Πώς προσβλήθηκαν από την γρίπη των πτηνών οι 2.300 αργυροπελεκάνοι των Πρεσπών το 2022

Τα αίτια εξάπλωσης της γρίπης των πτηνών στις Πρέσπες, που είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο 2.300 αργυροπελεκάνων το 2022 αποκαλύπτει νέα έρευνα. Η νόσος που προσέβαλε πριν από τέσσερα χρόνια την Μικρή Πρέσπα προκάλεσε τον αφανισμό του 60% της – κάποτε – μεγαλύτερης αποικίας αργυροπελεκάνων του κόσμου. 

Όπως προέκυψε, οι αργυροπελεκάνοι προσβλήθηκαν στην αποικία της Μικρής Πρέσπας, μέσω της επαφής τους με απεκκρίσεις άλλων προσβεβλημένων, αλλά ασυμπτωματικών πτηνών από άλλα είδη, όπως χήνες ή πάπιες, ενώ οι ροδοπελεκάνοι έμειναν «αλώβητοι» από τον ιό.

Ο ιός, αν και ανιχνεύτηκε μετά το 2022 σε αργυροπελεκάνους, οδήγησε σε πολύ μικρότερες απώλειες, γεγονός όμως που δεν καθησυχάζει τους επιστήμονες. Απεναντίας παραμένουν σε εγρήγορση για πιθανό νέο στέλεχος με μεγάλα επίπεδα νοσηρότητας.

Το χρονικό του αφανισμού της μεγαλύτερης αποικίας του κόσμου

Την άνοιξη του 2022, οι πληθυσμοί του αργυροπελεκάνου Pelecanus crispus στη ΝΑ Ευρώπη υπέστησαν σοβαρό πλήγμα από επιζωοτία του ιού της γρίπης των πτηνών υψηλής παθογονικότητας.

Πάνω από το 40% του αναπαραγωγικού πληθυσμού της Νοτιοανατολικής Ευρώπης χάθηκε, δηλαδή περίπου το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού του είδους.

Στην Ελλάδα πέθαναν περίπου 2.300 αργυροπελεκάνοι και ακόμη 190 σε Αλβανία, Μαυροβούνιο και Ρουμανία. Η μεγαλύτερη αναπαραγωγική αποικία του είδους στη γη, στη λίμνη Μικρή Πρέσπα, υπέστη συντριπτικές απώλειες.

Από τον Φεβρουάριο έως τον Απρίλιο του 2022, ο ιός σκότωσε σχεδόν 1.800 αργυροπελεκάνους στην Πρέσπα, δηλαδή περίπου το 60% της αποικίας.

Γιατί δεν επλήγησαν όλες οι αποικίες – «Κλειδί» οι υψηλότερες θερμοκρασίες

Η επιζωοτία αυτή οδήγησε στη χειρότερη καταγεγραμμένη οικολογική καταστροφή για την άγρια ζωή της χώρας.

Ωστόσο, δεν επηρεάστηκαν εξίσου όλες οι αναπαραγωγικές αποικίες στην Ελλάδα.

Οι δυτικές παράκτιες αποικίες, στον Αμβρακικό κόλπο και στις λιμνοθάλασσες του Μεσολογγίου δεν επλήγησαν, ενώ οι τέσσερις ανατολικές αποικίες, στη Μικρή Πρέσπα, τη λίμνη Κερκίνη, τη λίμνη Χειμαδίτιδα και τον ταμιευτήρα Κάρλας υπέστησαν ποικίλες απώλειες, με τις περισσότερες να καταγράφονται στην αποικία της Πρέσπας.

«Το γεγονός ότι δεν επλήγησαν οι πληθυσμοί του Αμβρακικού και του Μεσολογγίου μπορεί να σχετίζεται με τις υψηλότερες θερμοκρασίες στην ΝΔ Ελλάδα αλλά και με την αλατότητα στις λιμνοθάλασσες που καθιστά τον ιό λιγότερο ενεργό σε σχέση με το γλυκό νερό. Επιπλέον, κατά την έρευνα το 2023, βρήκαμε νεοσσούς που είχαν αναπτύξει αντισώματα έναντι του ιού της γρίπης των πτηνών, κάτι που υποδηλώνει ότι μερικά πουλιά επιβίωσαν το 2022 και έτσι μετέφεραν αντισώματα στους νεοσσούς τους», εξηγεί στο ΑΠΕ – ΜΠΕ η δασολόγος- ορνιθολόγος, Όλγα Αλεξάνδρου και μέλος του τομέα έρευνας της Εταιρίας Προστασίας Πρεσπών.

