Πόσο κοντά είμαστε να νικήσουμε τον βιολογικό θάνατο; Όλες οι τελευταίες εξελίξεις

Η μακροζωία και η προσπάθεια ανατροπής του βιολογικού θανάτου αποτελούν πλέον αιχμή της επιστημονικής έρευνας, με εντυπωσιακές εξελίξεις στην κυτταρική αναζωογόνηση και την επιβράδυνση της γήρανσης. Αν και η πλήρης αναστροφή της διαδικασίας απέχει ακόμη,  ο επιγενετικός επαναπρογραμματισμός με τους παράγοντες Yamanaka (OSK: Oct4, Sox2, Klf4) δείχνει να ανοίγει νέους δρόμους. Σε πειραματικές μελέτες σε ποντίκια, η μέθοδος αντιστρέφει τη γήρανση έως και 75% μέσα σε έξι εβδομάδες, αποκαθιστώντας όραση και νευρική λειτουργία χωρίς ενδείξεις καρκινογένεσης.

Την ίδια ώρα, μεγάλο ενδιαφέρουν προκαλούν οι προσπάθειες που κάνει ο καθηγητής του Harvard, David Sinclair, ο οποίος ηγείται της έρευνας με μελέτες όπως η “Loss of epigenetic information as a cause of mammalian aging” (Cell, 2023), που τεκμηριώνει ότι η γήρανση συνδέεται με απώλεια επιγενετικής πληροφορίας και είναι αναστρέψιμη. Στο περιοδικό Nature (2020) παρουσίασε επιτυχημένες δοκιμές στην αναστροφή τύφλωσης σε ποντίκια μέσω θεραπείας OSK. Το εργαστήριό του ανέπτυξε μοντέλα όπως το ICE mouse για ελεγχόμενη αναζωογόνηση, ενώ η εταιρεία Life Biosciences έλαβε την έγκριση του FDA τον Ιανουάριο 2026 για το φάρμακο ER-100 (doxycycline-inducible OSK), που προχωρά σε δοκιμές Φάσης 1/2 για γλαύκωμα και NAION, με θετικά αποτελέσματα σε πιθήκους.

Παράλληλα, πλήθος φαρμάκων δοκιμάζονται σε ανθρώπους για παράταση της υγιούς ζωής, επικεντρωμένα κυρίως στην επιβράδυνση της γήρανσης και τη μείωση φλεγμονών ή χρόνιων ασθενειών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται επαναχρησιμοποιημένα σκευάσματα όπως η μετφορμίνη και η ραπαμυκίνη, αλλά και νεότερα όπως τα σενολυτικά φάρμακα.

Η μετφορμίνη βρίσκεται σε εξέλιξη στη δοκιμή TAME (Targeting Aging with Metformin) με στόχο την καθυστέρηση της γήρανσης και πιθανή έγκριση από τον FDA. Έχει αποδειχθεί ότι μειώνει την εμφάνιση καρδιαγγειακών παθήσεων και διαβήτη.

Η ραπαμυκίνη έχει δείξει βελτίωση του ανοσοποιητικού και αύξηση επιβίωσης σε ηλικιωμένους, ωστόσο συνοδεύεται από παρενέργειες όπως υπεργλυκαιμία και αυξημένος κίνδυνος διαβήτη.

Οι στατίνες, όπως η ατορβαστατίνη, σύμφωνα με μελέτες της UK Biobank, μειώνουν τη θνησιμότητα κατά 10-15% στις γυναίκες, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο τους στην πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Τα σενολυτικά φάρμακα όπως ο συνδυασμός dasatinib + quercetin απομακρύνουν τα λεγόμενα “ζόμπι” κύτταρα, βελτιώνοντας τη λειτουργία των πνευμόνων και αυξάνοντας την πρωτεΐνη klotho κατά 30%, σύμφωνα με δοκιμές της Mayo Clinic.

Το ER-100 της Life Biosciences, βασισμένο στη γονιδιακή θεραπεία OSK, αποτελεί την πρώτη εγκεκριμένη από την FDA εφαρμογή επαναπρογραμματισμού κυττάρων σε ανθρώπους. Οι πρώτες ενέσεις ξεκίνησαν το 2026, με στόχο την αποκατάσταση όρασης σε ασθενείς με γλαύκωμα.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις, μαζική διάθεση χαπιών αναζωογόνησης αναμένεται έως το 2035, με επίτευξη του λεγόμενου “longevity escape velocity” — δηλαδή προσθήκη άνω του ενός έτους ζωής ανά έτος — την περίοδο 2027-2030. Παρά ταύτα, τα ρυθμιστικά εμπόδια καθυστερούν την αναγνώριση της γήρανσης ως νόσου, ενώ πολλές μελέτες που επιτυγχάνουν σε ζώα αποτυγχάνουν σε ανθρώπους.

