Απίστευτη ανατροπή: Πώς η τεστοστερόνη έγινε σύμμαχος του προστάτη από ύποπτος παράγοντας

Για περισσότερα από 80 χρόνια, οι άνδρες άκουγαν ότι η τεστοστερόνη συμβάλλει στην ανάπτυξη του καρκίνου του προστάτη. Ωστόσο, τα τελευταία είκοσι χρόνια, η επιστημονική εικόνα γύρω από αυτή τη σχέση έχει αλλάξει ριζικά.

Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και παράγει το υγρό που μεταφέρει το σπέρμα. Η λειτουργία του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την τεστοστερόνη, καθώς αποτελεί ένα από τα όργανα του σώματος που επηρεάζονται περισσότερο από αυτήν.

Όλα τα κύτταρα του προστάτη – υγιή ή καρκινικά – διαθέτουν ανδρογονικούς υποδοχείς, οι οποίοι ενεργοποιούνται όταν συνδεθούν με την τεστοστερόνη. Αυτή η διαδικασία βοηθά τον προστάτη να αναπτυχθεί και να λειτουργεί φυσιολογικά. Η στενή αυτή ορμονική σχέση οδήγησε για δεκαετίες στην υπόθεση ότι, εφόσον η τεστοστερόνη διεγείρει την ανάπτυξη του φυσιολογικού προστάτη, θα πρέπει να ενισχύει και την ανάπτυξη του καρκίνου του προστάτη. Η πεποίθηση αυτή βασίστηκε κυρίως στις έρευνες του βραβευμένου με Νόμπελ Charles Huggins τη δεκαετία του 1940. Ο Huggins διαπίστωσε ότι ο καρκίνος του προστάτη συρρικνωνόταν όταν τα επίπεδα τεστοστερόνης μειώνονταν και επιταχυνόταν όταν αυξάνονταν μέσω ενέσεων.

Η μείωση της τεστοστερόνης, γνωστή ως θεραπεία αποστέρησης ανδρογόνων, καθιερώθηκε ως πρότυπη αντιμετώπιση για τον προχωρημένο καρκίνο του προστάτη. Η πρακτική αυτή εξακολουθεί να εφαρμόζεται, καθώς η αφαίρεση της τεστοστερόνης συχνά συρρικνώνει τους όγκους, επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου και βελτιώνει την επιβίωση των ασθενών.

Η συγκεκριμένη θεωρία ενσωματώθηκε βαθιά στην ιατρική πρακτική, οδηγώντας σε δεκαετίες επιφυλακτικότητας απέναντι στη θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης για άνδρες με χαμηλά επίπεδα, λόγω φόβων ότι θα μπορούσε να προκαλέσει ή να επιδεινώσει τον καρκίνο του προστάτη.

Αλλαγή αφήγησης

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο ουρολόγος του Χάρβαρντ Abraham Morgentaler αμφισβήτησε αυτή την άποψη, επισημαίνοντας ότι μεγάλο μέρος των αρχικών ερευνών βασιζόταν σε παρατηρήσεις από έναν μόνο ασθενή.

Στην κλινική του, ο Morgentaler παρατήρησε ότι άνδρες με πολύ χαμηλή τεστοστερόνη εμφάνιζαν συχνά πιο επιθετικό καρκίνο του προστάτη, ενώ όσοι λάμβαναν θεραπεία με τεστοστερόνη δεν παρουσίαζαν αύξηση των περιστατικών.

Από αυτές τις παρατηρήσεις προέκυψε το λεγόμενο μοντέλο κορεσμού, σύμφωνα με το οποίο ο ιστός του προστάτη είναι ευαίσθητος στην τεστοστερόνη μόνο σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Όταν οι ανδρογονικοί υποδοχείς κορεστούν, η περαιτέρω αύξηση της τεστοστερόνης έχει ελάχιστο αποτέλεσμα. Παράλληλα, μελέτες έδειξαν ότι τα χρόνια χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης συνδέονται με πιο επιθετικό καρκίνο, καταρρίπτοντας την ιδέα ότι η χαμηλή τεστοστερόνη είναι προστατευτική.

