Οικονομία

Πώς το Ηνωμένο Βασίλειο έγινε μία από τις φτωχότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης

Above Article Content Ad

Σύνταξη-Επιμέλεια: Στέλιος Βασιλούδης

Η Βρετανία επέλεξε τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες αντί της βιομηχανίας, τη λιτότητα αντί των επενδύσεων και μια κλειστή οικονομία αντί για άνοιγμα σε όλες τις αγορές του κόσμου.

Οι τελευταίοι μήνες ήταν δύσκολοι για το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι τιμές της ενέργειας εκτινάσσονται στα ύψη. Ο πληθωρισμός έχει ξεπεράσει τα διψήφια νούμερα. Η μακροβιότερη  Βρετανή μονάρχης πέθανε. Η πρωθυπουργός με τη συντομότερη θητεία παραιτήθηκε. Οι βρετανικές ειδήσεις καλύπτονται ευρέως (κάποιοι θα μπορούσαν να πουν περισσότερο του δέοντος) στα αμερικανικά αλλά και τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Πίσω από τους θλιβερούς τίτλους, ωστόσο, υπάρχει μια βαθύτερη ιστορία οικονομικής δυσλειτουργίας δεκαετιών που προσφέρει μαθήματα για το μέλλον.

Στην αμερικανική φαντασία, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είναι μόνο ο πολιτικός γονέας της χώρας, αλλά και ο πολιτιστικός συνεταίρος – ένα πλούσιο έθνος που χάρισε στον κόσμο τον σύγχρονο καπιταλισμό και τη Βιομηχανική Επανάσταση. Όμως, κρινόμενη αυστηρά με αριθμούς, η Βρετανία είναι αρκετά φτωχή για ένα πλούσιο δυτικό κράτος. Το βιοτικό επίπεδο και οι μισθοί του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν πέσει αρκετά πίσω από αυτά της Δυτικής Ευρώπης. Με αυστηρά οικονομικά κριτήρια, στην πραγματικότητα, οι πραγματικοί μισθοί στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι χαμηλότεροι από ό,τι ήταν πριν από 15 χρόνια και πιθανότατα θα είναι ακόμη χαμηλότεροι το επόμενο έτος.

Και όμως, αυτή η καταστροφή βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και δεκαετίες. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η οικονομία της Βρετανίας αναπτύχθηκε πιο αργά από ό,τι σε μεγάλο μέρος της ηπειρωτικής Ευρώπης. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, οι Βρετανοί είχαν μια εθνική συζήτηση σχετικά με το γιατί έμειναν πίσω και πώς η πρώην αυτοκρατορία είχε γίνει μια σχετικά νησιωτική και νυσταλέα οικονομία. Επί πρωθυπουργίας Margaret Thatcher τη δεκαετία του 1980, οι αγορές απορυθμίστηκαν, τα συνδικάτα συντρίφτηκαν και ο χρηματοπιστωτικός τομέας αναδείχθηκε σε κόσμημα της βρετανικής οικονομίας. Η ένεση του νεοφιλελευθερισμού από τη Thatcher είχε πολλά και περίπλοκα αρνητικά αποτελέσματα, αλλά από τη δεκαετία του 1990 έως τη δεκαετία του 2000, η ​​βρετανική οικονομία παρουσίασε αλματώδη άνοδο, με την οικονομική άνθηση του Λονδίνου να πρωτοστατεί. Η Βρετανία, που πλούτισε ως το εργοστάσιο του κόσμου τον 19ο αιώνα, είχε γίνει ο παγκόσμιος τραπεζίτης του, τον 21ο.

Όταν εκδηλώθηκε η παγκόσμια οικονομική κρίση το 2008, χτύπησε σκληρά, συντρίβοντας τον κινητήρα της οικονομικής ανόδου της Βρετανίας. Όντας επιφυλακτική για τα αυξανόμενα ελλείμματα, η βρετανική κυβέρνηση ακολούθησε μια πολιτική λιτότητας, ανησυχώντας για το χρέος και όχι για την παραγωγικότητα ή τη συνολική ζήτηση. Τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά. Οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν επί έξι συνεχόμενα χρόνια. Αντιμετωπίζοντας αυτό που ο συγγραφέας Fintan O’Toole ονόμασε «το πληκτικό άγχος της πτώσης του βιοτικού επιπέδου», οι συντηρητικοί πολιτικοί ανακάλυψαν έναν μπαμπούλα που ευθυνόταν για αυτή την βραδεία καταστροφή. Σέρβιραν στους ανήσυχους ψηφοφόρους ένα μενού τρομακτικών ξένων: γραφειοκράτες στις Βρυξέλλες, μετανάστες, αιτούντες άσυλο – οποιονδήποτε εκτός από τους πραγματικούς υπεύθυνους λήψης αποφάσεων, οι οποίοι είχαν γονατίσει τη βρετανική ανταγωνιστικότητα. Μια μερίδα ηλικιωμένων ψηφοφόρων της μεσαίας τάξης, με έντονη νοσταλγία ζήτησε το Brexit και το έλαβε.

