαν» οι σχετικές συνθήκες ταξινομήθηκαν ως «κοινωνικά ευάλωτοι». Σε σύγκριση με τους «κοινωνικά ανθεκτικούς», δηλαδή όσους ένιωθαν μικρότερο «κενό» από αυτή που θα προέβλεπε το επίπεδο απομόνωσής τους, είχαν υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία (13%), καρδιαγγειακής νόσου (16%) και χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (21%).
Ο Anthony Ong, ένας από τους ερευνητές που συμμετέχουν και στις δύο μελέτες, τόνισε ότι η κοινωνική σύνδεση από μόνη της δεν αρκεί. «Δύο άτομα μπορεί να έχουν παρόμοιο κοινωνικό πλαίσιο και να αντιμετωπίζουν πολύ διαφορετικές πορείες υγείας, ανάλογα με τον τρόπο που βιώνουν αυτές τις συνθήκες».
Επίσης, οι άνθρωποι που εμφάνιζαν υψηλή μοναξιά και απομόνωση παρουσίαζαν αυξημένο κίνδυνο για όλα τα κύρια καταγεγραμμένα προβλήματα υγείας. Αντίθετα, όσοι ήταν αντικειμενικά απομονωμένοι αλλά δεν ένιωθαν δυσάρεστα δεν εμφάνιζαν γενικευμένη επιβάρυνση. Η μόνη εξαίρεση ήταν η άνοια, όπου καταγράφηκε αυξημένος κίνδυνος.
Η μοναξιά δεν μένει σταθερή μέσα στην ημέρα
Η δεύτερη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Communications Psychology, φωτίζει το πώς η μοναξιά διαμορφώνεται και συντηρείται στην καθημερινή ζωή. Στην έρευνα συμμετείχαν 157 μεσήλικες ενήλικες στις ΗΠΑ, ηλικίας 46 έως 74 ετών, οι οποίοι για 20 ημέρες απαντούσαν 5 φορές την ημέρα σε ερωτήσεις στο κινητό τους για το πόσο μόνοι ένιωθαν, αν είχαν κοινωνική αλληλεπίδραση, πόσο ανοιχτοί ήταν στις συζητήσεις τους και αν ένιωθαν αποκλεισμένοι ή επικριμένοι.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μοναξιά και η αντίληψη κοινωνικής απόρριψης λειτουργούν αμφίδρομα και αλληλο-τροφοδοτούνται. Όταν κάποιος ένιωθε μεγαλύτερη αποξένωση ή ότι «αποκλείστηκε» σε μια δεδομένη στιγμή, είχε περισσότερες πιθανότητες να εκλάβει την επόμενη κοινωνική εμπειρία ως «απειλητική ή απορριπτική».
Παράλληλα, οι στιγμές αυξημένης μοναξιάς συνδέονταν με λιγότερες επόμενες κοινωνικές επαφές και με μικρότερη προθυμία να μοιραστεί κανείς προσωπικά στοιχεία ή συναισθήματα. Έτσι, περιόριζε και τις ευκαιρίες επανασύνδεσης.
«Η μοναξιά δεν είναι απλώς κάτι που οι άνθρωποι κουβαλούν μαζί τους. Διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουν τις κοινωνικές καταστάσεις και το τι κάνουν στη συνέχεια», εξήγησε ο Ong. «Όταν κάποιος αισθάνεται πιο μοναχικός από το συνηθισμένο, είναι πιο πιθανό να αντιληφθεί την επόμενη αλληλεπίδραση ως απειλητική. Αυτή η αντίληψη τον κάνει να αποτραβιέται».
Επίσης, τα άτομα με υψηλότερη «χαρακτηριστική», δηλαδή χρόνια, μοναξιά εμφάνιζαν πιο επίμονη παραμονή σε αυτό το μοτίβο. Σε αυτούς, διαρκούσε περισσότερο, συνδεόταν πιο στενά με την αίσθηση απόρριψης και οδηγούσε ευκολότερα σε κοινωνική απόσυρση. Αντίθετα, στα άτομα με χαμηλότερα επίπεδα, μια παροδική μοναχική στιγμή δεν οδηγούσε απαραίτητα σε απομάκρυνση: σε ορισμένες περιπτώσεις συνοδευόταν από σταθερή ή και αυξημένη κοινωνική επαφή.
Συμπέρασμα
Η μοναξιά δεν εξαντλείται στην έλλειψη κοινωνικών επαφών. Μπορεί να αντανακλά μια βαθύτερη απόσταση ανάμεσα στο εξωτερικό περιβάλλον και στον εσωτερικό τρόπο με τον οποίο το άτομο το ερμηνεύει. Αυτή η απόσταση φαίνεται να έχει σημασία τόσο για την καθημερινή λειτουργία όσο και για τη μακροχρόνια υγεία.
Αυτό εξηγεί και γιατί η αύξηση των κοινωνικών επαφών από μόνη της δεν λύνει πάντα το πρόβλημα. Αν ένα άτομο συνεχίζει να ερμηνεύει τις κοινωνικές καταστάσεις υπό το πρίσμα της απειλής, της απόρριψης ή της υποτίμησης, ακόμη και οι νέες σχέσεις μπορεί να μην λειτουργήσουν διορθωτικά. «Η αντιμετώπιση της μοναξιάς θα απαιτήσει κάτι περισσότερο από τη διεύρυνση του κοινωνικού δικτύου. Επομένως, πρέπει να δοθεί προσοχή όχι μόνο στις δομικές συνθήκες που την προκαλούν, αλλά και στις αντιληπτικές και συμπεριφορικές δυναμικές που την συντηρούν», κατέληξε ο Ong.
Διαβάστε επίσης
Η μοναξιά καραδοκεί σε όσους βλέπουν τον κόσμο μέσα από ένα αρνητικό φίλτρο
Απίστευτο: Η μοναξιά «χτυπά» με σκληρότητα τους 20χρονους
Απίστευτο: Εφαρμογή που τσεκάρει αν «είσαι ζωντανός» έγινε Νο1 στην Κίνα