Η ελπίδα των επιστημόνων επικεντρώνεται σε παράταση της υγιούς ζωής κατά 20-30 χρόνια μέσα στις επόμενες δεκαετίες, αν και η έννοια της αθανασίας παραμένει ακόμη θεωρητική. Ταυτόχρονα, οι ειδικοί τονίζουν ότι η λήψη τέτοιων φαρμάκων πρέπει να γίνεται υπό αυστηρή ιατρική παρακολούθηση, καθώς οι παρενέργειες και οι αλληλεπιδράσεις με άλλα σκευάσματα παραμένουν σημαντικός παράγοντας κινδύνου.

Έρευνα για τη γήρανση που πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Vanderbilt στις Ηνωμένες Πολιτείες αποκάλυψε έναν μέχρι πρότινος άγνωστο μηχανισμό προσαρμογής των κυττάρων, ο οποίος αναδιαμορφώνει ενεργά μία από τις πιο πολύπλοκες δομές τους.

Η ανακάλυψη αυτή ρίχνει νέο φως στους μηχανισμούς της κυτταρικής γήρανσης και ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για την ανάπτυξη φαρμακευτικών παρεμβάσεων που θα μπορούσαν να επιβραδύνουν χρόνιες παθήσεις που σχετίζονται με την ηλικία.

Καθώς οι άνθρωποι και τα ζώα γερνούν, τα κύτταρά τους τροποποιούν το ενδοπλασματικό δίκτυο (ER) – ένα εκτεταμένο σύστημα μεταφοράς που συμμετέχει σε κρίσιμες βιοχημικές διεργασίες, όπως η αναδίπλωση των πρωτεϊνών.

Η νέα μελέτη δείχνει ότι το ER-phagy δεν περιορίζεται μόνο στην απομάκρυνση βλαβών, αλλά παίζει ρόλο και στη φυσιολογική γήρανση, πιθανώς συμβάλλοντας ακόμη και στην επιμήκυνση του προσδόκιμου ζωής.

«Πολλές προηγούμενες μελέτες έχουν καταγράψει πώς αλλάζουν τα επίπεδα διαφορετικών κυτταρικών μηχανισμών με την ηλικία. Εμείς εστιάζουμε στο πώς η γήρανση επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα οργανώνουν αυτές τις λειτουργίες στο εσωτερικό τους», εξηγεί ο βιολόγος Kris Burkewitz από το Πανεπιστήμιο Vanderbilt.

Η λειτουργία των ευκαρυωτικών κυττάρων εξαρτάται όχι μόνο από την αποτελεσματικότητα των επιμέρους οργανιδίων, αλλά και από τη χωροταξική τους οργάνωση. Όπως σημειώνει ο Burkewitz, «είναι σαν ένα εργοστάσιο: ακόμα κι αν διαθέτεις όλο τον απαραίτητο εξοπλισμό, δεν θα είναι παραγωγικό αν δεν έχεις οργανώσει σωστά τη διάταξή του».

Όταν αλλάζουν οι ανάγκες ή οι συνθήκες, το «εργοστάσιο» πρέπει να αναδιαμορφώσει τη διάταξή του. Αν η οργάνωση διαταραχθεί, η παραγωγή γίνεται αναποτελεσματική, προσθέτει ο ερευνητής.

Για να μελετήσουν τον ρόλο του ER στη γήρανση, οι επιστήμονες παρατήρησαν ζωντανούς νηματώδεις Caenorhabditis elegans, οργανισμούς που χρησιμοποιούνται συχνά στα βιολογικά πειράματα λόγω της διαφάνειάς τους και του ταχέος κύκλου ζωής τους.

Χρησιμοποιώντας φθορίζουσα και ηλεκτρονική μικροσκοπία, οι ερευνητές κατέγραψαν τη δομή του ενδοπλασματικού δικτύου σε νεαρούς και ηλικιωμένους οργανισμούς, παρατηρώντας σημαντικές μορφολογικές αλλαγές με την πάροδο του χρόνου.

Διαπιστώθηκε ότι το «τραχύ» ER μειώνεται δραματικά όσο τα κύτταρα γερνούν, ενώ το «λείο» ER παρουσιάζει μικρότερες μεταβολές. Οι αλλαγές αυτές ενδέχεται να συνδέονται με την απώλεια ικανότητας των κυττάρων να διατηρούν λειτουργικές πρωτεΐνες ή να ρυθμίζουν αποτελεσματικά τον μεταβολισμό.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η αναδιαμόρφωση του ER αποτελεί μια «προληπτική και προστατευτική αντίδραση» στη διαδικασία της γήρανσης. Η κατανόηση αυτής της προσαρμογής θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη στρατηγικών για την προώθηση της υγιούς μακροζωίας.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Cell Biology.