Πρόσφατες έρευνες υψηλής ποιότητας δείχνουν ότι η θεραπεία με τεστοστερόνη σε άνδρες με χαμηλά επίπεδα δεν αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη. Μάλιστα, ορισμένες μακροχρόνιες μελέτες υποδεικνύουν ότι οι άνδρες των οποίων τα επίπεδα τεστοστερόνης αποκαθίστανται και παρακολουθούνται ιατρικά μπορεί να εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά καρκίνου.

Η νέα κατανόηση του ρόλου της τεστοστερόνης

Για τους άνδρες που έχουν ήδη καρκίνο του προστάτη, η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη. Η μείωση της τεστοστερόνης παραμένει αποτελεσματική θεραπεία στα πρώιμα στάδια της νόσου. Ωστόσο, οι επιστήμονες πλέον κατανοούν καλύτερα το παράδοξο αυτό.

Όταν τα επίπεδα τεστοστερόνης είναι πολύ χαμηλά, τα καρκινικά κύτταρα προσαρμόζονται και γίνονται υπερευαίσθητα σε κάθε διαθέσιμο σήμα τεστοστερόνης. Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί άνδρες αναπτύσσουν τελικά ανθεκτικό στην ορμονοθεραπεία καρκίνο του προστάτη.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, υψηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης φαίνεται να επιβραδύνουν την ανάπτυξη αυτών των κυττάρων ή ακόμη και να τα οδηγήσουν σε απόπτωση.

Μια εντυπωσιακή ανατροπή

Η νέα αυτή κατανόηση έχει οδηγήσει σε σημαντικές αλλαγές στις θεραπείες. Σε προσεκτικά επιλεγμένους ασθενείς, η τεστοστερόνη επανεισάγεται μετά τη θεραπεία χωρίς να αυξάνεται ο κίνδυνος υποτροπής.

Ακόμη πιο καινοτόμα είναι η λεγόμενη διπολική θεραπεία ανδρογόνων, όπου τα επίπεδα τεστοστερόνης εναλλάσσονται μεταξύ πολύ χαμηλών και πολύ υψηλών. Στόχος είναι η «σύγχυση» των καρκινικών κυττάρων ώστε να σταματήσουν να αναπτύσσονται.

Η εξέλιξη αυτή θεωρείται μία από τις πιο εντυπωσιακές ανατροπές στη σύγχρονη ογκολογία. Η τεστοστερόνη έχει μετατραπεί από ύποπτο παράγοντα κινδύνου σε πιθανό σύμμαχο στη μάχη κατά του καρκίνου του προστάτη.

Η νέα επιστημονική γνώση επηρεάζει πλέον και τις ρυθμιστικές αρχές. Τον Δεκέμβριο, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) συγκάλεσε ομάδα ειδικών για να επανεξετάσει τις προειδοποιήσεις σχετικά με τη χρήση τεστοστερόνης, καθώς τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι οι παλαιές ανησυχίες ίσως δεν ισχύουν πλέον.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης είναι εντελώς χωρίς κινδύνους. Οι άνδρες που ξεκινούν τέτοια αγωγή πρέπει να υποβάλλονται σε τακτικούς ελέγχους και να λαμβάνουν καθοδήγηση από γιατρό.

Ωστόσο, η επιστήμη έχει προχωρήσει. Η παλιά πεποίθηση ότι η τεστοστερόνη αυξάνει τον κίνδυνο ή την επιθετικότητα του καρκίνου του προστάτη δεν υποστηρίζεται πλέον από τα σύγχρονα δεδομένα. Για τους άνδρες με χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης, αυτή η αλλαγή σημαίνει περισσότερες ασφαλείς και τεκμηριωμένες θεραπευτικές επιλογές.