Article inline ad #5

Τα τελευταία 30 χρόνια, η βρετανική οικονομία επέλεξε τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες αντί της βιομηχανίας, η βρετανική κυβέρνηση επέλεξε τη λιτότητα αντί των επενδύσεων και οι Βρετανοί ψηφοφόροι επέλεξαν μια κλειστή και φτωχότερη οικονομία από μια ανοιχτή και πλουσιότερη. Τα προβλέψιμα αποτελέσματα ήταν η πτώση των μισθών και η εκπληκτικά χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας. Αν και τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης ανησυχούν ότι τα ρομπότ και το AI κλέβουν τις δουλειές όλων, η πραγματικότητα είναι πιο κοντά στο αντίθετο. «Μεταξύ 2003 και 2018, ο αριθμός των αυτόματων πλυντηρίων αυτοκινήτων (δηλαδή, τα ρομπότ που πλένουν το αυτοκίνητό μας) μειώθηκε κατά 50%, ενώ ο αριθμός των πλυντηρίων που λειτουργούν με προσωπικό (δηλαδή των ανδρών με κουβάδες) αυξήθηκε κατά 50%. Ο οικονομολόγος σχολιαστής Duncan Weldon είπε σε μια συνέντευξη του. «Είναι περισσότερο σαν οι άνθρωποι να παίρνουν τις δουλειές των ρομπότ».

Αυτό μπορεί να ακούγεται σαν ένα ιδιόρρυθμο παράδειγμα, επειδή η βρετανική οικονομία είναι – προφανώς – πιο περίπλοκη από εργαζόμενους που τρίβουν τα αυτοκίνητα με σαπούνι. Όμως, είναι μια ενδεικτική περίπτωση. Σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Ρομποτικής, η μεταποιητική βιομηχανία του Ηνωμένου Βασιλείου έχει λιγότερους τεχνολογικούς αυτοματισμούς από οποιαδήποτε άλλη παρόμοια πλούσια χώρα. Με μόλις 100 εγκατεστημένα ρομπότ ανά 10.000 εργάτες μεταποίησης το 2020, η μέση πυκνότητα ρομπότ ήταν χαμηλότερη από αυτή της Σλοβενίας και της Σλοβακίας. Μια ανάλυση του περίφημου «παζλ παραγωγικότητας» του Ηνωμένου Βασιλείου κατέληξε στο συμπέρασμα ότι με εξαίρεση το Λονδίνο και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσιες, σχεδόν κάθε βρετανικός τομέας έχει χαμηλότερη παραγωγικότητα από τους αντίστοιχους της Δυτικής Ευρώπης.

Έτσι, το Ηνωμένο Βασίλειο, το πρώτο κράτος που εκβιομηχάνισε την παραγωγή, ήταν επίσης το πρώτο που την αποβιομηχάνισε. Η Βρετανία οδήγησε την επανάσταση της παραγωγικότητας (που άλλαξε τον κόσμο) και τώρα έχει μερικές από τις χειρότερες στατιστικές παραγωγικότητας από οποιαδήποτε άλλη μεγάλη οικονομία. Αυτό που κάποτε ήταν η πιο ισχυρή παγκοσμιοποιημένη αυτοκρατορία του κόσμου έχει τώρα ψηφίσει για τη ρητή μείωση της παγκόσμιας πρόσβασης στο εμπόριο και το ταλέντο. Από το Brexit και μετά, η μετανάστευση, οι εξαγωγές και οι ξένες επενδύσεις έχουν περιοριστεί, μειώνοντας πιθανότατα το μέγεθος της οικονομίας του Ηνωμένου Βασιλείου κατά αρκετές ποσοστιαίες μονάδες μακροπρόθεσμα.

