Ο Αμερικανός πρόεδρος καταργεί τη ρύθμιση που θεμελίωσε τους περιορισμούς εκπομπών στα αυτοκίνητα
Η πολιτική σύγκρουση και η αιτιολόγηση της απόφασης
Μιλώντας από το Οβάλ Γραφείο, ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε τη ρύθμιση του 2009 «μια καταστροφική πολιτική της εποχής Ομπάμα που έπληξε σοβαρά την αμερικανική αυτοκινητοβιομηχανία και αύξησε μαζικά τις τιμές για τους Αμερικανούς καταναλωτές». Υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη διαπίστωση αποτέλεσε «τη νομική βάση για τη μεγαλύτερη απάτη στην ιστορία», αναφερόμενος στην κλιματική πολιτική των Δημοκρατικών.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η κατάργηση των ομοσπονδιακών προτύπων εκπομπών «θα εξοικονομήσει χιλιάδες δισεκατομμύρια δολάρια στους Αμερικανούς καταναλωτές» και θα μειώσει το κόστος των οχημάτων, καθώς –κατά τον Λευκό Οίκο– η συμμόρφωση με τα προηγούμενα πρότυπα επιβάρυνε τους κατασκευαστές κατά περίπου 2.400 δολάρια ανά αυτοκίνητο.
Η κυβέρνηση επιμένει ότι η απόφαση εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική απορρύθμισης με στόχο τη μείωση του κόστους ενέργειας και μεταφορών, καθώς και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της αμερικανικής βιομηχανίας.
Το νομικό θεμέλιο της κλιματικής πολιτικής
Η λεγόμενη «Endangerment Finding» είχε υιοθετηθεί το 2009 από την Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος (EPA), κατά το πρώτο έτος της θητείας Ομπάμα. Με βάση αυτή, έξι βασικά αέρια του θερμοκηπίου –μεταξύ των οποίων το διοξείδιο του άνθρακα και το μεθάνιο– κρίθηκαν επικίνδυνα για τη δημόσια υγεία και, συνεπώς, υπαγόμενα στην ομοσπονδιακή ρυθμιστική αρμοδιότητα.
Καθώς το Κογκρέσο παρέμενε διχασμένο και δεν ενέκρινε ειδική νομοθεσία για την κλιματική αλλαγή, η διαπίστωση αυτή αποτέλεσε το βασικό νομικό έρεισμα για κανονισμούς που αφορούσαν όχι μόνο τα οχήματα, αλλά και ηλεκτροπαραγωγικά εργοστάσια, τον τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου, τις εκπομπές μεθανίου από χωματερές και ακόμη και την αεροπορία.
Η ανάκλησή της δεν περιορίζεται σε μια τεχνική τροποποίηση. Αποδομεί το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε επί 15 χρόνια η ομοσπονδιακή πολιτική για το κλίμα.
Η στρατηγική προς το Ανώτατο Δικαστήριο
Νομικοί κύκλοι στις ΗΠΑ εκτιμούν ότι η υπόθεση δεν θα περιοριστεί σε κατώτερα δικαστήρια. Αντιθέτως, θεωρείται πιθανό η κυβέρνηση να επιδιώκει την οριστική κρίση του Ανώτατου Δικαστηρίου πριν από τη λήξη της θητείας Τραμπ, ώστε –σε περίπτωση επικύρωσης– η «διαπίστωση κινδύνου» να τεθεί οριστικά εκτός νομικού πλαισίου.
Εφόσον το Ανώτατο Δικαστήριο υιοθετήσει τη νομική επιχειρηματολογία της κυβέρνησης, ενδέχεται να παγιωθεί μια ερμηνεία που θα περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα μελλοντικής προεδρικής διοίκησης να επαναφέρει το ίδιο κανονιστικό πλαίσιο χωρίς νέα νομοθετική παρέμβαση από το Κογκρέσο.
Παράλληλα, η ίδια η «διαπίστωση κινδύνου» είχε στο παρελθόν χρησιμοποιηθεί για να αποτραπούν αυστηρότεροι πολιτειακοί νόμοι για τις εκπομπές άνθρακα και για να απορριφθούν αγωγές πολιτών και οργανώσεων που επικαλούνταν περιβαλλοντική βλάβη. Η κατάργησή της ενδέχεται να ανοίξει νέο κύκλο δικαστικών διεκδικήσεων σε πολιτειακό επίπεδο.
Η αμφισβήτηση της επιστημονικής βάσης
Στο πλαίσιο της ανατροπής, το Υπουργείο Ενέργειας είχε συγκροτήσει επιτροπή επιστημόνων που συνέταξε έκθεση αμφισβητώντας ευρέως αποδεκτά επιστημονικά δεδομένα για την ανθρωπογενή υπερθέρμανση. Η έκθεση αποτέλεσε τη βάση της αρχικής πρότασης ανατροπής της ρύθμισης.
Ωστόσο, κλιματικοί επιστήμονες κατήγγειλαν ότι η επιτροπή δεν ήταν αντιπροσωπευτική και ότι η σύνθεσή της περιλάμβανε πρόσωπα που είχαν εκφράσει σκεπτικισμό για τον ρόλο της ανθρώπινης δραστηριότητας στην κλιματική αλλαγή. Ομοσπονδιακός δικαστής έκρινε μάλιστα πρόσφατα ότι ο τρόπος συγκρότησης της ομάδας παραβίασε τη σχετική νομοθεσία.
Περισσότεροι από 1.000 επιστήμονες είχαν τονίσει σε δημόσια επιστολή τους ότι «οι επιστημονικές αποδείξεις όσον αφορά την κλιματική αλλαγή που προκαλείται από τον άνθρωπο και τις συνέπειές της ήταν αδιαμφισβήτητες το 2009 και, έκτοτε, έγιναν ακόμη πιο ανησυχητικές και πειστικές».
Οι αντιδράσεις και οι προειδοποιήσεις
Ο Μπαράκ Ομπάμα, σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, προειδοποίησε ότι «χωρίς αυτό, θα είμαστε λιγότερο ασφαλείς, λιγότερο υγιείς και λιγότερο ικανοί να καταπολεμήσουμε την κλιματική αλλαγή, όλα αυτά για να μπορέσει η βιομηχανία ορυκτών καυσίμων να κερδίσει ακόμη περισσότερα χρήματα».
Περιβαλλοντικές οργανώσεις ανακοίνωσαν άμεσα ότι θα προσφύγουν στη Δικαιοσύνη, χαρακτηρίζοντας την απόφαση τη σημαντικότερη οπισθοχώρηση στην πολιτική για το κλίμα που έχει επιχειρηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι ΗΠΑ παραμένουν ιστορικά η χώρα με τις μεγαλύτερες σωρευτικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, γεγονός που καθιστά τη συγκεκριμένη απόφαση κρίσιμη όχι μόνο για την εσωτερική πολιτική, αλλά και για τη διεθνή στρατηγική αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.
