Ανοίγοντας την τηλεόραση ή κάνοντας ένα σύντομο scrolling στο διαδίκτυο, ένα πράγμα γίνεται αμέσως εμφανές: Οι ειδήσεις βρίθουν αρνητικών νέων, θλιβερών εξελίξεων και τρομακτικών γεγονότων. Οι δραματικές ιστορίες μοιάζει να μην τελειώνουν ποτέ, ενώ, αντίθετα, οι θετικές ειδήσεις παρουσιάζονται με το σταγονόμετρο. Το αποτέλεσμα; Ο ψυχισμός των ανθρώπων κλονίζεται, το στρες και τα καταθλιπτικά συμπτώματα «απογειώνονται».
Το φαινόμενο αυτό γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν μια αρνητική είδηση αφορά στην υγεία. Τότε είναι που συμβαίνει κάτι παράξενο στο ανθρώπινο μυαλό: Κάνει το πρόβλημα δικό του, ακόμη κι αν στην πραγματικότητα τίποτα δε το συνδέει με αυτό. Για τους ανθρώπους που παλεύουν καθημερινά με το άγχος για την υγεία, τέτοιες ιστορίες δεν προκαλούν μόνο θλίψη – Πυροδοτούν έναν επείγοντα φόβο: Τι θα γίνει αν αυτό συμβεί σε μένα ή κάποιον που αγαπώ;
Ουσιαστικά, όπως εξηγεί η ερευνήτρια και κλινική ψυχολόγος, Britney Chesworth σε άρθρο της στο Psychology Today, ο εγκέφαλος λειτουργεί σε κατάσταση συναγερμού: Αναζητά τον κίνδυνο και προσπαθεί να σας προστατεύσει. Το πρόβλημα είναι ότι, συχνά, το κάνει μ’ έναν τρόπο που παραμορφώνει την προοπτική, οδηγώντας στην καταστροφολογία – την πεποίθηση, δηλαδή, ότι όλα θα πάνε στραβά.
Το «αποτύπωμα» της καταστροφολογίας στα ζητήματα υγείας
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Όπως εξηγεί η ειδικός, το μυαλό εστιάζει σε ένα σημάδι απειλής, «σβήνοντας» κάθε λογική σκέψη. Αφού διαβάσετε μια τραγική ιστορία, ο εγκέφαλός σας μπορεί να εστιάσει σε λεπτομέρειες όπως ότι το άτομο «ήταν νέο» ή «δε το περίμενε» και να οδηγήσει σε παραπλανητικά συμπεράσματα, όπως ότι «ο καρκίνος είναι παντού», «οι άνθρωποι πεθαίνουν νέοι συνεχώς» και «σίγουρα θα πάθω κάτι σοβαρό».
«Το μυαλό παίρνει ένα παράδειγμα και το αντιμετωπίζει ως απόδειξη ενός παγκόσμιου κανόνα», εξηγεί η δρ. Chesworth. Ταυτόχρονα, όμως, αγνοεί σιωπηλά τα αντισταθμιστικά στοιχεία, που κανονικά θα διατηρούσαν την ισορροπία, όπως ότι υπάρχει ένας τεράστιος αριθμός ανθρώπων που είναι υγιείς ή διαχειρίζονται καλά τις παθήσεις τους, τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί στον έλεγχο, την παρακολούθηση και τη θεραπεία πολλών παθήσεων, καθώς και τη στατιστική σπανιότητα οποιουδήποτε καταστροφικού αποτελέσματος.
Με την πάροδο του χρόνου, η καταστροφολογική σκέψη μπορεί να ενισχύσει βασικές πεποιθήσεις που τροφοδοτούν την ανησυχία για την υγεία, όπως ο φόβος για πρόωρο θάνατο, καθυστερημένη διάγνωση και μια διαρκή αίσθηση κινδύνου.
Ένας πιο ισορροπημένος τρόπος να αντιμετωπίζετε τις τραγικές πληροφορίες
Η ισορροπημένη σκέψη δεν είναι άρνηση, αλλά η αναγνώριση δύο αλήθειες μπορούν να συνυπάρχουν:
➟ Ναι, συνέβη κάτι τραγικό. Ναι, η ασθένεια υπάρχει και η αβεβαιότητα είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης.