Οι Αμερικανοί και όλοι οι άλλοι ξένοι που επισκέπτονται το Ηνωμένο Βασίλειο μπορεί να μην αναγνωρίζουν αυτην την πραγματικότητα. Αυτό, πιθανώς οφείλεται στο ότι είναι εξοικειωμένοι με το Λονδίνο, όχι τη χώρα στο σύνολό της. Όπως σημειώνει ο συγγραφέας οικονομικών επιστημών Noah Smith, η χρηματοοικονομική ικανότητα του Λονδίνου έχει κρύψει την αδυναμία της συνολικής οικονομίας στην καινοτομία και τη μεταποίηση. Ή, όπως το θέτει ο οικονομικός αναλυτής Matt Klein, «Take out Greater London – η ευημερία του οποίου εξαρτάται σε άβολο βαθμό από την προθυμία παροχής υπηρεσιών σε ολιγάρχες από τη Μέση Ανατολή και την πρώην Σοβιετική Ένωση – και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι μια από τις φτωχότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης».

Σήμερα, η Βρετανία φαίνεται παγιδευμένη ανάμεσα σε μια αριστερή αποστροφή για την ανάπτυξη και μια δεξιά αποστροφή για το άνοιγμα της οικονομίας. Στην ακαδημαϊκή αριστερά, το Ηνωμένο Βασίλειο φιλοξενεί ένα πρόσφατο και διογκούμενο κίνημα που ονομάζεται αποανάπτυξη, το οποίο υποστηρίζει ότι η διάσωση του πλανήτη απαιτεί από τις πλούσιες χώρες να σταματήσουν να αναζητούν ανάπτυξη. Στα δεξιά, το εκλογικό σώμα κυριαρχείται από μεγαλύτερους σε ηλικία ψηφοφόρους που νοιάζονται περισσότερο για τους πολιτιστικούς πολέμους παρά για την ανταγωνιστικότητα. «Το 2019, όταν ο Boris Johnson και το Συντηρητικό Κόμμα κέρδισαν μεγάλη πλειοψηφία στη Βουλή των Κοινοτήτων, οι περισσότεροι άνθρωποι σε ηλικία εργασίας δεν τους ψήφισαν», λεει ο Weldon. «Είμαι σίγουρος ότι είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό. Έχετε αυτό το μετα – οικονομικό, ηλικιωμένο, οικονομικά μονωμένο εκλογικό μπλοκ που θα μπορούσε να αντέξει οικονομικά να είναι κατά της ανάπτυξης – σχεδόν ως πολυτέλεια, επειδή δεν χρειάζεται να νοιάζεται για τα οικονομικά αποτελέσματα».

Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι πλέον ένα αντικειμενικό μάθημα για άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν μια σκοτεινή τριάδα αποβιομηχάνισης, αποανάπτυξης και δυσφήμισης των ξένων. Έχοντας μετακινήσει υπεράκτια την βιομηχανία υπέρ των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, η οικονομία της δεν ήταν ανθεκτική. Η επακόλουθη διάβρωση του βιοτικού επιπέδου έκανε το κοινό να ψάχνει απεγνωσμένα να βρει τον υπεύθυνο. Το συντηρητικό τμήμα του πληθυσμού εντόπισε τους «μπαμπούλες» στο εξωτερικό. Το Brexit απέκοψε την οικονομία από την περαιτέρω ανάπτυξη και έθεσε τις βάσεις για ένα κυλιόμενο πολιτικό τσίρκο.

 

Οι ΗΠΑ έχουν ένα διαφορετικό μενού προβλημάτων από αυτό του Ηνωμένου Βασιλείου. Οι πολιτικοί περιηγούνται σε έναν βιομηχανικό τομέα σε διαρθρωτική παρακμή, μια πολιτική αριστερά που είναι συχνά σκεπτικιστική για τις αρετές της οικονομικής ανάπτυξης και μια πολιτική δεξιά που είναι οργανωμένη – εν μέρει – γύρω από το μίσος εναντίον των ξένων. Οι εχθροί της προόδου μπορεί να επικρίνουν την κληρονομιά της εκβιομηχάνισης, της παραγωγικότητας και της παγκοσμιοποίησης. Όμως, το Ηνωμένο Βασίλειο μας δείχνει τι μπορεί να συμβεί όταν μια πλούσια χώρα φαίνεται να απορρίπτει και τα τρία. Αντί να μεταμορφωθεί σε κάποια μετα-οικονομική Εδέμ, καταλήγει σε κάτι πικρό, αδύναμο και γελοίο.

 

Πηγή: The Atlantic

Πηγή

Below Article Content Ad
Below Article Ad

Related Articles

Below Comments Ad
Back to top button