Με θολό μάτι όσα επέζησαν από τον ιό

Σημαντική ένδειξη ότι κάποια από τα πουλιά επέζησαν από τη γρίπη των πτηνών και τώρα συνεχίζουν να αναπαράγονται, είναι ο θολός τους κερατοειδής χιτώνας, εύρημα που σχετίζεται με πτηνά που έχουν νοσήσει από τον ιό και έχουν ξεπεράσει τη νόσο/ Όσο για τους ροδοπελεκάνους, δεν προσβλήθηκαν καθόλου από τον ιό της γρίπης των πτηνών, παρά το γεγονός ότι φώλιαζαν δίπλα στα κουφάρια.

«Ο ιός έφτασε πιθανώς στην Πρέσπα με πουλιά που έρχονται να διαχειμάσουν από τις βόρειες χώρες και βρήκε γόνιμο έδαφος γιατί είναι πολύ κρύα η περιοχή και ο συγκεκριμένος ιός είναι πιο ενεργός σε χαμηλές θερμοκρασίες. Τον έφεραν μάλλον παπιά και χήνες που χρησιμοποιούν τις νησίδες των πελεκάνων αλλά τα ίδια, δεν νοσούν», λέει η κ. Αλεξάνδρου.

Αξίζει να σημειωθεί, ότι ακριβώς πριν από την εκδήλωση της νόσου, κατά τη διάρκεια των ετήσιων μετρήσεων υδρόβιων πουλιών, στη Μικρή Πρέσπα καταγράφηκε τριπλάσιος αριθμός διαχειμαζόντων υδρόβιων πουλιών, σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια. Πολλά από αυτά τα είδη χρησιμοποιούν τις νησίδες φωλιάσματος των πελεκάνων ως θέσεις κουρνιάσματος και ξεκούρασης. Κατά την περίοδο των μεσοχειμωνιάτικων μετρήσεων, οι περισσότεροι αργυροπελεκάνοι δεν έχουν ακόμη αφιχθεί στην Πρέσπα, κι έτσι πάπιες, χήνες, κύκνοι και άλλα πουλιά κάνουν ευρεία χρήση αυτών των ασφαλών καταφυγίων, απεκκρίνοντας μεγάλο αριθμό περιττωμάτων, μέσω των οποίων πιθανώς μολύνθηκαν στη συνέχεια οι αργυροπελεκάνοι με τον ιό της γρίπης των πτηνών.

Θα χρειαστούν δεκαετίες για να ανακάμψει ο πληθυσμός

Σύμφωνα με την κ. Αλεξάνδρου, με την έρευνα γεννιούνται πιο πολλά ερωτήματα απ’ ό,τι απαντώνται, γιατί πολλά θέματα της γρίπης των πτηνών σχετικά με την άγρια ζωή, δεν έχουν διευκρινιστεί.

«Για έναν ιό που χτύπησε το 2022 και στη συνέχεια μεταλλάσσεται, δεν γνωρίζουμε, αν η μείωση της θνησιμότητας οφείλεται στη μικρότερη νοσηρότητα του ιού ή αν τα πουλιά έχουν αναπτύξει ανοσία απέναντι του. Υπάρχουν πολλά θολά σημεία και είναι αποθαρρυντικό ότι δεν γίνεται σχετική έρευνα στη χώρα μας, όταν υπάρχουν τεράστιες απώλειες άγριας ζωής σε όλο τον κόσμο και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει κατατάξει τον ιό της γρίπης των πτηνών σε υψηλή προτεραιότητα και για την ανθρώπινη υγεία».

Για την αποικία αργυροπελεκάνων της Πρέσπας, εκτίμησή της είναι ότι ο πληθυσμός δεν μπορεί να ανακάμψει γρήγορα γιατί τα πουλιά αυτά έρχονται σε ηλικία αναπαραγωγής στα 3-4 τους χρόνια με έναν νεοσσό το χρόνο.

«Σε μεγαλόσωμα πουλιά με τέτοια χαρακτηριστικά και μετά από σημαντικό πλήγμα, παίρνει δεκαετίες για να ανακάμψει ο πληθυσμός τους. Επιπλέον, πέρσι, με την πρωτοφανή ξηρασία, τσακάλια και άλλα ζώα, μπόρεσαν να προσεγγίσουν τις νησίδες όπου υπήρχαν φωλιές και σκότωσαν εκατοντάδες νεοσσούς πελεκάνων. Σε αυτό το αβέβαιο περιβάλλον, λοιπόν, δεν ξέρουμε πότε θα φτάσει η Πρέσπα πάλι στο επίπεδο του 2022 με τα 1400 ζευγάρια αργυροπελεκάνου».