Ταυτόχρονα όμως:
➟ Η τραγωδία δεν είναι αναπόφευκτη. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αντιμετωπίζουν μια καταστροφική ασθένεια αυτή τη στιγμή. Η ιατρική και η έγκαιρη διάγνωση έχουν βελτιωθεί σημαντικά. Η ιστορία ενός ανθρώπου δε σημαίνει ότι το ίδιο θα συμβεί και σ’ εμάς. Δεν χρειάζεται να προετοιμαζόμαστε για κάθε πιθανή τραγωδία.
Πώς να βάλετε «φρένο» στην καταστροφολογία
1) Αναγνωρίστε την. Αυτό θα σας βοηθήσει να πάρετε ψυχολογική απόσταση και να αναγνωρίσετε ότι πρόκειται απλώς για μια σκέψη και όχι για την πραγματικότητα.
2) Προσδιορίστε την πεποίθηση που ενεργοποιήθηκε. Η ανησυχία για την υγεία συχνά κορυφώνεται επειδή μια ιστορία συνδέεται με μια βαθύτερη πεποίθηση, όπως:
- «Όλοι αρρωσταίνουν».
- «Αν αρρωστήσω, δε θα το ανακαλύψω εγκαίρως».
Στη συνέχεια, καταγράψτε την πεποίθηση. Αυτό θα σας βοηθήσει να την αμφισβητήσετε.
Στη συνέχεια, αναρωτηθείτε:
🗸 Πόσο συχνό είναι αυτό στην πραγματικότητα;
🗸 Πόσοι άνθρωποι είναι υγιείς αυτή τη στιγμή;
🗸 Ποιες επιλογές διαγνωστικών εξετάσεων, παρακολούθησης και θεραπείας υπάρχουν σήμερα;
🗸 Πόσοι άνθρωποι αναρρώνουν ή αντιμετωπίζουν επιτυχώς σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος;
🗸 Ποιες διαφορές υπάρχουν μεταξύ της κατάστασης του ατόμου που είδα στις ειδήσεις και της δικής μου;
3) Αντισταθείτε στην άμεση αντίδραση
Μετά από τρομακτικές ειδήσεις, ο εγκέφαλός σας μπορεί να σας ωθήσει να «ξορκίσετε» τον φόβο, αναλαμβάνοντας δράση, όπως να αναζητήσετε τα συμπτώματα στο διαδίκτυο, να ελέγξετε το σώμα σας, να κλείσετε ραντεβού με τον γιατρό και άλλα, που σας βάζουν σ’ έναν φαύλο κύκλο έρευνας.
Αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να σας ανακουφίσουν βραχυπρόθεσμα, αλλά συχνά ενισχύουν την ανησυχία για την υγεία, διδάσκοντας στον εγκέφαλό σας ότι «αυτός ο φόβος είναι επείγων και επικίνδυνος και πρέπει να δράσω». Κάθε φορά που αντιστέκεστε στην παρόρμηση, εξασκείτε μια κρίσιμη δεξιότητα: Την ανθεκτικότητα στην αβεβαιότητα.
4) Προσαρμοστείτε στην πληροφορία
Θυμηθείτε: Ναι, η ασθένεια υπάρχει, αλλά το ίδιο ισχύει και για τη θεραπεία. Ο στόχος είναι να εμποδίσετε το μυαλό σας να μετατρέψει μια τραγωδία σε κανόνα για το μέλλον. Η καταστροφολογία «κλέβει» την προοπτική. Διαβάστε την ιστορία, φροντίζοντας όμως να προστατεύσετε το μυαλό σας από το να πέσει στην παγίδα της συνεχούς αναμονής για μια επικείμενη καταστροφή.
Διαβάστε επίσης
Eμμονή με τις «κακές» ειδήσεις; Πως ονομάζεται ο εθισμός σας – Πώς θα τον ξεπεράσετε
6 σημάδια που αποκαλύπτουν ότι ανησυχείτε υπερβολικά – Πως να αντιμετωπίσετε το άγχος
